Influencers uit manosphere-documentaire vooral uit op geld, denkt Esther van Fenema: 'Heel verdrietig gevoel'

De nieuwe Netflix-documentaire van Louis Theroux over de manosphere maakt de tongen los. Opiniemaker en psychiater Esther van Fenema hield er een "heel verdrietig gevoel" aan over. "Waar ik het meest door geschokt was, is de kracht van het verdienmodel", vertelt ze in Goedemorgen Nederland op NPO 1.

De documentaire Louis Theroux: Inside the Manosphere volgt Theroux terwijl hij de online wereld van de zogenoemde manosphere onderzoekt: een netwerk van influencers dat een zeer traditionele en vaak vrouwonvriendelijke visie op mannelijkheid uitdraagt.

De bekendste figuur uit deze wereld, influencer Andrew Tate, die wordt beschuldigd van mensenhandel en verkrachting, weigerde een interview voor de documentaire. Minder prominente namen zoals HSTikkyTokky, Myron Gaines en Justin Waller waren wel bereid voor de camera te verschijnen.

"Ik heb de documentaire uiteraard ook gekeken en ik had echt een heel verdrietig gevoel daarna. Het voelde leeg, alsof je een zak marshmallows hebt opgegeten", vertelt Van Fenema. "Ik ben ook bezorgd, want het gaat over hele jonge jongens die eigenlijk in deze gemeenschap worden gezogen."

Verdienmodel

Van Fenema wil geen pleidooi houden over "hoe vreselijk de manosphere is". "Dat ga ik niet doen, want er zitten allerlei kanten aan. Het is een complex thema", zegt ze. Ze richt zich vooral op de influencers zelf. "Waar ik het meest door geschokt was, is de kracht van het verdienmodel."

"Geld is leidend, aandacht wordt verkocht", concludeert ze na het zien van de documentaire. "Meer gekkigheid betekent meer views en dat betekent meer geld. Die influencers gaan op zoek naar content, om aandacht mee te trekken. Dat kan zo ver gaan dat ze op straat een vermeende pedofiel in elkaar in gaan slaan, om maar te zorgen dat mensen kijken en comments geven. Want het is aandacht, en dat is geld."

"Zo ontstaat een krankzinnig hamsterwiel dat steeds extremer moet worden om aandacht te trekken, en dat vind ik heel triest", zegt Van Fenema. Ze ziet dit fenomeen ook breder in de samenleving: "Het is natuurlijk een algemeen maatschappelijk probleem dat het steeds heftiger wordt. Het moet steeds polariserender om aandacht te trekken."

"Alleen hier zie je natuurlijk dat het risico is dat het ten koste gaat van vrouwen, ten koste van homo's, er is antisemitisme", zegt ze over de online cultuur waarin mannen worden neergezet als leidend in relatie tot de vrouw. "Ik zeg niet dat ze er allemaal op die manier ermee omgaan, maar het is wel een groot risico."

Rolmodellen

De influencers in de documentaire hebben grote fanbases, vaak jonge mannen en jongens. "Dat heeft mij wel geraakt. Dan loopt zo'n influencer op straat en daar komen echt hordes jonge gasten op af, en die zijn helemaal lyrisch en bijna in extase dat ze die influencer ontmoeten. Het is een enorm voorbeeld voor ze, een rolmodel. Je moet je ook afvragen waarom jonge jongens dit soort rolmodellen zo aantrekkelijk vinden."

Waarom is dat? "Nou, we zitten met elkaar in een samenleving waarin vrouwelijke eigenschappen behoorlijk gewaardeerd worden en soms ook ten koste van typisch biologisch mannelijke eigenschappen. Denk aan dominantie, competitie, kracht. Het speelt in de hele westerse wereld."

Deze influencers spelen in op dat gevoel van onbegrip, zegt Van Fenema. "We hebben een samenleving waarin we typisch mannelijke eigenschappen niet heel erg waarderen. Dan zie je dat jongens op zoek gaan en zoeken naar een rolmodel dat dat wel als positief neerzet. Dat leidt tot extremen en die zijn zorgelijk."

De Amerikaanse Myron Gaines van de Fresh and Fit Podcast is zo’n influencer. Hij zei onder meer: "Het laatste wat we willen is dat ons meisje werkt of geld verdient", en: "Ik ben altijd racistisch geweest, ik ben racistisch geboren." Ook zei hij in zijn podcast: "Vrouwen denken vaak dat het ons iets kan schelen wat zij vinden, maar daar geven we helemaal niets om." Volgens Gaines betekent het plaatsen van foto’s op Instagram door vrouwen dat ze "100 procent vreemdgaan."

Van Fenema vraagt zich af of Gaines dit echt gelooft, of dat het vooral een verdienmodel is. "Mijn opvallendste moment in de documentaire is als je hem thuis ziet met zijn vriendin. In zijn podcaststudio zie je hem als een verschrikkelijk wezen over vrouwen praten en vrouwen op een hele nare manier behandelen, thuis staat hij naast zijn vriendin, bijna stuntelig, bijna aandoenlijk. Dat is zo'n enorm contrast."

Volgens haar "wringt er een hele hoop" bij deze Manosphere-influencers. "Als je kijkt, denk je: wie is hij echt? Is hij die podcastguy die eigenlijk totaal incorrect is, of is het eigenlijk best een lieve jongen thuis, die een grote bek heeft voor het geld?"

Onzekere jongens

Ook in Nederland zijn dit soort influencers actief. Zo zegt Tibor Wouda (@Tiborinsta) in een video op Instagram aan zijn duizenden volgers: "Een dominante man en een onderdanige vrouw, dat is voor mij een goede verhouding." Nick Alper (@nickapler) stelt: "Een man eet, een vrouw kookt." De opmerking van influencer Ysine, "mijn vrouw gaat sowieso niet werken voor een andere man", levert duizenden likes op.

Van Fenema: "In mijn spreekkamer zie ik de kant van mensen die ze niet aan de buitenwereld laten zien. Wat je ook in de documentaire ziet en wat me ook vaak opvalt, is dat het vaak hele onzekere jongens kunnen zijn, of jongens die uit een hele onveilige achtergrond komen, die misschien geen vader als rolmodel hebben gehad en op zoek zijn in alle chaos naar duidelijkheid en hele dominante rolmodellen om zich aan vast te klampen."

Tegelijkertijd wil ze hen niet neerzetten als slachtoffer. "Dit heeft wel invloed op de ontwikkeling en gedachten van jonge jongens. Ik maak mij wel zorgen over wat de invloed hiervan is op lange termijn." Ze vindt dat we jongeren moeten beschermen. "Je ziet in Australië een socialmediaverbod voor kinderen onder de 16 jaar, de kwetsbare leeftijd. Ik ben daar ook wel voor als ik zie dat deze invloed anders niet te stoppen is. Er is geen andere oplossing."

En of ze nou echt achter hun eigen uitspraken staan of niet, volgens Van Fenema blijft het geld voor deze influencers leidend. "De basis is een verdienmodel. De grote techcomponisten verdienen natuurlijk veel geld hieraan, die influencers ook. Het is een zichzelf versterkende cirkel, uitermate negatief."