Arts slaat alarm op Wereldobesitasdag: 'Meer dan de helft van de volwassenen heeft overgewicht'
Op Wereldobesitasdag trekken artsen opnieuw aan de bel. Volgens internist van het Erasmus MC Liesbeth van Rossum neemt het aantal mensen met overgewicht en obesitas in rap tempo toe. In Goedemorgen Nederland pleit zij voor meer aandacht voor zowel preventie als behandeling.
"Er is een enorme toename in het aantal gevallen van obesitas. Inmiddels heeft meer dan de helft van de volwassenen overgewicht of obesitas, bijna 16 procent heeft obesitas", zegt Van Rossum. Volgens haar spelen genetische aanleg en omgeving samen een grote rol. "Ongeveer de helft van je gewicht wordt door je genen bepaald. Maar de mensen die aanleg hebben, ontwikkelen het nu ook allemaal. Die genen zijn niet veranderd, maar de omgeving wel. En vooral het feit dat we veel sterk bewerkte producten eten die een hoge dooreetfactor hebben."
Ultrabewerkte producten beïnvloeden volgens Van Rossum het verzadigingsgevoel. "Je darmen communiceren met je brein, onder andere via GLP-1, een darmhormoon dat zegt: nu zit ik vol. Bij obesitas weten we dat dit verstoord is geraakt. Door veel bewerkte voeding te eten verstoor je die darmhormonen. Als je je niet verzadigd voelt, neem je bord twee en drie en pak je makkelijker snacks. Het speelt wel degelijk mee."
Toch is het volgens haar te simpel om obesitas alleen te verklaren door te veel eten. "Je zou zeggen: als je niet eet, word je graatmager en ga je dood. En omgekeerd: heel veel calorieën is pondje door het mondje. Maar dat is te simpel gesteld. Behalve ongezond eten zijn er heel veel andere oorzaken die meespelen bij het ontwikkelen van obesitas."
Verschillende oorzaken
Volgens Van Rossum moet er onderscheid worden gemaakt tussen verschillende oorzaken. "Je moet onderscheid maken tussen maatschappelijke oorzaken, zoals een ongezonde voedselomgeving, maar op individueel niveau, als iemand al obesitas heeft, onderscheiden de nieuwe richtlijnen zeven categorieën van hoofdoorzaken: sociale oorzaken, denk aan armoede, psychische oorzaken zoals stress, medicatiegebruik, hormonen – dat komt heel veel voor – en dan heb je nog een aantal zeldzamere oorzaken."
Ze wijst erop dat mensen tegenwoordig beter kunnen nagaan wat bij hen een rol speelt. "Je kan tegenwoordig heel goed nagaan wat een rol speelt, check www.oorzakenovergewicht.nl. Die vul je in en dan weet je wat er speelt bij jou. Aan die knoppen kan je dan ook draaien om er weer makkelijker vanaf te komen."
Obesitas is volgens Van Rossum een echte ziekte. "Ja, zo is het ook door de WHO erkend. Ongeacht de oorzaak, als het er eenmaal is, het vetweefsel communiceert met je brein en maakt ook hormonen aan die je eetlust remmen. Op het moment dat je te veel vet hebt, raken die hormonen verstoord en communiceren ze niet goed met je brein. En er worden allemaal ontstekingsstofjes aangemaakt die door je hele lichaam ziekte geven."
Of iemand obesitas heeft wordt bepaald aan de hand van het BMI. "Dat is een maat voor je gewicht in relatie tot je lengte. Als de BMI 30 of hoger is, spreken we van obesitas. Maar in de nieuwe richtlijn zeggen we: vooral naar de buikomvang moet je kijken. Bij mannen 102 centimeter en bij vrouwen 88 centimeter en hoger, dan heb je obesitas."
Preventie en behandeling
De vraag is of Nederland niet dweilt met de kraan open als er politiek weinig verandert aan bijvoorbeeld een suikertaks of btw op groente en fruit. Van Rossum maakt een duidelijk onderscheid.
"Die suikertaks valt onder preventie, dat is heel goed voor de mensen die nog geen overgewicht hebben zodat ze dat niet ontwikkelen. Dus preventie moeten we doen. Maar de mensen die obesitas hebben, daar zijn richtlijnen voor. Dan zeggen we vaak: ga maar op dieet. Dat werkt onvoldoende."
“Richtlijnen en preventie zijn allebei nodig om die epidemie aan te pakken.”
Een gezonde leefstijl is volgens haar breder dan alleen minder eten. "Je moet gezond leven, dan moet je ook denken aan voldoende slaap, genoeg beweging, ontspanning, geen medicijnen gebruiken met gewichtsverhogende werking. Dat soort dingen is echt veel breder. Naast die gezonde leefstijl kan je eventueel nog medicijnen of een maagoperatie doen. Dat staat in de richtlijnen. Dat moet je niet verwarren met preventie. Beide zijn nodig om die epidemie aan te pakken."