Onzekerheid rond onderhandelingen VS en Iran: 'Niemand weet welke kant het op gaat'

In Islamabad wordt gewerkt aan een nieuwe onderhandelingsronde tussen de Verenigde Staten en Iran, maar of die gesprekken daadwerkelijk doorgaan is hoogst onzeker. De spanningen lopen intussen verder op na een incident met een Iraans containerschip en wederzijdse beschuldigingen over schendingen van het staakt-het-vuren.

De Pakistaanse hoofdstad bereidt zich voor op diplomatiek overleg, maar Iran heeft nog niet bevestigd dat het daadwerkelijk aan tafel schuift. Volgens Iraanse autoriteiten liggen de Amerikaanse eisen over het nucleaire programma te ver uit elkaar en ondermijnt de situatie op zee het vertrouwen tussen beide landen. Het tijdelijke bestand loopt bovendien binnen enkele dagen af.

De onzekerheid wordt versterkt door een gewelddadig incident in de Golf van Oman, waar een Iraans vrachtschip werd beschoten door de Amerikaanse marine nadat het volgens Washington een zeeblokkade zou hebben genegeerd. Iran spreekt van een schending van het staakt-het-vuren en kondigde vergeldingsmaatregelen aan.

Defensiespecialist Peter Wijninga spreekt in Goedemorgen Nederland van een gevaarlijke escalatie. Hij wijst op de manier waarop het schip werd geneutraliseerd. "Ze hebben meteen de machinekamer beschadigd, waardoor het schip stil kwam te liggen. Traditioneel zou op zee een marineschip een schot voor de boeg kunnen geven, letterlijk. Dat is meestal een signaal om te stoppen. Dat hebben ze niet gedaan. Ze hebben het schip in feite stilgelegd door de machinekamer te beschadigen. Hoe je het ook wendt of keert, het is een daad van oorlog. De zoveelste breuk van het bestand."

Volgens Wijninga staat de diplomatie daardoor direct onder druk. "We moeten nog maar afwachten of de soep zo heet wordt gegeten. Het is in elk geval ongeveer de laatste kans om tot een vergelijk te komen voordat het bestand afloopt."

Partieel staakt-het-vuren

Ook de situatie rond de Straat van Hormuz speelt een grote rol in de oplopende spanning. Volgens Wijninga is er feitelijk sprake van een fragiel en gedeeltelijk bestand. "Je zou het een partieel staakt-het-vuren kunnen noemen, want er werd niet gebombardeerd. En Iran heeft de afgelopen weken de Golfstaten en Israël ook niet bestookt. Dat deel is dus nageleefd."

Toch is de situatie op zee volgens hem verre van stabiel. "Rond de Straat van Hormuz was het, als het niet zo triest was, eigenlijk een klucht: hij is wel open, hij is niet open, wij doen hem open, nee wij doen hem dicht."

Door de recente incidenten vreest hij verdere escalatie op een cruciaal moment. "Met die schietincidenten over en weer lijkt het opnieuw te escaleren, juist op het moment dat je met elkaar aan tafel zou moeten zitten om te voorkomen dat het vanaf woensdag weer losbrandt. Het is op dit moment erg spannend."

Ook journalist Sinan Can ziet weinig reden voor optimisme over de onderhandelingen zelf. Volgens hem ontbreekt een duidelijke uitweg uit het conflict. "Er is geen exitstrategie. Ik zou ook niet weten waar het naartoe gaat. Het begon met regime change, maar daar wordt nu niet meer over gesproken. Wat het echte doel is, weet ik niet. Ik zou graag in een glazen bol willen kijken."

Hij wijst daarnaast op de wereldwijde economische gevolgen van de spanningen rond de Straat van Hormuz, waar een groot deel van het internationale olievervoer doorheen loopt. "Wat je ziet met de Straat van Hormuz is dat een kwart tot dertig procent van alle olie die wereldwijd wordt vervoerd door die straat gaat. Dat heeft op korte én lange termijn economische gevolgen."

Welke kant gaat het op?

Can trekt ook een historische vergelijking met eerdere mondiale onrust. "Wat mensen snel vergeten is dat tijdens de Arabische Lente de stijgende graanprijzen een trigger waren voor demonstraties en protesten. En dat kan nu elders in de wereld ook gebeuren als dit te lang duurt."

Over de mogelijke uitkomst van de onderhandelingen is hij somber. "Dan zeg je: we stoppen, we maken een paar afspraken. Eén van die afspraken is dan dat jullie je verarmd uranium aan ons moeten geven. Je zou bijna zeggen: wat ga je ermee doen? Ga je het vernietigen of er zelf kernbommen van maken? Dus ja, ik weet het niet. Ik heb nog nooit naar een conflict gekeken waarbij ik echt niet weet welke kant het op gaat."