Sleutelrol voor Pakistan bij staakt-het-vuren: 'Ook sprake van eigen belang'

Met een twee weken durend staakt-het-vuren tussen de Verenigde Staten en Iran lijkt de spanning in het Midden-Oosten tijdelijk af te nemen. Opvallend is de prominente rol van Pakistan als bemiddelaar.

Volgens Kamran Ullah, hoofdredacteur van De Telegraaf en kind van Pakistaanse ouders, overheerst in Pakistan een gevoel van trots. "Ik heb vanochtend ook al de Pakistaanse televisie hier onderweg naartoe zitten luisteren, want kijken mag natuurlijk niet in de auto. En dan valt het wel op dat er eigenlijk een jubelstemming is. Als er een land is waar nu toch heerst van 'wij hebben wereldvrede bereikt', dan is dat Pakistan. De presentatoren waren elkaar aan het feliciteren. Die schakelden met de Peter Wijninga van Pakistan. Die begon met: 'Lang leve Pakistan. We hebben nu toch echt een huzarenstukje geleverd'."

Die euforie komt niet uit de lucht vallen. De onderhandelingen tussen de VS en Iran zullen plaatsvinden in Islamabad, de hoofdstad van Pakistan. Daarmee positioneert het land zich nadrukkelijk als diplomatiek middelpunt in een uiterst gespannen regio.

Defensie-expert Peter Wijninga ziet vooral geopolitieke logica achter de rol van Pakistan. "Je ziet die premier van Pakistan de hele wereld zo ongeveer afreizen. Die is duidelijk bezig Pakistan te laten opstomen in de vaart der volkeren. Hij schijnt ook een hele goede link met Turkije te hebben, met Erdogan. Pakistan wil natuurlijk aan de ene kant ook de Amerikanen te vriend houden, maar zeker ook de Iraniërs, een buurland."

Volgens Wijninga speelt eigen belang een belangrijke rol. "Ze krijgen van Amerika veel defensiemateriaal; dat kopen ze daar. Dus in die zin willen ze met beide landen een goede relatie onderhouden."

"Er is zeker sprake van een eigen belang. Al die bemiddelaars hebben allemaal een eigen belang. Dat geldt voor Qatar, Oman en ook voor Turkije. Dus eigen belang speelt altijd mee. Dat is ook wel goed, want als niemand er een belang in zou hebben, dan komt er ook geen bemiddelaar."

Twee telefoontjes

Amerikakenner Michiel Vos plaatst de ontwikkelingen in het licht van het beleid van Donald Trump. "Ik denk dat Trump ook weer een beetje voor de gewone man in Amerika heel anders buitenlandse politiek bedrijft, met andere actoren en andere bondgenoten dan daarvoor. Hij wil eigenlijk aan alles laten zien: ik doe het niet zoals al die andere presidenten. Ik sla het hele establishment over in Washington, dat is allemaal onzin."

Volgens Vos werkt Trump met een kleine kring vertrouwelingen en kiest hij bewust voor een afwijkende aanpak. Dat werd ook zichtbaar rond de aankondiging van het bestand. "Er waren twee telefoontjes gisteren om vijf uur middags, Amerikaanse tijd: één naar Asim Munir, de stafchef van het Pakistaanse leger – en de andere natuurlijk naar Netanyahu. Dat waren de twee telefoontjes vlak voordat werd aangekondigd dat er inderdaad een twee-weken-bestand kon komen."

Van risicoland naar vredesduif?

De prominente rol van Pakistan is opmerkelijk, gezien eerdere zorgen over het land. In het verleden werd het nog gezien als een risicofactor vanwege de aanwezigheid van religieuze milities en kernwapens.

Ullah nuanceert dat beeld. "Ik denk uiteindelijk dat die milities ook nog actief zijn. Maar je ziet wel dat Pakistan die rol van vredesonderhandelaar probeert te spelen. Misschien ook wel als een soort vooruitgeschoven post van Erdogan. Want Turkije is wel heel stil in deze periode."

Hij wijst ook op de interne machtsverhoudingen. "Maar ook als je ziet dat hij samen met zijn veldmaarschalk opereert: vergeet ook de rol van het leger in Pakistan niet. Daardoor zijn die milities ook wat rustiger, omdat op dit moment het land in Pakistan echt wordt geleid door zowel een democratische regering als door het leger gezamenlijk."

Toch plaatst Wijninga ook kanttekeningen bij die rol. Economische en strategische belangen spelen nadrukkelijk mee, waaronder energie. "Uit Iran." Tegelijkertijd wijst hij erop dat Pakistan zelf ook met de nodige instabiliteit kampt. "Ze hebben zelf natuurlijk ook conflicten. Ik noemde net Beloetsjistan, maar ook met Afghanistan. Ze hebben Kabul behoorlijk gebombardeerd de afgelopen weken. Dat zal misschien nog wel doorgaan, want ze hebben nog steeds last van de Afghaanse en de Pashtun-Taliban. Dus Pakistan is zelf ook niet helemaal zonder problemen."