Anna van Zoest over inzet Nederlands fregat: 'Moeten leren van lessen uit het verleden'
De inzet van Nederlandse marineschepen in internationale wateren blijft een lastige balans. In Sven op 1 bespreekt Anna van Zoest, directeur van de Atlantische Commissie, de ervaringen met Zr.Ms. De Ruyter en de lessen die daaruit kunnen worden getrokken voor de huidige missie van de Evertsen in de Middellandse Zee.
Volgens Van Zoest is het beeld dat Europese landen al jaren leunen op de Amerikaanse bescherming via de NAVO niet volledig terecht. "Dat narratief dat Europese landen zouden free-riden, is heel hardnekkig. Maar de constructie waarin Amerika het leeuwendeel van de capaciteiten en investeringen binnen de NAVO levert en Europa minder, kwam lange tijd voor beide kanten goed uit. Het was een verstandshuwelijk waarin beide partijen profiteerden van het feit dat Amerika veel meer deed. Dat moet nu worden rechtgetrokken. Er is een proces gaande binnen de NAVO waarin de lasten van de VS voor een deel bij Europa gaan komen. Dat proces verloopt met horten en stoten, niet altijd even snel, maar het is gaande."
Van Zoest legt uit hoe Nederland in 2020 deelnam aan de missie EMA, een gelegenheidscoalitie onder leiding van de Fransen, waarbij De Ruyter werd ingezet. "Nederland voer mee met een schip en een aantal stafofficieren. Je kunt ook denken aan Operatie Aspides tegen de Houthi's of Operatie Atalanta tegen piraterij voor de kust van Somalië. Bij al deze missies spelen drie belangrijke vragen: ga je met of zonder de VS opereren? Kun je zonder de Amerikanen optreden? En als dat echt niet kan, wat kun je dan wél doen? Destijds kon Nederland het zonder de Amerikanen niet volledig uitvoeren, maar op informeel niveau waren er wel degelijk veel contacten om de informatie te laten vloeien. Dat was essentieel."
Een andere belangrijke overweging is de juridische basis. "Je moet goed kijken of je je kunt beroepen op het recht van de zee, de Verenigde Naties of het recht van vrije doorvaart. Dat moet allemaal in lijn zijn met de geldende regels en normen. Destijds was dat goed ingebed, en er was ook een strategische reden om de Amerikanen op afstand te houden. Ze waren net uit de nucleaire deal met Iran gestapt, en de relatie tussen de VS en Iran was bijzonder slecht. De Europeanen wilden zich daar een beetje van terzijde houden."
Risico's
Van Zoest benadrukt ook de risicoafweging voor de bemanning: "Iedereen is het erover eens dat het op dit moment veel te gevaarlijk is om in de Straat van Hormuz te opereren. Tegelijkertijd geldt: als de vijandelijkheden stoppen, moet je er ook naartoe kunnen om het rustig te maken. Daar zit een belangrijke afweging van risico’s in, die ook heel politiek is."
“Iedereen is het erover eens dat het op dit moment veel te gevaarlijk is om in de Straat van Hormuz te opereren.”
Tot slot wijst Van Zoest op operationele beperkingen van schepen. "Als je een fregat inzet in dat deel van de wereld, kun je het niet meer gebruiken voor de verdediging van het NAVO-grondgebied. Dat geldt ook voor steun aan Oekraïne. Een schip kun je maar één keer inzetten, dus je moet goed kijken: kunnen we nog voldoen aan onze verplichtingen binnen de NAVO? Wat hebben we nodig in het Caribisch gebied of elders? We moeten leren uit de lessen van het verleden en zorgvuldig afwegen hoe en wanneer we onze schepen inzetten, zodat risico’s beperkt blijven en we onze internationale verplichtingen kunnen nakomen."