Minister Berendsen reageert op dreigende woorden Trump: 'Dit zijn zwaarwegende besluiten, op dit moment geen besluitvorming'

De Amerikaanse president Donald Trump heeft gewaarschuwd dat de NAVO een "zware toekomst" wacht als NAVO-landen de Verenigde Staten niet helpen bij het heropenen van de strategische zeestraat van Hormuz. Minister van Buitenlandse Zaken Tom Berendsen (CDA) reageert terughoudend op die oproep en benadrukt dat er nog geen besluit ligt. "We gaan verkennen wat eventueel kan."

Trump stelde in een interview met de Financial Times dat landen die profiteren van de belangrijke olie-route ook moeten helpen om die veilig te houden. De president zou met meerdere landen in gesprek zijn om een coalitie te vormen die schepen escorteert door de Straat van Hormuz.

Volgens Berendsen is er op dit moment echter nog geen besluit genomen over eventuele Nederlandse betrokkenheid. "We hebben grote belangen bij wat er in de straat van Hormuz gebeurt, wat er in de brede regio gebeurt. We kennen ook de vraag van Trump en overigens ook vorige Amerikaanse regeringen aan Europa om meer te doen in NAVO-verband."

"Maar voor deze specifieke actie in de Straat van Hormuz gaan we echt verkennen wat er eventueel kan, wat de vraag is, wat de mogelijkheden zijn", zegt de minister. "Dit zijn zwaarwegende besluiten en het moet ook überhaupt mogelijk zijn en impactvol zijn. Dus op dit moment ligt er nog geen besluitvorming."

Berendsen benadrukte eerder dat Nederland het gesprek wil voeren, maar voorzichtig wil zijn met stappen die mogelijk tot verdere escalatie in de regio kunnen leiden.

Totaal onvoorbereid

In Goedemorgen Nederland uit directeur van debatcentrum De Balie Yoeri Albrecht stevige kritiek op de manier waarop Trump bondgenoten oproept om mee te doen. "Hij weet niet eens waar hij het over heeft. Het lijkt echt of hij totaal onvoorbereid is. Hij vraagt van een aantal tamelijk willekeurige landen, die hij net helemaal tot het bot beledigd heeft het laatste jaar, om mee te doen. En dan roept hij: they should defend their own territory."

Volgens Albrecht klopt die redenering bovendien niet. "De Straat van Hormuz ligt bij Iran aan de Rode Zee. Dat is niet ons territorium, ook niet het territorium van het Verenigd Koninkrijk. Dus moet je nagaan: je bent in oorlog en je weet niet eens waar je het over hebt als je het over territorium hebt. Dit lijkt totaal onvoorbereid, weer uit de heup geschoten. Zo kan je toch geen internationale politiek voeren?"

Volgens hem is er een belangrijk verschil tussen een gezamenlijk belang en territoriale verantwoordelijkheid. "Dat is heel iets anders dan their territory. Dat is namelijk hun gebied. En dat doet ertoe. Het doet ertoe hoe je dit voorbereidt. Het lijkt erop dat hij dit op social media gepland heeft en niet eens een diplomatieke poging heeft gewaagd om de landen te betrekken. Dus ik bedoel: hoe kan je nou op deze manier zo'n gevaarlijke oorlog voeren en zo slecht voorbereid zijn?"

Momenteel te onveilig

VVD-fractievoorzitter Ruben Brekelmans begrijpt waar de frustratie van Trump vandaan kan komen, maar vindt de huidige situatie te onzeker om nu al toezeggingen te doen. "Ik denk dat het onderliggende sentiment bij Trump is: wij moeten altijd de kooltjes uit het vuur halen en we krijgen een hoop kritiek van Europese landen, maar wij zijn altijd degenen die dan daadwerkelijk militair actief moeten zijn."

Volgens Brekelmans hebben Europese landen in het verleden wel degelijk bijgedragen aan het beveiligen van belangrijke handelsroutes. "Ik denk dat als het om die straat van Hormuz gaat en om die handelsroutes, wij als Nederland en ook als Europa in het verleden heel vaak dit soort routes hebben beveiligd."

Maar de huidige omstandigheden maken dat volgens hem lastig. "Het is gewoon te onveilig. En wij kennen natuurlijk ook het militaire plan van de Verenigde Staten niet. Dus we weten niet hoe lang ze doorgaan, we weten niet wat ze in die regio specifiek gaan doen."

Pas wanneer er een concreet plan ligt, kan er volgens Brekelmans serieus worden gekeken naar mogelijke deelname. "Als zij zouden zeggen: we gaan nog twee weken door en na twee weken moet die straat worden beveiligd en dat je dan een maritieme missie opzet, dan heb je het over helemaal iets anders dan wanneer je naar de huidige situatie kijkt."

Nog geen verzoek aan Nederland

Trump zei dat hij met ongeveer zeven landen spreekt over steun voor het heropenen van de Straat van Hormuz. Of Nederland daarbij zit, lijkt volgens Brekelmans niet het geval. "Volgens mij is het eerder met de grote landen, met Frankrijk, met China, dat soort landen. Er wordt wellicht ook later naar kleinere landen gekeken, zover ik weet. Maar goed, ik heb niet overal zicht op. We hebben geen verzoek gehad."

Volgens Brekelmans probeert minister Berendsen ondertussen vooral duidelijk te maken dat Nederland niet bij voorbaat nee zegt. "Ik denk dat hij aan Trump wil laten zien: het is niet dat we principieel daar niks willen doen. En als Trump het zo opvat, dan is dat verkeerd."

Tegelijkertijd blijft de situatie volgens hem te onzeker voor een besluit. "Maar op dit moment zijn de omstandigheden er gewoon niet naar en is er ook nog geen concrete missie samen met de Amerikanen vormgegeven. Als je nu de vraag stelt, kun je hem gewoon nog niet beantwoorden. En het feit dat hij het woord 'verkennen' gebruikt laat wel zien dat hij niet helemaal de deur dichtgooit, maar dat hij er wel voor openstaat."