Filosoof Maarten Boudry: Progressief Nederland is niet progressief, partij houdt fundamentalistische moslims hand boven het hoofd

Progressief Nederland (PN) is volgens de Vlaamse filosoof Maarten Boudry lang niet zo progressief als de naam doet vermoeden. Dat zegt hij in de WNL-podcast Onze Eeuw. Boudry vindt het "ironisch" dat de nieuwe linkse partij fundamentalistische moslims de hand boven het hoofd houdt. "Waar ze in de context van migratie blind voor zijn, is dat er mensen zijn met totaal andere normen en waarden."

Boudry, auteur van het boek Het verraad aan verlichting, is kritisch op mensen die zichzelf progressief noemen maar volgens hem veel van de westerse waarden afwijzen. Volgens Boudry wordt het Westen vaak gezien als "de bron van alle kwaad". De filosoof, tot voorkort verbonden aan de Universiteit Gent, viert juiste de Westerse beschaving en wat daaruit voortgekomen is. 

Westerse beschaving

"Laten we eens kijken waar de westerse beschaving voor verantwoordelijk is", begint Boudry in gesprek met WNL-journalisten Samuel Vandeputte en Marc Herman de Groot. Hij erkent dat christelijke Europese landen zich schuldig hebben gemaakt aan de trans-Atlantische slavenhandel. "Maar wat de westerse beschaving uniek maakt is niet slavernij, maar het tegenovergestelde: abolitionisme. Het afschaffen van de slavernij."

"Slavernij is een moreel kwaad dat in elke cultuur, in elke periode, in elk keizerrijk en koninkrijk voorkwam. Voor het eerst werden daar fundamentele vragen over gesteld, op morele gronden, binnen de westerse beschaving", zegt Boudry. Maar waar trots volgens hem op zijn plaats is, ziet hij vooral Europese "zelfhaat".

"Als je daarin doordraaft en de westerse beschaving gaat verketteren, ga je ook alles wat daarvan afkomstig is in de verdoemhoek sleuren. Het idee van rationaliteit, van individualisme, van vrije markt en misschien zelfs de hele verlichting", zegt de filosoof, bekend om zijn pleidooien voor het belang van de verlichting, rationaliteit en wetenschappelijke vooruitgang.

Het afwijzen van westerse waarden ziet Boudry vaak bij "mensen die zichzelf progressief noemen", met als gevolg dat ze er juist een "zeer conservatieve of zelfs reactionaire ideologie" op nahouden. "Namelijk het idee dat verlichting, moderniteit en wetenschap alleen maar voor witte mensen zijn en dat anderen, Afrikaanse en Aziatische volkeren, zich daar zo ver mogelijk van moeten houden omdat ze anders niet authentiek zijn en hun ziel verkopen aan het Westen."

Daarmee ondergraven ze volgens hem waar ze voor zeggen te staan. "Wat is er nu racistischer en reactionairder dan het idee dat wetenschap alleen is weggelegd voor blanke mensen?", vraagt de filosoof zich af. "Het is bijna Ku Klux Klan-materiaal, dat je zou aantreffen in hyperreactionaire kringen, maar wat je nu bijna letterlijk terugvindt bij mensen als Robin DiAngelo (Amerikaanse auteur, red.) en Ibram X. Kendi (Amerikaanse professor en antiracisme-activist, red.), mensen die zichzelf progressief noemen, maar die in een zeer reactionair straatje zijn beland."

Progressief Nederland

Boudry, die zich regelmatig in het publieke debat mengt, onder meer met opiniestukken voor NRC, las het visiedocument van Progressief Nederland, de partij die voortkwam uit de Partij van de Arbeid en GroenLinks. Hij denkt dat het daar "nog wel meevalt" met het afwijzen van de westerse beschaving. "De meest radicale vormen van identiteitsdenken, ik denk dat men daar een beetje van is teruggekomen na The Great Awokening, een periode van, laten we zeggen, 2015 tot 2022. Sindsdien zien we dat er wat verbetering is opgetreden, maar we zien wel mildere vormen terug."

Als voorbeeld noemt Boudry het identiteitsdenken binnen de partij. Volgens hem viert PN "heel sterk het belang van solidariteit", maar ondermijnt de partij tegelijk de sociale samenhang in Nederland. "Solidariteit is belangrijk, het gevoel van samen ergens aan werken, maar waar ze totaal blind voor blijken is dat in de context van migratie je mensen hebt met totaal andere normen- en waardenpatronen, die helemaal niet op zoek zijn naar hetzelfde waardenpatroon. Die soms, of vaak zelfs, de westerse beschaving afkeuren en ons als ongelovigen beschouwen, die onrein zijn. Fundamentalistische moslims."

"Daarmee ga je niet aan een solidaire samenleving werken. Maar de ironie is dat ze juist die mensen een hand boven het hoofd houden", zegt hij over de linkse oppositiepartij. "Een van de grootste bedreigingen van de sociale cohesie, waar ze zeggen voor op te komen, zien ze compleet over het hoofd omdat moslims gekleurde mensen zijn en een andere religie hebben, dus per definitie als slachtoffers worden gezien. Daar mogen we niks kwaads over zeggen."

Volgens de Belgische auteur wijst Progressief Nederland liever extreemrechts en miljardairs aan als "boemannen". "Ik zeg niet dat je die mensen niets mag verwijten, extreemrechts is ook één van mijn zorgen, maar als we de zaken vergelijken en we praten over terrorisme: extreemrechts is een gevaar, extreemlinks is zelfs een gevaar, maar vraag het aan iedereen die voor een veiligheidsdienst werkt: het gevaar van jihadisme, geïmporteerd jihadisme dat er niet zou zijn zonder massamigratie, is tien keer zo gevaarlijk tot op de dag van vandaag dan de andere bedreigingen, ook voor de sociale cohesie."

"Er is niets wat zo vreselijk is voor het sociale weefsel als dat je bij elk massa-evenement, een concert of een kerstmarkt, moet nadenken: 'Oei, iemand kan hier misschien een bom laten ontploffen'. We weten allemaal, ook de linkse mensen die doen alsof ze het niet beseffen, dat als je ergens binnenloopt en je hoort dat er een bom is ontploft op een markt met honderd doden, het in negen van de tien gevallen een jihadistische terreuraanslag is. Het is niet onmogelijk dat het een extreemrechtse terreuraanslag is, maar iedereen weet waar het waarschijnlijk vandaan komt."

Economische groei

Er is iets waar Boudry zich naar eigen zeggen naar meer aan stoort. Volgens hem hebben mensen "die zichzelf progressief noemen" hun interesse in economische groei verloren. "Als je echt een solidaire samenleving wil, dan heb je een taart nodig die groeit. Elk economisch onderzoek wijst uit: groei is niet alleen goed voor onze welvaart, maar zorgt ook voor bereidheid tot samenwerking, bereidheid tot belasting betalen en geld opzij zetten voor mensen die minder bedeeld zijn en gepensioneerden."

Hij weet dat de partij van Jesse Klaver niet tegen economische groei is. "Dat is alleen de meest radicale kant, maar het lijkt alsof groei ze niet meer interesseert. En als ze al over groei praten, dan gaat het over de neveneffecten, ongelijkheid en klimaatschade en zo. Dus ook op dat vlak zijn ze veel minder progressief dan ze denken."

Zelfs Karl Marx was voor economische groei, merkt Boudry op. "Ik ben geen aanhanger van Marx, maar als er één ding is dat hij begreep, is het het belang van groei. Hij vond dat het kapitalisme vernietigd moest worden, maar hij bedankte het kapitalisme voor bewezen diensten, voor de enorme welvaartsgroei, en beloofde dat het socialisme dat erna zou komen, de klasseloze samenleving, nog veel meer groei zou opleveren dan het kapitalisme ooit zou presteren. Ook op dat vlak zijn de progressieven van vandaag het spoor bijster."

Na het lezen van het visiedocument van Progressief Nederland had Boudry de neiging om in de pen te klimmen. "Mijn eerste gedachte toen ik het document las was om een stuk te schrijven voor NRC: 'Tien redenen waarom Progressief Nederland conservatief is'. Misschien doe ik het nog wel. Ik moet nog een paar redenen vinden, maar ik heb er al minstens zeven of zes en ik kom wel aan tien."