Iraniërs teleurgesteld in staakt-het-vuren: "Had het maar plat gebombardeerd"

Het staakt-het-vuren in Iran leidt niet tot opluchting, maar juist tot frustratie en wanhoop, zegt de Iraans-Nederlandse Negin Nafissi. Volgens de spreker overheerst bij Iraniërs het gevoel dat een kans op echte verandering is gemist.

Het nieuws van de wapenstilstand kwam hard bij haar binnen. Met familie in Iran voelt het conflict voor haar allesbehalve ver weg. De afgelopen dagen stonden volledig in het teken van spanning en onzekerheid.

Nafissi schetst hoe het bestand in Iran wordt ontvangen: "Men was heel teleurgesteld dat er een staakt-het-vuren was. Gisteren hoorde ik van een vriendin van mij dat de executies in een stroomversnelling zijn gekomen. En niemand heeft het daarover. 'Kunnen jullie nog wat doen daar in Europa? Kun je onze stem zijn?', vroeg ze mij. Later in de avond, rond zes uur, kreeg ik een bericht: 'Ik hoor bommen. Het is weer begonnen', met allemaal emoji’s, dansend en lachend. Dus je merkt echt wel dat men zit te wachten tot dit verbroken wordt en dat de oorlog verder gaat."

Volgens Nafissi zit de frustratie vooral in het uitblijven van echte verandering. "Er is geen regime change gekomen en de oorlog dreigde te stoppen zonder regime change. Dat is de enige manier voor Iraniërs om zich oké te voelen hierna."

Dat leidt tot harde conclusies, zegt ze. Veel Iraniërs accepteren liever materiële schade dan het voortbestaan van het regime. "Daar zijn Iraniërs zich ook van bewust. Vanwege de propaganda van het regime horen we het hier niet, maar over de bruggen die geraakt worden en de infrastructuur daarnaast zeggen mensen: dat kunnen we terugbouwen. Dat is materiële schade die te herstellen valt. Maar mensenlevens, zoals de executies gisteren en vandaag, die kun je niet herstellen."

Horrorregime

Journalist Yoeri Albrecht begrijpt die wanhoop, maar noemt de situatie tegelijkertijd schrijnend. "Verschrikkelijk. Die bevolking leeft al een halve eeuw onder een totaal horrorregime. Die hebben dit jaar nog, heel kort geleden, tienduizenden mensen afgeslacht, aangereden en geëxecuteerd. Moet je nagaan hoe erg het moet zijn dat je als bevolking zegt: bombardeer maar, want dan zijn we van dit regime af. Dat je in een state of mind bent waarin je dat prefereert. Het is verschrikkelijk. En daar gaat het eigenlijk nauwelijks over."

Volgens hem dreigt het staakt-het-vuren juist averechts te werken. "Dit is de slechtst mogelijke optie op dit moment. Trump bombardeert wel, lijkt van alles te doen, maar op het laatste moment blijven de Iraniërs achter met een regime dat wellicht juist versterkt is. Dat is het tragische eraan. Er is veel overhoop gehaald, maar het haalt niks uit. Sterker nog, het zou misschien wel erger kunnen worden."

Hoop blijft, verandering van binnenuit

Toch is de hoop op verandering nog niet verdwenen, benadrukt Nafissi. "Wat ik wel tegelijkertijd vind, is dat de oorlog nog niet voorbij is. Het wordt door Iraniërs gezien als hersteltijd voor Amerika. Dus er is echt hoop dat het terugkomt. En Trump heeft het vaker over 'the great people of Iran' gehad. Dat komt steeds terug in gesprekken. De hoop en het vertrouwen zijn nog steeds hoog."

Volgens haar moet verandering uiteindelijk van binnenuit komen. "De laatste stap zal door de mensen zelf gezet worden. Daar zijn Iraniërs ook klaar voor, mits er minder onderdrukking is. 8 en 9 januari is heel traumatiserend geweest, met duizenden doden. Als dat nog een keer gebeurt, snap ik dat mensen niet de straat op gaan. Maar zodra de onderdrukkingsmachine minder hard kan optreden, gaan mensen de straat op, zeker."

'Miljoenen mensen leven in een gevangenis'

Minister Vincent Karremans benadrukt hoe complex en onvoorspelbaar de situatie is. "Het is heel onvoorspelbaar wat er gebeurt. We hebben gisteren ook gezien: er was een staakt-het-vuren en daarna weer niet. Wat gebeurt er precies? Je zag schepen door de Straat van Hormuz weer gaan en toen weer niet. Het is heel lastig om daarop vooruit te lopen."

Albrecht is kritischer op de internationale aanpak. "Misschien hadden ze beter moeten nadenken voordat ze begonnen en beter moeten coördineren met oppositiekrachten buiten Iran. Dat is niet gebeurd. Het is niet goed voorbereid. Maar dat is nu te laat. Het is een ongelooflijk moeilijke situatie. Ik begrijp dat de minister zegt: welke kant moeten we op? Maar dit lijkt de slechtst mogelijke uitkomst voor de zwaar onderdrukte bevolking van Iran. Daar zou de focus op moeten liggen: tientallen miljoenen mensen die feitelijk in een gevangenis leven."

Voor veel Iraniërs blijft de conclusie pijnlijk, zegt Nafissi. Ze verwijst naar eerdere oproepen uit het land: "Laten we nog even teruggaan naar 8 en 9 januari: 'Trump, help us, help is on the way.' Dat is wat mensen wilden en wilden zien."