Jaap de Hoop Scheffer: geen duidelijk winnaar tussen VS en Iran, Teheran kan 'waarschijnlijk' verder met nucleair programma

Het is onduidelijk wie bij het staakt-het-vuren tussen de Verenigde Staten en Iran aan het langste eind heeft getrokken, zegt voormalig secretaris-generaal van de NAVO Jaap de Hoop Scheffer. Hij durft ook niet te zeggen of de gewelddadigheden nu echt voorbij zijn. "Uit de twee versies van het akkoord die circuleren blijkt dat de landen nog mijlenver uit elkaar liggen."

De VS en Iran zouden een akkoord hebben bereikt over een tienpuntenplan, dat de basis moet vormen voor verdere onderhandelingen over een breder akkoord. Beide landen verwijzen naar het tienpuntenplan, maar de interpretatie ervan verschilt sterk.

In de Amerikaanse versie ligt de nadruk op een tijdelijke wapenstilstand van twee weken, met toezeggingen van Iran om de Straat van Hormuz weer vrij te geven. Volgens Iraanse verklaringen mag het land verdergaan met het verrijken van uranium en worden scanties opgeheven.

Ook over de nucleaire capaciteit van Iran zijn de afspraken nog onduidelijk. Dat veel over het akkoord in nevelen is gehuld en de lezingen verschillen, bewijst volgens De Hoop Scheffer "dat de partijen nog mijlenver uit elkaar liggen", zegt hij in het radioprogramma Sven op 1.

'Iran kijkt naar Noord-Korea'

De nucleaire capaciteit is het belangrijkste punt bij de onderhandelingen, stelt De Hoop Scheffer. "Als ik in de schoenen stond van het Iraanse regime - een vreselijk, beestachtig regime, dat mogen we nooit vergeten - zou ik kijken naar meneer Kim Jong-un, die in Noord-Korea de scepter zwaait. En dan denk ik dat het regime er eens te meer van overtuigd is dat als men een kernwapen heeft, men in de huidige wereld niet wordt aangevallen."

Tekst gaat verder onder X.

Eerder constateerde het Internationaal Atoomenergieagentschap (IAEA) in vertrouwelijke rapporten dat Iran vóór de oorlog ongeveer 440 kilogram uranium had dat was verrijkt tot ongeveer 60 procent, wat dicht bij wapengraad is (90 procent) en internationaal als hoogverrijkt uranium wordt beschouwd.

"Dat wordt een van de kernpunten bij de onderhandelingen", zegt de oud-NAVO-chef over de nucleaire capaciteit van Iran. "Er blijkt maar weer eens uit hoeveel behoefte er is aan professionele diplomatie. Toen Trump deze oorlog begon, was men in Genève vrij duidelijk dichtbij een akkoord over hoe het verder moest met het uraniumverrijkingsprogramma van Iran. Meneer Witkoff en meneer Kushner, geen professionele diplomaten, hebben dat namens Trump kennelijk niet goed gelezen, of het Witte Huis heeft het totaal genegeerd."

De Hoop Scheffer sluit niet uit dat Iran door mag gaan met het verrijken van uranium. "Het is duidelijk geworden de afgelopen weken dat met militaire middelen het openhouden van de Straat van Hormuz een no-go is. Dat hebben de Amerikanen ook ingezien. Met andere woorden: het regime in Iran heeft een aantal belangrijke troefkaarten."

Het kan daarom zijn dat Iran met het nucleaire verrijkingsprogramma mag verdergaan. Sterker nog, die kans acht hij "waarschijnlijk". "Ook al kan Iran het niet helemaal in het geheim doen. Ik kan mij namelijk niet aan de indruk onttrekken dat de Amerikanen en met name de Israëliërs vrij goede informatie hebben over hoe het daarmee staat", aldus De Hoop Scheffer.

"Maar vooralsnog blijft het punt staan: het Iraanse regime stuurt op een Noord-Korea-model. Dat is voor de regio en de wereld een existentiële vraag die niet positief mag worden beantwoord."

Geen duidelijke winnaar

De oud-NAVO-chef ziet ondertussen nog geen duidelijke winnaar tussen de VS en Iran, wat de onderhandelingen ingewikkeld(er) kan maken. "Ik denk dat je moet constateren dat noch Iran noch de VS kan claimen deze oorlog gewonnen te hebben. Als je kijkt naar de ambities van Trump: het regime in Teheran zit er nog, alhoewel er wel een aantal mensen zijn gedood, en de Iraanse Revolutionaire Garde heeft een stevigere positie dan ze hiervoor hadden."

Luister dit gesprek nu terug. De tekst gaat hieronder verder.

Hij sluit dan ook niet uit dat de oorlog weer kan oplaaien. "Dat risico is er altijd. Maar deze situatie is natuurlijk veel beter dan wat er had kunnen gebeuren als president Trump zijn dreigementen had waargemaakt en het Iraanse regime daarop had gereageerd. Dan waren alle verschrikkelijkheden die we al hebben gezien nog ernstiger geworden. Laten we deze dag markeren als een dag waarop een aanvang wordt gemaakt met praten met elkaar. Dat is altijd beter dan schieten op elkaar."