Defensiespecialist Peter Wijninga: 'Nederlandse regering mag meer uitgesproken over Iran zijn'

De Nederlandse regering mag zich duidelijker uitspreken over de aanval op het Iraanse regime. Dat zegt defensiespecialist Peter Wijninga in Goedemorgen Nederland. Volgens hem kan Den Haag steviger stelling nemen, ook als er vragen zijn over het internationaal recht.

De discussie over toon en timing laaide op nadat NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte in een interview met Fox News complimenteus was over president Trump. Ook in Nederland leidde dat tot debat. Volgens Telegraaf-hoofdredacteur Kamran Ullah waren de woorden van Rutte allesbehalve toevallig.

"Ja, ik zag ook een ander interview met Mark Rutte. Daar was hij wat genuanceerder. Hij is heel bewust van Fox News. Hij weet: hier kijkt Trump naar, hier kijken Trump-adepten naar. Dus het is heel verstandig misschien om dit te zeggen. Alleen wat weer onverstandig is, is dat het beeld natuurlijk niet alleen bij Fox News op televisie wordt uitgezonden. Maar dat het ook direct online is. En dat gaat de wereld over. We bespreken het hier. Terwijl in een ander interview dat hij doet, je veel meer de nuance ziet die je ook zou verwachten van een NAVO-secretaris-generaal."

Wijninga begrijpt die afweging, maar wijst op het risico van beeldvorming. "Dat is lastig inderdaad. Hij stemt zijn verhaal af op zijn publiek. Dat heeft hij gedaan. Dat zou iedereen moeten doen. Maar inderdaad, dit gaat de hele wereld over. En de mensen die hier alleen maar naar kijken en het op het eerste gezicht beoordelen, die denken meteen: jezus, wat is-ie nou weer aan het doen?"

Voorzichtige kabinetslijn

De internationale spanningen zorgden in Nederland voor een terughoudende eerste reactie van het kabinet op de aanvallen op Iran. Premier Rob Jetten riep in een eerste reactie alle partijen op tot "terughoudendheid". Gisteren zei minister van Buitenlandse Zaken Tom Berendsen dat Nederland "begrip" heeft voor de Israëlische en Amerikaanse aanval op het dictatoriale regime Iran, maar ook zorgen heeft over mogelijke escalatie van het conflict in het Midden-Oosten.

Volgens politiek verslaggever Tessa van Viegen is die voorzichtigheid verklaarbaar. "Je merkt dat het heel erg gevoelig ligt. En dat ze er ook heel erg voorzichtig op zijn. De eerste reactie was nog veel voorzichtiger dan de tweede. En dat ligt er ook aan omdat ze meteen ook de vraag krijgen: is het internationaal recht geschonden? Daarbij zie je ook bij de coalitiepartijen verschillende geluiden. Je hoort bijvoorbeeld Ruben Brekelmans van de VVD. Die zei op het eerste antwoord van het kabinet dat hij heel kritisch was. Hij zei juist eigenlijk wat jij zegt: dat ze verder moeten gaan."

Het kabinet probeert volgens haar vooral de eenheid te bewaren binnen de coalitie. "Precies, dus daarbij merk je ook dat bij die coalitiepartijen ze daar gewoon heel erg anders naar kijken. En dat het kabinet eigenlijk een beetje probeert ertussenin te laveren en niet een te grote broek aan te trekken."

Van paniek is volgens Van Viegen geen sprake. "Je hoort die verschillende geluiden en je merkt dus inderdaad dat ze daar voorzichtig mee om willen gaan. Dat ze niemand op de tenen willen trappen. Maar het is nog niet zo dat er echt boosheid is over een bepaalde reactie."

'Regering mag zich meer uitspreken'

Toch vindt Wijninga dat Nederland een duidelijker signaal mag afgeven. "Ik vind dat de Nederlandse regering meer uitgesproken kan zijn. Kijk, je kunt inderdaad constateren dat het niet helemaal volgens het internationaal recht is gegaan. En misschien wel helemaal niet. Maar ik denk dat er niemand rouwig om is dat dat regime een kopje kleiner wordt gemaakt. En dat daarmee een factor van instabiliteit uit het Midden-Oosten mogelijk wordt verwijderd."

Ook Ullah ziet graag meer actie. "De premier staat gisteravond te koken in een buurtcentrum in Den Haag. Ik weet niet of het een iftar was of iets anders. Maar hij kan er ook voor kiezen om met Iraniërs in Nederland te spreken. Kijk, als je zegt dat het heel moeilijk laveren is, dan blijf je begripvol. Je kan het ook op andere manieren laten zien. Bijvoorbeeld aan de Iraniërs die in Nederland zitten. Dat zijn mensen die gevlucht zijn voor het regime. Dat is niet gemiddeld Iran. Daar moeten we ook wel duidelijk over zijn."

"De Iraniërs hier zitten vaak in het kamp Israël-Amerika. Maar je kan ook met die mensen gaan praten", vindt Ullah. "Die hebben meegemaakt dat die moorden zijn gepleegd. Die hebben gezien dat familieleden zijn vermoord door het brute regime van Khamenei. Dus ik vind daarin dat je echt wel andere signalen kan geven dan alleen maar het signaal wat tot nu toe is gegeven."

Jetten

De spanningen raken ook premier Rob Jetten, die in zijn nieuwe rol minder vrijuit kan spreken, zegt Van Viegen. "Hij heeft een hele andere rol nu. Hij kan niet wat hij toen kon. Hij heeft hier ook wel eens in de studio, op social media, flinke woorden gebruikt voor Trump. Dat kan vanuit de rol die hij nu heeft niet meer zomaar. Daar moet hij echt drie keer over nadenken voordat hij iets zegt. "

"Niet alleen omdat het vanuit een andere rol is, namelijk als premier. En misschien moet hij nog wel met hem aan tafel. Maar ook omdat hij partijen achter zich heeft staan die niet de zijne zijn. Dus wat dat betreft is het ook heel logisch en goed dat hij goed nadenkt voordat hij hele grote woorden gebruikt voor bepaalde situaties. Want voordat je het weet heb je opeens gedoe in het kabinet. Of hoef je niet meer op te komen draven bij het Witte Huis."