Staakt-het-vuren betekent niet per se einde aan oorlog VS en Iran: 'Geen stap dichter bij elkaar'

Het staakt-het-vuren tussen de Verenigde Staten en Iran betekent niet dat het conflict voorbij is, waarschuwt defensie-expert Peter Wijninga in Goedemorgen Nederland op NPO 1. Volgens hem is er nog veel onduidelijk over het tienpuntenplan dat beide landen hebben afgesproken, vooral als het gaat om de nucleaire capaciteit van Iran.

De Verenigde Staten en Iran bereikten afgelopen nacht op het laatste moment een voorlopig akkoord om verdere militaire escalatie te voorkomen. Washington heeft zijn militaire acties tijdelijk gestaakt, terwijl Teheran heeft toegezegd de Straat van Hormuz te openen. Daarmee lijkt een directe confrontatie voorlopig afgewend, nadat president Donald Trump eerder nog had gedreigd met het vernietigen van de Iraanse beschaving.

Het akkoord is vastgelegd in een tienpuntenplan, waarin ook afspraken staan over het hervatten van overleg, sancties en regionale de-escalatie. Volgens Wijninga zijn de exacte details echter nog onduidelijk. Er circuleren twee versies, een Engelse en een in het Farsi, die van elkaar verschillen.

Tekst gaat verder onder X.

Volgens de defensie-expert is er nog geen sprake van blijvende vrede. "De angel is er absoluut nog niet uit", zegt Wijninga, verbonden aan denktank HCSS. "Deze tien punten vormen uitgangspunten om verder te onderhandelen. Overigens heeft Trump twee dagen geleden nog gezegd dat hetzelfde tienpuntenplan tekort schoot."

Waarom Trump nu wél akkoord is gegaan, is voor Wijninga onduidelijk. "Aan die tien punten is niks veranderd." Mogelijk speelde bemiddelaar Pakistan een rol. "Pakistan heeft alleen gezegd: laten we twee weken pauze nemen en de Straat van Hormuz openen. Dat was de belangrijkste eis in het ultimatum van Trump. Maar verder is er niks veranderd. De VS en Iran zijn geen stap dichter bij elkaar gekomen."

Toch opluchting

Toch overheerst het gevoel dat een grote escalatie is voorkomen. Amerikakenner Michiel Vos begrijpt dat. "'Een beschaving zal worden vernietigd', zei Trump. Als je dat weer hoort.... Dat soort taal is nu voorbij, in ieder geval voorlopig. Verder weet ik nog niet goed wat ik ervan moet maken. Het is allemaal zo plotseling."

Vos woont in de VS. "Ja, het is 'mijn president'", zegt hij over Trump. "Als een reality tv-host houdt hij het land en de wereld in zijn greep." Volgens de Amerikakenner lijkt Trump daar plezier in te hebben. "Hij heeft er lol in. He's having fun. Dat merk je."

Eerder dit jaar viel Trump Venezuela binnen en arresteerde hij president Nicolás Maduro, die tijdens zijn proces in New York wordt vastgehouden. "Trump heeft na het gevangen nemen van Maduro het idee dat hij en Amerika alles kunnen doen wat ze willen, en dat is natuurlijk ook een beetje zo. Ze kunnen overal militair ingrijpen. Amerika is oppermachtig en Europa kan niks terug doen, lijkt het."

Hoofdredacteur van De Telegraaf Kamran Ullah, ook te gast in Goedemorgen Nederland, is opgelucht dat er een staakt-het-vuren is. "Je gaat naar bed en weet dat je op twee manieren wakker kunt worden. Of je wordt wakker en Iran wordt vernietigd, of het is toch afgewend. Als je dit vanuit een economisch standpunt bekijkt en vanuit het belang van de Iraniërs op korte termijn, dan is het wel het beste bericht dat je 's ochtends zou kunnen krijgen."

Ullah denkt dat Trump uiteindelijk blij is met de uitweg. "Achteraf zat hij eigenlijk helemaal niet te wachten op die 'totale vernietiging'", zegt hij. Defensie-expert Wijninga vult aan: "Sterker nog, ik denk dat hij er heel snel vanaf wilde. Hij zat in een heel lastig parket. Hij wist dat er eigenlijk geen overwinning te behalen viel in de termen zoals ze die mogelijk hebben gesteld. Wat ze nu hebben gedaan is het kort houden van het Iraanse regime. Grasmaaien, zoals de Israëli's het noemen."

Nog veel onduidelijk

Wat er precies in het tienpuntenplan staat, blijft onduidelijk. Beide landen verwijzen ernaar, maar de interpretatie verschilt sterk. In de Amerikaanse versie ligt de nadruk op een tijdelijke wapenstilstand van twee weken, met toezeggingen van Iran om de Straat van Hormuz weer vrij te geven. Volgens Iraanse verklaringen mag het land doorgaan met het verrijken van uranium en worden sancties opgeheven.

"In ieder geval staat erin dat de Straat van Hormuz open gaat. Maar dat stond er ook eergisteren al in. Op dat moment ging het blijkbaar niet ver genoeg", zegt Wijninga over de koerswijziging van Trump. Volgens de VS zijn er afspraken gemaakt over uraniumverrijking, volgens Iran niet. "Daar willen de Iraniërs mee doorgaan, in ieder geval tot ze het als atoomenergie kunnen gebruiken. Dat zal een groot discussiepunt worden."

De Straat van Hormuz gaat dus open, maar volgens Iran onder toezicht van Teheran. Mogelijk gaat Iran tol heffen, denkt Wijninga. Hij waarschuwt dat het nog wel even duurt voordat de honderden schepen die in de zeestraat voor anker liggen hun bestemming bereiken. "Er liggen ongeveer 1000 schepen voor anker. Ze kunnen er niet allemaal tegelijkertijd doorheen, want het is een smalle, bochtige straat. Het wordt lastig."

Ondertussen zal Trump het akkoord waarschijnlijk presenteren als een grote overwinning, denkt Vos. "Voor Trump is het makkelijk: het is een fantastische overwinning voor Amerika en that's it. 'In deze asymmetrische oorlog hebben we laten zien dat wij, Amerika, laten zien dat we alles kunnen en dat we met B2's overal over kunnen vliegen, dat we suprematie hebben in de lucht'."