Dit zijn de heikele thema's voor kabinet-Jetten: 'Neem beslissingen waar je niet populair van wordt'

Met een wooncrisis, de oorlog in Oekraïne die voortduurt en een stikstofprobleem is er genoeg waar kabinet-Jetten zich druk om kan maken. Oud-topambtenaar Mark Frequin denkt dat het "een moeilijke opgave" wordt om het nieuwe kabinet niet te laten vallen voor het einde van de regeerperiode.

"Ik heb naar het regeerakkoord gekeken en dat is een zoektocht naar echte beslissingen", uit Frequin zijn zorgen in Goedemorgen Nederland op NPO 1. "We hebben al vijftien jaar bijna geen systeembeslissingen gehad, op enkele uitzonderingen na, zoals de hervorming van het pensioenstelsel. Maar er zit veel ongemak in grote onderwerpen en dat vraagt om beslissingen."

Frequin geeft de nieuwe bewindslieden daarom een tip mee. "Je moet beslissingen nemen waar je niet populair van wordt."

'Los zaken eindelijk op'

Politiek verslaggever van WNL Mats Akkerman hoopt dat "eindelijk zaken opgelost worden die zijn blijven liggen". Het nieuwe kabinet, dat vandaag werd beëdigd, moet "in eerste instantie ervoor zorgen dat ze niet na anderhalf jaar vallen, zoals de afgelopen twee kabinetten", zegt hij.

Kabinet-Jetten wil op de grote dossiers meters maken. "Ze hebben zichzelf voorgenomen om een paar keuzes te maken, zoals hervormingen in de zorg en het verhogen van de AOW-leeftijd. Het zijn pijnlijke hervormingen en bezuinigingen, maar omdat het een minderheidskabinet is, is het niet zeker of deze keuzes ook daadwerkelijk worden doorgevoerd."

Doorrekening

Afgelopen vrijdag kwamen de doorrekeningresultaten naar buiten over de plannen van het nieuwe kabinet. "Ik denk dat de oppositie erg blij was met deze doorrekening", aldus Akkerman. "De koopkracht gaat er minder hard op vooruit dan verwacht. Logisch als je extra wil investeren in Defensie, maar als je zag hoe dit over de inkomensgroepen verdeeld is..."

De armste groepen zaten op de nullijn of gingen er qua koopkracht op achteruit, terwijl meer welgestelde mensen er het meest op vooruitgaan. "Terwijl we toch een VVD hebben die zegt er voor de hardwerkende Nederlander te zijn. Ze doelen juist op de middenklasse, net als D66 en CDA, die hebben gezegd dat ze mogelijk ook vermogenden meer willen belasten, zodat de belasting op inkomen omlaag kan."

'Hebben hardwerkende Nederlander keihard nodig'

Kortom, de hardwerkende Nederlander komt er niet goed uit in de plannen van Jetten en consorten. Voormalig Eerste Kamervoorzitter Ankie Broekers-Knol hoopt dat nog goed naar de plannen wordt gekeken, "omdat we de hardwerkende Nederlander keihard nodig hebben".

Jetten heeft ook aangegeven dat naar de berekeningen wordt gekeken. "Dat moet ook, want als dit koopkrachtbeeld blijft bestaan en alle oppositiepartijen zeggen hieraan te willen sleutelen, dan komt het er niet doorheen", is Akkerman stellig.

De grootste onderhandelingspartner, GroenLinks-PvdA, heeft bij de presentatie van het regeerakkoord al aangegeven dat het 'groener en socialer' moet. "Ik denk dat ze daarom heel blij waren met deze doorrekeningen, omdat daar precies uitkomt wat ze hadden verwacht", zegt Akkerman. "En dat is dus ook precies waar ze oppositie tegen gaan voeren. Volgens oppositiepartijen moet deze pijn anders verdeeld worden."

'Het is een papje'

Oud-topambtenaar Frequin betwijfelt of de kabinetsplannen het antwoord zijn op de crises waar Nederland mee te kampen heeft, onder meer op het gebied van wonen en stikstof. "Ik weet niet of met dit regeerakkoord beslissingen worden genomen. Dit akkoord is na de onderhandelingsfase al meer een papje aan het worden." En als D66, CDA en VVD vervolgens gaan overleggen met oppositiepartijen, "dan wordt het nog meer pap".

Zijn oproep is daarom ook helder. "Stop met experimenteren en neem ongemakkelijke beslissingen. Dit is het moment dat ze knopen moeten doorhakken, ook al wordt niet iedereen er beter van. Op het gebied van Defensie hebben ze dat gedaan, maar als ik kijk naar wonen..."

"De vorige vijf ministers hebben allemaal niet de woondoelen gehaald", voegt Akkerman toe. "De verwachtingen zijn daarom in ieder geval niet hoog."