NAVO niet betrokken bij conflict in Iran: 'We kijken naar het grote geheel'

De NAVO is niet betrokken bij de militaire operatie in Iran van de Verenigde Staten en Israël, maar via interne gesprekken worden ze goed op de hoogte gehouden. Dat zegt NAVO-stafchef en rechterhand van Mark Rutte Geoffrey van Leeuwen in Sven op 1. "We hebben veel contact met de Amerikanen over het verloop van deze oorlog."

In het begin van de oorlog, een kleine twee weken geleden, waren de Verenigde Staten kritisch op de lauwe en verdeelde reactie van de Europeanen, die vooral hamerden op de-escalatie. Het Nederlandse kabinet deed dat ook, maar later toonde minister van Buitenlandse Zaken Tom Berendsen ook begrip voor de operatie.

Kritiek op Spanje

NAVO-chef Mark Rutte raakte vervolgens in opspraak omdat hij op Amerikaanse televisie verkondigde dat er wijde steun was vanuit Europa. Van Leeuwen springt voor Rutte in de bres. "We zien die brede steun, ook in de eerste dagen al. Er vond grote logistieke steun vanuit Europa plaats om de Amerikanen te helpen in hun operatie tegen Iran. Alleen Spanje sprak zich ertegen uit, maar verder was sprake van brede steun."

Van Leeuwen is kritisch op de houding van de Spanjaarden en premier Pedro Sánchez. "Een alliantie gaat twee kanten op. Als je bondgenoot bent, moet je voor elkaar klaarstaan. De Amerikanen sturen troepen als artikel 5 van de NAVO wordt geactiveerd. Dan moet je ook klaarstaan als de Amerikanen wat van ons vragen, ook als je het er niet helemaal mee eens bent."

'We zijn nog steeds fragiel'

Nederland stuurde het marineschip Zr.Ms. Evertsen naar de Middellandse Zee om EU-bondgenoot Cyprus, NAVO-bondgenoot Turkije en de Franse scheepsvloot te beschermen tegen Iraanse aanvallen. De NAVO gaat daar ook niet over, zegt Van Leeuwen, ondanks het verzoek van NAVO-land Frankrijk aan NAVO-land Nederland. "Het is mooi dat deze samenwerking bestaat en dat wij solidariteit betuigen aan Frankrijk. Maar de NAVO kijkt breder naar waar onze slagkracht om ons te verdedigen ligt."

Het enige waar de NAVO invloed op kan uitoefenen, is ervoor zorgen dat er niet te veel materieel naar het Midden-Oosten of de Middellandse Zee gaat. "Er moet niet te veel naar één plek gaan, omdat er anders openingen komen in andere delen van het NAVO-gebied."

Luister deze uitzending van Sven op 1 hier terug als podcast:

Ondanks de nieuwe NAVO-norm voor defensie van vijf procent, is de opbouw van troepen en materieel nog steeds volop bezig. "Dit akkoord, dat werd gesloten op de NAVO-top in Nederland vorig jaar, betekent niet dat we acht maanden later volledig op stoom zijn. We zitten nog maar in het begin van de herbewapening. Het is nog een hele fragiele situatie. Onze middelen en munitie zijn nog erg beperkt."

"Zelfs als je tien procent van het bbp gaat uitgeven, heb je de VS nog nodig. We willen een Europeesgeoriënteerde NAVO, maar dat kan niet zonder de VS", zegt Van Leeuwen. "Het is puur wensdenken."

'Dan komen we in oorlog met Rusland'

Verder gaat Van Leeuwen in op de huidige situatie in Oekraïne. Volgens hem is er veel vooruitgang geboekt in de onderhandelingen over een staakt-het-vuren. "Bij een vredesovereenkomst komt er een artikel 5 light. Dat houdt in dat wanneer Oekraïne na een overeenkomst toch weer wordt aangevallen door de Russen, we dan in feite in oorlog komen met Rusland. Dat hebben we allemaal uitonderhandeld. Het ligt in detail vast hoe dat eruit moet zien. Een enorme stap."

De Russen moeten daar echter ook akkoord mee gaan. Donald Trump wil deze handtekeningen voor de zomer gezet hebben. "Trump is transactioneel, ongeduldig en hij wil snelheid. Hij wil deze oorlog beëindigen. Er is heel veel materiaal naar Oekraïne gegaan, allemaal spullen die de Amerikanen en andere bondgenoten ook nodig hebben in andere conflicten. De Amerikanen zitten nu ruim een week in conflict met Iran en je ziet de voorraden alweer slinken."

'Er is nu meer productie nodig'

Kortom, slecht nieuws voor Oekraïne, die bang zijn dat de wapensystemen van de Amerikanen, met name de geavanceerde Patriot-luchtverdedigingssystemen, niet meer aan ze geleverd worden door de oorlog in Iran.

Van Leeuwen voorziet daarom een grote uitdaging voor de NAVO. "Er is een akkoord dat we meer geld uitgeven, maar we moeten nu kijken hoe we meer gaan produceren. De traditionele defensie-industrie reageert heel traag. Het is moeilijk om snel veel Patriot-systemen te produceren, het heeft duizenden componenten. Dit moet op een radicale manier worden opgelost, anders hebben we allemaal een probleem. Ook Nederland."

Goedkopere manier van raketten onderscheppen

Volgend jaar gaat er in ieder geval een fabriek open in Duitsland die dezelfde systemen gaat produceren, met name voor Europa. "Het is voor iedereen eindelijk duidelijk dat er nú meer productie nodig is. Er moeten meer fabrieken worden gebouwd, zowel in Europa als in Amerika, en we moeten kijken naar goedkopere systemen die op goedkopere manieren raketten uitschakelt."

Daar wordt tijdens de NAVO-top in Ankara in juli over gesproken, zegt Van Leeuwen. "We gaan iets groots lanceren waardoor we echt een doorbraak realiseren in het produceren van deze raketafweersystemen."