Nederlandse toeristen zitten vast in hotels na dood beruchte drugsbaas: 'Trump heeft druk uitgeoefend'

Het is al dagenlang onrustig in Mexico, nadat de beruchte leider van het machtige Jaliscokartel, El Mencho, werd gedood. Inwoners moeten binnenblijven, scholen zijn gesloten en duizenden toeristen, waaronder Nederlanders, zitten vast in hun hotels.

Mexico maakte zondag bekend dat een van de meest gevreesde drugbaronnen van het land was gedood bij een aanval. Op zijn hoofd stond vijftien miljoen dollar. Amerikaanse autoriteiten zagen in hem de machtigste drugsbaas ter wereld.

"Donald Trump heeft druk uitgeoefend op de Mexicaanse president, Claudia Sheinbaum, om wat aan die drugskartels te doen. Anders zou Trump ingrijpen", zegt Amerikakenner Willem Post in Goedemorgen Nederland op NPO 1.

Auto's in brand, paniek op straat

Als reactie op de dood van El Mencho staken bendes auto's in brand om wegen te blokkeren, gingen pompstations en winkels in vlammen op en lieten ze hun gezicht zien in zeker 15 van de 32 Mexicaanse staten. Het laat zien hoe machtig het Jaliscokartel, dat een paramilitaire structuur heeft, in Mexico is. Ze zijn in ruim 700 gemeenten in het land actief en beschikken over één van de belangrijkste drugssmokkelroutes naar de VS.

De angst voor het kartel is groot, omdat ze gebruik maken van drones, mijnen en raketwerpers. Ook beschikken ze over veel ex-militairen, met name uit Colombia en Guatemala. Zo wordt het kartelgeweld in Mexico de afgelopen jaren steeds verder gemilitariseerd.

Code rood

In de staat Jalisco, waar het kartel zijn wortels heeft, zijn de gevolgen het grootst. Daar is code rood afgekondigd vanwege de ontstane veiligheidssituatie. Inwoners en toeristen worden opgeroepen om niet naar buiten te gaan.

Onder meer in de populaire badplaats Puerto Vallarta, die in de staat Jalisco ligt en waar veel resorts zitten, waren grote rookpluimen te zien. In Guadalajara, de hoofdstad van de staat, brak op het vliegveld paniek uit.

'Hutje bij minnares'

Men wist al langer dat El Mencho zich ophield in de Sierra Madre, een behoorlijke bergketen in het westen van Mexico. Daar verplaatste hij zich continu tussen zwaarbeveiligde huizen en boerderijen.

Mexicaanse militairen en commando's vielen zondag, met steun van Amerikaanse inlichtingen, de plek binnen waar El Mencho verbleef. "In een hutje bij zijn minnares. Hij mocht daar nog wel de nacht doorbrengen, maar de volgende ochtend zijn ze binnengevallen", vertelt Post.

Er ontstond een vuurgevecht waarbij meerdere doden vielen. El Mencho vluchtte de bossen in, maar de Mexicaanse militairen wisten hem in te halen. Bij een nieuw vuurgevecht werd hij neergeschoten. Hij overleed onderweg naar het ziekenhuis. "Het wordt gezien als een enorme triomf, ook voor Trump. Maar ook Mexico neemt zijn verantwoordelijkheid."

Dat El Mencho niet eerder te grazen werd genomen, heeft mogelijk te maken met de angst van de regering over de mogelijke staat van het land na zijn dood. De dood van de leider van zo'n organisatie leidt namelijk intern ook vaak tot meer geweld, omdat leden elkaar gaan bestrijden om de macht. Tegelijkertijd kunnen rivaliserende groepen profiteren van de zwakte van het kartel.

Fentanyl in straatbeeld

De drugshandel waar onder meer het Jaliscokartel verantwoordelijk voor is, vindt al decennialang zijn weg naar het Amerikaanse straatbeeld. "Ik heb in Amerikaanse steden als New York en Washington gezien dat mensen aan fentanyl verslaafd zijn", zucht Post. "Het is verschrikkelijk. Ze zitten letterlijk in de goot. Het gaat om heel veel mensen."

De Verenigde Staten is onder het bewind van Trump al langer bezig om drugshandel streng aan te pakken. Zo bombarderen ze regelmatig vermeende drugsbootjes in de Cariben. Het Jaliscokartel speelt tegelijkertijd ook een grote rol in de handel van fentanyl. "En cocaïne, heroïne, ga zo maar door. Trump heeft niet voor niets vijftien miljoen beschikbaar gesteld voor de gouden tip."

Trump is lovend

Trump reageerde in de State of the Union, de jaarlijkse toespraak van een Amerikaanse president over de staat van het land, lovend op de actie in de Mexicaanse bergen. Post: "El Mencho is zowat de grootste crimineel die je maar kunt bedenken. Ik geef je op een briefje dat niet alleen zijn Republikeinse achterban, maar ook onafhankelijke kiezers en Democraten zeggen dat dit een onderwerp is waar ze samen in kunnen optrekken. Het kan natuurlijk niet dat Amerika al jarenlang overspoeld wordt met drugs. Weinig Amerikanen zullen zeggen dat ze het jammer vinden dat El Mencho is gaan hemelen."

De Amerikaanse president spoorde de Mexicanen aan om de jacht op drugsbazen door te zetten. Post noemt deze geslaagde actie veel groter dan "op bootjes schieten in de Cariben". Daar was niet eens duidelijk of er ook daadwerkelijk drugstransporten plaatsvonden, zegt hij. "En je moet wel verantwoording afleggen."

'Alleen kop eraf geslagen'

Door de actie en ontstane onrust zijn er wel zorgen over de veiligheid tijdens het WK komende zomer, waarvan Mexico een van de gastlanden is. Onder meer Guadalajara is een speelstad. "Trump sprak van de week nog vol trots over het WK, maar de tijd vliegt. De problematiek is heel groot. Er is niet één kartel in Mexico en het Jaliscokartel is ook niet ontmanteld."

"Je hebt alleen de kop eraf geslagen", benadrukt Post. "Maar kijk eens naar de omvang van de wraak. En er zijn nog veel meer kartels. Het is een langdurige strijd tegen drugs, die al begon onder Ronald Reagan in de jaren 80. Dit gaat nog wel even door, maar de dood van El Mencho is een belangrijke stap. Een van de meest gevaarlijke, zo niet het gevaarlijkste kartel in Mexico, heeft zijn leider verloren."