Nederlanders moeten massaal naar de batterij, zegt hoogleraar: 'Accijns verlagen of niet, het is allemaal pleisters plakken'

Nederland moet massaal aan de batterij, stelt hoogleraar energie en transitie Jan Rotmans. "Van alle duurzame energie die we opwekken, slaan we maar vijf procent op. Dat is absurd weinig. Stel je voor dat je tienduizenden superbatterijen plaatst bij grote bedrijven. Dan kunnen we bijna de helft van het overvolle stroomnet oplossen."

Rotmans, verbonden aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam, maakt zich zorgen over de afhankelijkheid van Nederland van het buitenland voor energie, olie en gas. Door de oorlog in het Midden-Oosten staat dit onderwerp opnieuw hoog op de agenda. "Dit is al de derde grote schok in vijf jaar. We hebben corona gehad, de Oekraïne-oorlog en nu de oorlog in Iran. En er zullen waarschijnlijk nog meer volgen de komende vijf jaar."

Volgens Rotmans moet Nederland snel minder afhankelijk worden van buitenlandse energiebronnen. "Negentig procent van de olie die wij gebruiken, importeren we. Van het gas importeren we zeventig procent. In andere Europese landen liggen de percentages ongeveer hetzelfde. Het is eigenlijk raar: we zijn dertig jaar bezig met de energietransitie en toch zijn we nog steeds zo afhankelijk."

De eigen stroomopwekking gaat steeds beter, stelt de hoogleraar. "Door de vele windmolenparken op zee en de zonnepanelen hebben we een inhaalslag gemaakt. In Europa staan we nu op plek 20 van de 27 landen, maar we stonden ooit onderaan. We klimmen dus." Inmiddels wordt 57 procent van de stroom in Nederland duurzaam opgewekt. "Willen we naar 100 procent, dan moeten we nog ongeveer tien windmolenparken op zee bijbouwen en tien keer zoveel zonnepanelen. Dat kan in vijftien tot twintig jaar."

'Harstikke dom'

Toch lost dit maar een deel van het probleem op: slechts een kwart van de energie die we gebruiken, is elektriciteit. De rest komt voort uit warmte. Het kabinet wil daarom de aanschaf van een warmtepomp stimuleren bij vervanging van de cv-ketel, terwijl particulieren die elektrisch rijden vanaf dit jaar wegenbelasting moeten betalen. "Dat is hartstikke dom", verzucht Rotmans.

"Schaf die wegenbelasting voor elektrische auto's weer gewoon af", roept hij het kabinet op. "Dan wordt het aantrekkelijker voor de gewone man om elektrisch te rijden. En over de warmtepomp: stimuleer het en maak het goedkoop! Dan help je mensen." Hij pleit ook voor een geleidelijke afbouw van de salderingsregeling. "Het vorige kabinet – het slechtste ooit – wilde er vanaf. Ik zou zeggen: bouw het de komende vijf jaar af, zodat mensen toch blijven investeren in zonnepanelen."

Tekst gaat verder onder X.

Den Haag onderzoekt ondertussen manieren om de pijn aan de pomp als gevolg van de oorlog te verzachten. "Accijns verlagen of niet, het is allemaal pleisters plakken", stelt Rotmans. Volgens hem heeft Nederland een langetermijnvisie nodig om minder afhankelijk te worden. "De boel staat wereldwijd in de fik, we moeten structurele maatregelen nemen."

Thuisbatterijen

Een belangrijk onderdeel daarvan zijn wat hem betreft thuisbatterijen, waarmee stroom kan worden opgeslagen. "Ook dat moet je stimuleren. Ze worden al steeds goedkoper", zegt Rotmans. Nu kost een batterij tussen de 5000 en 10.000 euro. "Je kan er twee, drie, vier uur stroom mee opslaan en gebruiken wanneer je het nodig hebt."

Maar de grootste winst is te behalen bij de industrie. "Van alle energie die we gebruiken in Rotterdam, is negentig procent voor de haven. Je moet de industrie transformeren: van gas en olie naar groene waterstof, biomassa of elektrificatie. Dat is complex. Stel je voor dat je Tata Steel groen staal wilt laten produceren. Dat betekent vijf tot zes extra windparken op zee en een volledig aangepast productieproces. Dat kost tien tot vijftien jaar en tien miljard euro."

Een eenvoudiger oplossing ziet Rotmans in grootschalige batterijen bij bedrijven. "Tienduizenden van die superbatterijen zouden bijna de helft van de netcongestie oplossen. Van alle duurzame energie die we opwekken, slaan we nog maar vijf procent op. Dat is absurd weinig. We moeten massaal naar de batterijen, thuis én in de industrie."

Om Nederland minder afhankelijk te maken, wil het kabinet kleine kerncentrales bouwen. Rotmans: "Kernenergie is op zich wel belangrijk, in Europa, maar in Nederland komen die kerncentrales - ook niet de kleine - er niet voor 2035 en de komende tien jaar worden juist bepalend."

Het gebruik van batterijen is dus cruciaal, denkt hij. Onlangs was Rotmans op bezoek bij een windpark. "Op dat moment werden ze door TenneT (Nederlandse transmissienetbeheerder, red.) gebeld dat ze werden afgekoppeld van het stroomnet." Dat net was op dat moment vol. "De boodschap was: 'U mag geen stroom meer produceren. Krankzinnig!"

Groningen

Ondertussen laait ook de discussie over het gas in Groningen weer op. De gasputten daar worden momenteel volgegoten met beton. "Je kunt het psychologisch niet maken om ze weer open te zetten, maar strategisch is het ook niet handig om ze volledig af te sluiten", zegt Rotmans. "Het kan goed zijn dat we de komende maanden een tekort hebben aan gas en olie. Als dat gebeurt, moet je iets achter de hand hebben, anders laat je de mensen echt in de kou staan."

Over het weer openen van gasputten in Groningen zegt hij: "Op dit moment, in zo'n instabiele situatie, kun je het niet uitsluiten."