Prijs aan de pomp erg hoog, maar hoe lang nog? 'Er worden allerlei rampscenario's gemaakt'

De gemiddelde adviesprijs van de grote oliemaatschappijen voor diesel in Nederland is dinsdagochtend voor het eerst boven de 2,50 euro per liter uitgekomen. Hoe lang de prijs zo hoog blijft, hangt sterk af van de situatie in het Midden-Oosten, zegt journalist van Het Financieele Dagblad Jean Dohmen in Goedemorgen Nederland op NPO 1. Hij ziet nog geen licht aan het einde van de tunnel.

Volgens consumentencollectief UnitedConsumers wordt inmiddels 2,519 euro gevraagd voor een liter diesel. Dat is bijna 6 cent meer dan maandag. Vrijdag werd het eerdere record van 2,37 euro al verbroken. Voor het uitbreken van de oorlog in het Midden-Oosten, ruim een week geleden, lag de adviesprijs nog op 2,09 euro.

Ook Euro95 werd bijna 6 cent per liter duurder. De gemiddelde adviesprijs staat nu op 2,453 euro. Voor het uitbreken van de oorlog lag die nog rond de 2,28 euro. Daarmee kruipt de benzineprijs steeds dichter naar het recordniveau van ruim 2,50 euro uit juni 2022. Destijds stegen de prijzen sterk na het uitbreken van de oorlog in Oekraïne.

De stijging komt onder meer door de praktische afsluiting van de Straat van Hormuz bij Iran. Dat is een cruciale zeestraat voor het transport van olie en gas uit het Midden-Oosten. Door de spanningen zagen verschillende landen rond de Perzische Golf zich genoodzaakt hun olieproductie te verlagen. De olie- en gasprijzen zijn daardoor de afgelopen week flink gestegen, en oliemaatschappijen berekenen die hogere kosten nu door aan de consument.

"Het tanken wordt duur", verzucht Dohmen. "Je zag het aankomen. Op het moment dat de olieprijs in de lucht schiet, is het een kwestie van tijd voor de benzineprijzen stijgen. De grote vraag is nu: hoe lang houden deze prijzen aan."

De Europese gasprijs laat dinsdagochtend, net als de olieprijzen, wel een stevige daling zien. Dat gebeurde nadat de Amerikaanse president Donald Trump had gezegd dat de oorlog in Iran mogelijk snel voorbij kan zijn. "Maar er kwamen tegenstrijdige geluiden uit de VS", zegt Dohmen. "Kort na de uitspraak van Trump haastte het Ministerie van Oorlog zich om te verklaren dat ze pas net begonnen zijn in Iran. Dus of de oorlog snel voorbij is, is onduidelijk."

De uitspraken van Trump werden ook tegengesproken door de Iraanse Revolutionaire Garde. Die liet weten zelf te beslissen wanneer de oorlog voorbij is. Mocht het conflict toch snel eindigen, dan kunnen ook de prijzen aan de pomp weer dalen. "Als de straat van Hormuz open gaat, dan kan het vrij snel voorbij zijn en dan zullen de prijzen geleidelijk gaan dalen."

Prijzen kunnen nog verder stijgen

Hoewel de gasprijzen op de markt daalden na de uitspraken van Trump, merken automobilisten dat nog niet direct aan de pomp. "Nee, daar zit altijd wat tijd tussen", zegt Dohmen over het prijsverschil. "En als het gaat om de reacties op de beurzen en de oliemarkt: het zijn vrij nerveuze mensen, is mijn indruk. Ze wegen de woorden van Trump op een goudschaaltje, waardoor het na één reactie meteen alle kanten opgaat met de prijs."

"Je moet er ook met een beetje afstand naar kijken. Trump is een wispelturige man, overmorgen vind hij misschien weer wat anders", zegt Dohmen. Volgens hem kunnen de prijzen ook nog verder oplopen. "Er worden allerlei rampscenario's gemaakt door mensen bij banken die zeggen: wat er gebeurt als de prijs structureel hoog blijft en nog verder stijgt."

Elektrisch rijden is op dit moment ongeveer zestig procent goedkoper dan rijden in een benzineauto. "Elektriciteit wordt lokaal opgewekt", verklaart de journalist. "Mensen vragen wel eens of vergroening nodig is, maar het is natuurlijk wel een manier om onafhankelijk te worden van dit soort idiote toestanden."

De consument merkt de prijsstijging door de situatie in het Midden-Oosten momenteel vooral aan de pomp, maar nog niet direct op de energierekening. Dat gebeurt pas wanneer tarieven veranderen bij de energieleverancier. Wie een vast contract heeft, merkt de stijging pas bij het afsluiten van een nieuw contract of bij verlenging van het bestaande contract. Variabele energiecontracten worden meestal twee of meerdere keren per jaar aangepast. Bij dynamische prijscontracten wordt de marktprijs wel direct gevolgd.

Schiet het kabinet te hulp?

De politiek kan in theorie maatregelen nemen om de brandstofprijzen te drukken. Dohmen: "Je kan de accijns verlagen op benzine. Er zit natuurlijk een enorme sloot belasting op. En we hebben ten tijden van de energiecrisis na de inval van Rusland in Oekraïne een prijsplafond gehad van 1,45 euro voor een kuub gas."

Tekst gaat verder onder X.

Dat prijsplafond kostte het kabinet destijds ongeveer twee miljard euro. Dohmen verwacht daarom niet dat de overheid nu snel opnieuw zo'n maatregel neemt. "Als je ziet wat de ambities zijn en wat er aan Defensie moet worden uitgegeven, en we moeten ook nog het woningprobleem oplossen, dan kan ik mij voorstellen dat ze geruime tijd de kat uit de boom gaan kijken en de centjes op zak houden."

Politiek verslaggever van WNL Tessa van Viegen knikt instemmend. "Als je bijvoorbeeld de minister van Financiën beluistert, zegt hij dat het veel te vroeg is voor de overheid om maatregelen te nemen. Ze kijken nog even aan hoe groot het wordt, hoe lang het duurt, hoe hard de prijzen nog gaan stijgen en dat ze de hoop hebben dat het snel weer gaat kelderen, maar zeker weten doe je het ook niet."