Oud-NAVO-baas De Hoop Scheffer: 'Code oranje voor de NAVO'

Het is "code oranje" voor de NAVO, waarschuwt voormalig secretaris-generaal van het bondgenootschap Jaap de Hoop Scheffer in het radioprogramma Sven op 1, naar aanleiding van een uitspraak van de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio. Hij zei onlangs dat Amerika het lidmaatschap van de NAVO na de oorlog met Iran mogelijk zou moeten heroverwegen.

Rubio deed die uitspraak twee weken geleden nadat Groot-Brittannië had aangegeven dat het de Verenigde Staten niet wilde toestaan Britse luchtbases te gebruiken voor offensieve acties tegen Iran. De Amerikaanse minister reageerde geïrriteerd en zei dat de Verenigde Staten na een oorlog met Iran hun relatie met de NAVO "zullen moeten herzien", omdat sommige bondgenoten weigerden hun militaire bases en luchtruimte beschikbaar te stellen voor Amerikaanse operaties.

Eerder had president Donald Trump al meermaals gedreigd met een vertrek uit de NAVO. Dat Rubio, de belangrijkste adviseur voor het buitenlandbeleid van Trump, deze boodschap nu overneemt, baart oud-NAVO-chef De Hoop Scheffer zorgen. "Dan is het voor de NAVO wel code oranje."

Tekst gaat verder onder X.

De Hoop Scheffer plaatst daarbij wel een kanttekening: "Over 2,5 jaar zijn er weer presidentsverkiezingen. Marco Rubio heeft naar verluidt de ambitie om een gooi te doen naar het presidentschap. Dat hij nu zijn president in dit standpunt volgt, begrijp ik. Hij heeft persoonlijke ambitie en mogelijk concurrentie van vicepresident J.D. Vance voor de volgende verkiezingen."

"Maar ik doe niks af aan de boodschap. Daarom zeg ik ook dat het code oranje is", benadrukt De Hoop Scheffer. "En daarom is het bezoek van Mark Rutte de komende dagen buitengewoon belangrijk. Er is werk aan de winkel als de Amerikaanse secretary of state, die ook nationaal security advisor van de president is, dit soort taal bezigt."

Rutte moet hoe dan ook gaan

Rutte, de huidige secretaris-generaal, is de komende dagen in Washington voor gesprekken met Trump, Rubio en minister van Defensie Pete Hegseth. "Hij moet wederom met een doos pleisters naar Washington - en hij is goed in pleisters plakken - om te zorgen dat hij de Amerikaanse president bij de les - dat wil zeggen, bij de NAVO - houdt", zegt De Hoop Scheffer.

Luister dit gesprek terug als podcast. De tekst gaat hieronder verder.

Volgens zijn voorganger had Rutte ook moeten gaan als er geen akkoord was over een staakt-het-vuren en de VS massaal doelen in Iran hadden aangevallen. Trump dreigde gisteren nog met het vernietigen van de Iraanse beschaving. "De eerste, tweede en derde prioriteit van Rutte is Oekraïne", legt De Hoop Scheffer uit.

Zonder de VS zouden Europese landen Oekraïne niet voldoende kunnen ondersteunen in de oorlog tegen Rusland. Als Rutte niet naar Washington was afgereisd bij een Amerikaanse aanval op Iran, zou Trump de steun voor Oekraïne hebben kunnen bemoeilijken, denkt de oud-NAVO-chef. "Stel nou even dat Rutte naar Washington was gegaan en tegen de president had gezegd: 'hou nou eens op met de oorlog in het Midden-Oosten', dan was de reactie van Trump geweest: 'Mark, goede vriend, dan is Oekraïne mijn oorlog niet meer'. Dat is een te hoge prijs. Als ik in de schoenen van Mark Rutte stond, zou ik wel zijn gegaan."

Trump dreigde met aanvallen op bruggen en elektriciteitscentrales. Dat kan een oorlogsmisdrijf zijn als die doelen niet militair werden ingezet, waarschuwden deskundigen. Ook in dat geval had Rutte moeten gaan, vindt De Hoop Scheffer. "Dan was het weer een graadje moeilijker geworden, maar vraag opnieuw: wat zijn de prioriteiten voor een secretaris-generaal van de NAVO?"

"Moet je - in het scenario dat Trump was gaan bombarderen - het ineenstorten van de NAVO op de koop toe nemen door te zeggen: nu word ik plotseling principieel en ik ga niet naar Washington? Ik geef toe, het is uitermate moeilijk, maar doorpraten is altijd beter dan de kont tegen de krib gooien en zeggen: ik kom niet meer. Dan is Mark Rutte zijn positie in Washington totaal kwijt."

Ook koning Willem-Alexander, koningin Maxima en premier Rob Jetten hadden in dat scenario hun bezoek aan het Witte Huis volgende week niet moeten afzeggen, vindt De Hoop Scheffer. "Ik neem aan dat als dat zo was, er een nadere afweging had plaatsgevonden. Maar ik kan mij goed voorstellen dat die afweging hetzelfde zou zijn als die nu wordt gemaakt."