Na de aanvallen op Iran groeit hoop op verandering, maar de vrees blijft

Na de aanvallen van de Verenigde Staten en Israël op Iran overheerst onder Nederlandse Iraniërs een mix van opluchting, hoop en diepe bezorgdheid. In De Kantine spreken schrijver Shoreh Feshtali en Irandeskundige Damon Golriz zich uit over een mogelijk kantelpunt.

In Den Haag kwamen zaterdag honderden Nederlandse Iraniërs bijeen op het Malieveld, waar volgens aanwezigen werd gedanst en gehoopt op de val van het regime. In Café Paloma, eenmalig ingericht als radiostudio en op een steenworp afstand van die plek, vertelt Feshtali hoe zij zich voelt. "Ik heb vandaag een boost van energie gekregen, want ik had de hoop al opgegeven. Ik ben geen geopolitiek specialist, ik ben een activist. Maar ik ben vandaag aangenaam verrast."

Wanneer wordt gesproken over een aanval van de Verenigde Staten en Israël, corrigeert zij direct: "Wij zien het niet als een soort aanval, het is een reddingsoperatie." Die woorden sluiten aan bij het sentiment dat ook op het Malieveld te horen was: voor veel aanwezigen voelen de aanvallen als een kans op verandering na jaren van onderdrukking.

Dubbele gevoelens

Voor Golriz, die 'als deskundige koel moet blijven maar met een warm hart denkt', ligt het genuanceerder. "Het is dubbel. Aan de ene kant kreeg ik al vanaf vroeg in de ochtend berichten uit Iran. Ik zal er eentje voorlezen: Israël heeft ons geraakt. We zijn een stap dichterbij de vrijheid. Ik kreeg een berichtje van mijn neefje, hartstikke blij. Ik kreeg een bericht van andere mensen, vrienden, ook hartstikke blij. Dat was totdat het internet werd platgelegd. Je hebt ook films gezien, denk ik, op sociale media, waarin mensen aan het dansen zijn. Dus blijdschap, maar ik ben ook ontzettend bezorgd."

Die bezorgdheid leeft breed onder de diaspora. Door de internetblack-out weten veel mensen in Nederland niet of hun familieleden nog leven of veilig zijn. Hoop en angst bestaan naast elkaar. Volgens Golriz is het regime bovendien voorbereid op een situatie als deze. "Amerika, denk ik, veel minder. Israël wellicht ook, maar die heeft andere doelen."

Lange weg te gaan

Op de vraag wat er overblijft van het regime als de top daadwerkelijk wordt geraakt, is Golriz terughoudend. "Dat is nog een lange weg te gaan, hoor. Ik denk dat het nog te vroeg is om daar een besluit over te nemen. Ze hebben tot zes lagen al een vervanger bedacht in de afgelopen paar maanden. En ik denk dat het regime doodgaat van zijn eigen mensen, maar alleen als de Iraanse bevolking het als een strategie ziet en niet als tragiek."

Hij vervolgt: "Er is een echtscheiding tussen de bevolking en de staat. Dat is de ayatollah-staat, een zombiestaat. En daartussen zit een ontzettende zee van bloed, zoals Iraniërs dat op een poëtische wijze noemen. En dat gaat nooit goedkomen, dat weten die officieren ook. Dus ze zullen ook vechten tot de laatste adem."

Toekomst onzeker

Feshtali wijst op de veerkracht van de bevolking. "Maar je moet één ding niet vergeten: mensen weten ook met wat voor beesten ze te maken hebben. We wisten ook dat als het zover mocht komen, dan heeft het regime geen genade voor de eigen bevolking. En ik vind Iraanse mensen in Iran heel erg dapper en ook slim. En wij weten dat ze met alles bezig waren om zich zo goed mogelijk voor te bereiden op gewelddadige daden of reacties van het regime."

Over wat er na een eventuele val van het regime moet gebeuren, lopen de meningen uiteen – net als onder de demonstranten op het Malieveld. Sommigen hopen op een rol voor Reza Pahlavi, anderen vinden dat het vooral moet draaien om wat de Iraanse bevolking zelf wil.

Golriz vraagt zich echter af of we kunnen hopen op een goede afloop: "Geen één fatwa van een ayatollah die dit veroordeelt. Niet in Iran, maar ook niet daarbuiten. Geen één moslimorganisatie in de regio van betekenis die dat heeft veroordeeld." Zijn conclusie is somber: "Wat betekent dit? Een kleine groep harde kern blijft aan de macht en houdt de macht. En op die manier zou dat misschien kunnen leiden tot datgene wat we in Syrië hebben gezien. Dat is best wel mijn grootste zorg."