Beëdigen kabinet-Jetten is uitgedokterde operatie: 'Ministers zitten in een aparte bus'

Vandaag is het minderheidskabinet-Jetten officieel beëdigd door koning Willem-Alexander. Het is het derde nieuwe kabinet in iets meer dan vier jaar. De ministers en staatssecretarissen legden hun eed of belofte af en de traditionele bordesscène vond plaats voor de ministers, terwijl binnen het paleis een foto werd gemaakt met alle bewindspersonen.

In Goedemorgen Nederland geven de studiogasten een uniek inkijkje in hoe een kabinet op de dag van de beëdiging wordt geïnstalleerd. Het is een strak geregisseerde en zorgvuldig geplande operatie, waarbij tijd en rangorde precies worden bewaakt. Zo is het een hele uitgedokterde operatie dat iedereen op tijd ergens in een busje moet zitten om ervoor te zorgen dat niemand te laat komt. Politiek verslaggever Mats Akkerman weet hoe dat gaat: "Dan heb je een aparte ministersbus of meerdere bussen en een staatssecretarisbus. Dus er zit wel een duidelijke rangorde in."

Vervolgens legt hij uit hoe het programma verloopt. "Daarna worden ze beëdigd op het paleis. Eerst ministers, dan staatssecretarissen. Daarna is er binnen een groepsfoto met iedereen. Vervolgens gaan de ministers naar buiten voor de bordesscène; dat is alleen voor de ministers, dus de staatssecretarissen blijven achter."

Oud-topambtenaar Mark Frequin vult aan: "De premier gaat volgens mij niet in het busje, die mag nog met een eigen auto." Akkerman: "De premier komt eerst inderdaad bij de koning. Tussen het ochtendprogramma en de kennismaking van vanavond met de pers zitten dan ook nog alle overdrachten op de ministeries. Al die ministers gaan naar hun eigen ministerie, voor het eerst in de dienstauto. Daar wordt de sleutel, of elk ministerie heeft iets anders, bijvoorbeeld een koffertje of een attribuut, overgedragen."

Geen toegang tot de gebouwen

De installatie van een nieuw kabinet betekent ook altijd het afscheid van de vertrekkende ministers. Akkerman: "Je wordt nog naar huis gereden met de dienstauto, maar daarna kun je nergens meer in." Ankie Broekers-Knol, oud-voorzitter van de Eerste Kamer, vult aan: "Je wordt die laatste keer nog opgehaald door je eigen chauffeur, maar terug ga je met een andere auto uit de pool en ook een andere chauffeur. Je gaat in een minder soort terug."

Frequin weet hoe het het plechtige overdrachtsmoment bij het ministerie in zijn werk gaat. "De nieuwe minister komt na de bordesscène naar het ministerie toe en er is een overdrachtsmoment, een plechtig moment. Dan krijgt de nieuwe minister een boek voor zich waarin de oude minister onderschrijft dat hij stopt. De nieuwe minister tekent dat hij alles overneemt van wat de voorgangers hebben gedaan. Dat kan ongemakkelijk zijn, zeker als de voorganger van een andere partij was, want dan teken je dat je ook alle ellende overneemt. Je hebt bij het eerste gesprek met de premier al beloofd alles te doen wat is afgesproken. Dan word je naar een zaaltje geleid, er ligt een keurig boek en vaak een hele dure vulpen. Beide tekenen, daarna neemt de oud-bewindspersoon afscheid via de zijdeur, en de nieuwe minister is net voorgereden met de dienstauto."

Ook voor de ambtenaren is de dag van een kabinetswissel ingrijpend. Frequin spreekt uit ervaring. "Alle ambtenaren verklaren de nieuwe bewindspersoon ter dienst te zijn, ongeacht politieke kleur. Van het ene op het andere moment krijg je een hele andere bestuurder, met een andere stijl en opvattingen. De ambtenaren moeten wel goed opletten dat het ten dienste is van de samenleving. Het is niet de bedoeling de minister uit de wind te houden."