Jetten roept 'alle partijen' op tot 'terughoudendheid' na aanval op Iran: 'Na allergrootste massaslachting onder eigen bevolking!'

"Ik weet niet of het op dit moment erg verstandig is om te pleiten voor terughoudendheid", zegt directeur van debatcentrum De Balie Youri Albrecht over de reactie van premier Rob Jetten op de situatie in het Midden-Oosten, na de aanval van Israël en Amerika op Iran. Die landen doodden zaterdag dictator Ali Khamenei.

Na de gezamenlijke aanval van Donald Trump en Benjamin Netanyahu op Iran viel Iran terug met raket- en drone-aanvallen op meerdere buurlanden en regio-gebieden in het Midden-Oosten. De Iraanse tegenaanvallen troffen onder meer doelen in Israël, Bahrain, Koeweit, Qatar, de Verenigde Arabische Emiraten, Saudi-Arabië, Jordanië en Irak, waarbij ook Amerikaanse militaire bases en andere strategische locaties werden geraakt.

Hoewel het Iraanse regime bloed aan zijn handen heeft, riep Jetten tijdens een partijcongres van D66 alle betrokken partijen op tot terughoudendheid. "Het is duidelijk dat er nu vooral sprake is van een geweldsescalatie die hopelijk niet verder uit de hand loopt. We zullen dit nauwgezet volgen, omdat ik vrees dat dit nog niet voorbij is", zei de premier.

Hij wilde nog niet zeggen of de aanval op Iran gerechtvaardigd is. Daarover vindt volgens hem overleg plaats met andere Europese landen. Jetten noemde de machthebbers van Iran een "bruut regime", maar hij denkt niet dat deze aanvallen zomaar een einde maken aan het bewind dat recent nog bij betogingen duizenden mensen doodde. "Een regimechange vraagt meer dan alleen maar aanvallen die we nu zien."

'De repressie is werkelijk ongehoord'

Albrecht vraagt zich af of de uitspraak van Jetten op zijn plek is. "Mij lijkt dat nadat een regime werkelijk tientallen jaren alle internationale rechtelijke regels overschreden heeft en recent de allergrootste massaslachting onder zijn eigen bevolking heeft aangericht die we in tientallen jaren gezien hebben een cruciale vraag die aan het kabinet gesteld moet worden", zegt hij in in Goedemorgen Nederland over de vraag of oproepen tot terughoudendheid op zijn plaats is.

"De opstand van Hongarije in 1956 werd bloedig neergeslagen. Daarbij kwamen zeshonderd burgers om het leven. Moet je je voorstellen: hier kwamen tienduizend burgers om het leven", zegt Albrecht over de protesten in Iran, die eind vorig jaar begonnen en weken aanhielden. "Het is een repressie die werkelijk ongehoord is."

Over de reactie van Jetten zegt de journalist: "Ik weet niet of het op dit moment erg verstandig is om te pleiten voor terughoudendheid bij het weghalen van afschuwelijke regime wat er is." Al heeft hij ook begrip voor Jetten. "Die oorlog moet natuurlijk niet uitbreiden en naar Pakistan en Saudi-Arabië overslaan. In die zin kan ik mij de uitspraak van Rob Jetten wel voorstellen."

'Regionale oorlog moeten we niet willen'

"Juist om die reden" deed Jetten zijn uitspraak, reageert minister van Justitie en Veiligheid David van Weel, minister van Buitenlandse Zaken in het vorige kabinet. "Een regionale oorlog is echt iets wat we niet moeten willen met z'n allen." Voortekenen daarvan zien we nu al, waarschuwt Van Weel. "We zien nu al dat Iran terugslaat naar zes, zeven landen in de regio en we zien onrust in Pakistan."

"Dus het is zorgen dat dit conflict daar beperkt blijft tot het regime in Iran", zegt de VVD-bewindsman. "En normaals: niemand in Nederland treurt om de dood van Khamenei, daarover geen misverstand. Maar we hopen natuurlijk ook dat dit niet verder uitbreid naar de hele regio."

Jetten riep alle partijen op tot terughoudendheid, niet allen Iran. "Uiteraard. Dat geldt in een oorlog. Er zitten twee kanten aan", reageert Van Weel op de vraag of Nederland zich niet moet scharen achter Israël en de VS. "Maar natuurlijk, wat Iran nu doet, met aanvallen op landen in de regio, is ongekend."

Oud-minister van Buitenlandse Zaken en voorzitter van het Comité Iran Vrij Uri Rosenthal reageerde gisteren in WNL Op Zondag al kritisch op de reactie van Jetten en zijn roep om terughoudendheid. "Terughoudendheid vragen aan alle partijen, welke partijen? Die theocraten in Teheran die een massaslachting met tienduizenden doden op hun geweten hebben? Dáár vraag je om terughoudendheid?", zei hij.

'We moeten nu om tafel met het Witte Huis'

De in Iran geboren rechtsgeleerde Afshin Ellian vindt dat het kabinet de plank heeft misgeslagen. Volgens hem heeft ook Europa iets te winnen bij de aanval van Israël en de VS. "Ik vind dat het van strategisch belang is voor de waarden van Europa en voor de stabiliteit en veiligheid", zegt hij over het omverwerpen van het streng islamitische regime in Iran.

Hij vindt dat Europa snel betrokken moet worden bij gesprekken over de toekomst van zijn geboorteland. "Dit beperkt zich niet alleen tot Nederland, het gaat over de hele Europese Unie. We moeten om tafel met het Witte Huis en anderen over Iran. Anders laat je de toekomst van Iran over aan de VS. Daarmee zeg ik niet dat ik je moet deelnemen aan de oorlog, dat is een ander vraagstuk. Maar je moet zo spoedig mogelijk meepraten, anders gaan oliemaatschappijen met Trump over Iran beslissen."

Ellian schreef mee aan een plan van de hand van Iraniërs in het buitenland over wat er moet gebeuren nadat de ayatollahs uit de macht zijn gezet. Reza Pahlavi, de voormalige kroonprins van Iran en de zoon van de laatste sjah van Iran, is daarbij betrokken. "Het draaiboek dat is gemaakt voor de transitie van Iran, ademt de waarden van Europa. Het is wat de Europese Unie ook wil."

Ook Van Weel vindt dat Europa moet meepraten over de toekomst van Iran. "Europa moet aan die tafel zitten en de Duitse bondskanselier Friedrich Merz heeft dat gisteren ook gezegd in een statement. Dat hij het gesprek aan wil gaan en dat dit niet het moment is om alleen maar stil te staan bij vragen over het internationaal recht, ondanks dat we dat enorm belangrijk vinden."

"We moeten nu kijken naar de toekomst van Iran en daarvoor is overleg met de VS van heel groot belang. Ik geloof dat Merz morgen spreekt met Trump. Dat is een belangrijke ingang", aldus de bewindsman.