Jan Paternotte (D66) heeft moeite met uitgestoken hand naar oppositie: 'Hij zei dat hij móést luisteren, in plaats van dat hij dat deed'

D66-fractievoorzitter Jan Paternotte had tijdens het debat over de regeringsverklaring woensdag zichtbaar moeite met de uitgestoken hand naar de oppositie, zegt oud-campagnestrateeg van de VVD Bas Erlings. "Hij benoemde dat ook iedere keer: 'Ik zal toch echt moeten luisteren naar de plannen', in plaats van dat hij het deed."

Paternotte werd als fractievoorzitter van de grootste coalitiepartij van het minderheidskabinet stevig aan de tand gevoeld. Hard terugslaan was niet de bedoeling. Wil het kabinet de plannen door de Tweede Kamer loodsen, dan heeft het steun nodig van de oppositie. "De verhoudingen tussen coalitie en oppositie zijn veranderd", concludeert Erlings in Goedemorgen Nederland op NPO 1.

"Coalitiepartijen hadden vroeger een meerderheid in de Kamer en zeiden: zo gaan we het doen. Nu hebben ze die meerderheid niet." Dat vraagt om een andere rol van fractievoorzitters, die volgens Erlings moeten optreden als ‘oliemannetje’. "Ze moeten nu opeens vrienden worden met de oppositie. Ze steken de hand uit: 'Als u nog plannen heeft, wij luisteren!' Dat gaat de een wat beter af dan de ander."

Paternotte (D66) had daar volgens Erlings zichtbaar moeite mee. "Je zag echt dat het met een soort tegenzin was", zegt hij over de constructieve houding richting de oppositie. "Hij benoemde dat ook iedere keer: 'Ik zal toch echt moeten luisteren naar de plannen', in plaats van dat hij het deed."

Erlings begrijpt dat Paternotte, die eerder fractievoorzitter was toen zijn partij onderdeel uitmaakte van een meerderheidskabinet, moet wennen aan zijn nieuwe rol. "Hij heeft geleerd om daar te staan met zijn eigen verhaal. Om te strijden, om oppositie te voeren, of om gewoon te vertellen: 'Zo gaan we het doen'. Je zag dat gisteren in iedere reactie die hij gaf een soort sneer zat. Het lukte hem niet om daar met een uitgestoken hand een gesprek te houden."

"Hij is er verder goed doorheen gerold, maar je voelde wel dat dat nog niet helemaal klopte", zegt Erlings over Paternotte. "Hij moet nog even oefenen, ben ik bang."

Brekelmans

VVD-fractievoorzitter Ruben Brekelmans ging het juist wél goed af, zag Erlings. "Hij deed het verbazingwekkend goed, beter nog dan verwacht had. Ik twijfelde of ik dat zo zou zeggen, omdat het dan meteen verdacht is", doelt hij op zijn eigen verleden bij de VVD. "Maar ik vond echt dat hij het goed deed."

Tekst gaat verder onder X.

Wat maakte Brekelmans sterk? "Alles bekijk je ten opzichte van het verwachtingspatroon. Paternotte is een goede debater en heeft veel ervaring in de Kamer, dus de verwachtingen liggen hoog. Brekelmans ken je vooral als minister. Nu moet hij losser en op een andere manier spreken, met uitgestoken hand. Opeens denk je dan: hé, dat ging veel beter dan ik gedacht had."

Jimmy Dijk boos

Aan de kant van de oppositie viel SP-leider Jimmy Dijk op, die fel van leer trok tegen de plannen om te bezuinigen op de sociale zekerheid. De SP verloor verkiezing na verkiezing, maar Dijk stelde zich allesbehalve bescheiden op. "De vraag is of het betekent dat hij minder boos moet worden of nog bozer moet worden", zegt Erlings over de verkiezingsnederlagen van de SP, die nu nog maar drie zetels heeft. "Als uit zijn introspectie is gekomen dat hij bozer moet zijn, dan heeft hij dat gisteren goed gedaan."

Volgens Erlings kan Dijk ook relatief vrij schieten op het kabinet. De kans op samenwerking lijkt klein. "Hij is op links bijna nooit nodig voor een meerderheid. Er zit nog altijd GroenLinks-PvdA, die dichter bij de coalitie staan en veel groter zijn."

De fractievoorzitters lieten zich op hun beurt ook meer gaan tegen Dijk, zag de gedragspsycholoog. "Je zag echt dat de fractievoorzitters anders deden tegen de partijen die ze aan een meerderheid kunnen helpen dan tegen de partijen die daar toch niet voor nodig zijn. Die uitgestoken hand was er wat meer naar de andere partijen."

‘Laatste kans voor een middenkabinet’

Columnist Daphne Deckers hekelt de vijandigheid over en weer in Den Haag. "Dat verbaast mij altijd weer, dat er spelletjes worden gespeeld, ze elkaar vliegen afvangen en elkaar dwarszitten. Als burger denk ik: kunnen we misschien nog iets bereiken met z'n allen?"

Erlings denkt dat Den Haag die boodschap grotendeels begrijpt. Volgens hem werd de uitgestoken hand van de coalitie door veel oppositiepartijen warm ontvangen. "En ik vond de oppositiepartijen ook constructief", zegt de oud-VVD-campagnestrateeg. "Verder ben ik het helemaal met Daphne eens. Je zag het ook heel erg in Jetten zijn verhaal. Hij was heel erg bezig met 'samen': we moeten het als samenleving doen en samen dingen voor elkaar krijgen."

Het kabinet móét ook wel, benadrukt Erlings. "Ik geloof ook dat dit de laatste kans is voor een middenkabinet. Als dit kabinet niet slaagt, gaan we weer naar de flanken toe en wordt het weer ellende. Het is ontzettend belangrijk dat ze gewoon aan het werk gaan."