Gemeentelijke belastingen: veel burgers weten niet waar ze voor betalen

Veel Nederlanders hebben geen duidelijk beeld van waar hun gemeentelijke belastingen naartoe gaan. In Leidschendam-Voorburg pakt wethouder Philip van Veller dit probleem concreet aan: hij voorziet belastingaanslagen van een bijsluiter met een QR-code die linkt naar een filmpje waarin hij uitlegt hoe het geld van inwoners wordt besteed.

Van Veller herkent het door budgetcoach Corine Langeveld geschetste beeld dat inwoners niet goed weten waarvoor ze betalen. Volgens hem is dat een probleem dat gemeenten serieuzer moeten nemen. "Zeker, ja. En dat vind ik eigenlijk niet zo leuk. Niet zo goed. Dus wat we hebben gedaan, wat ik heb gedaan in ieder geval de afgelopen tijd, is enorm ingezet op mensen uitleggen waar dat geld heen gaat. En ik heb hier bijvoorbeeld de aanslag van mezelf meegenomen. En je ziet hier een bijsluiter waarin heel veel informatie staat over bezwaar maken, of gewoon eerst dat belletje. Maar ook hier alles wat wij als gemeente uitgeven aan allerlei zaken. En waarvan mensen niet weten dat we ze voor hen uitgeven."

Om die uitleg zo toegankelijk mogelijk te maken, plaatsen ze een QR-code onderaan elke aanslag. "Als je hier kijkt naar die QR-code, dan kom je op een filmpje. En in dat filmpje leg ik dus ook uit waar het geld er allemaal heen gaat. Met allemaal plaatjes van de gemeente. Op allerlei plekken leg ik dan uit: riool, afval, veiligheid, et cetera."

Kwijtschelding

Niet iedereen kan de gemeentelijke lasten dragen. Journalist Jean Dohmen vraagt zich daarom af of er voldoende regelingen bestaan voor mensen met een kleine beurs. "Zijn er kwijtscheldingsregelingen?"

Volgens Van Veller zijn die er wel, maar niet voor iedereen. "Ja, wettelijk mag ik geen kwijtscheldingsbeleid voeren voor eigenaren van woningen, omdat de landelijke wetgever zegt dat die mensen die een huis hebben, toch wel belastingen zouden kunnen betalen. Maar voor riool en afvalstofheffing hebben we kwijtscheldingsregelingen."

Daar wordt ook daadwerkelijk gebruik van gemaakt volgens de VVD'er. "Voor een bepaalde inkomensgrens heb je daar recht op. En bijvoorbeeld de mensen met een bijstandsuitkering, die zitten er zwaar onder, dus die krijgen een kwijtschelding."

Moeilijke keuzes

Naast begrip bij inwoners speelt ook de financiële werkelijkheid een grote rol. Marc Steehouwer, partner bij accountantskantoor BDO, wijst op een aanzienlijk gat in de gemeentefinanciën dat de komende jaren moet worden gedicht.

"Nou vooral, wat zijn de keuzes die de partijen voorstellen om te gaan maken. Want dat gat van die 3,4 miljard dat moet gedicht worden. En je ziet nu in de begroting 2026 dat het vooral technische trucjes zijn die zijn uitgevoerd door de huidige colleges, om nog een sluitende begroting neer te kunnen leggen."

Volgens hem zullen de gemeenteraadsverkiezingen daarom niet alleen over plannen gaan, maar vooral over keuzes. "Dus ik zou verwachten dat er in de debatten die zo meteen gaan plaatsvinden ook echt wordt gesproken over welke keuzes maakt nu partij 1, 2 of 3, om te zorgen dat je niet hoeft te bezuinigen omdat je bijvoorbeeld andere ideeën hebt. Niks doen is geen optie."

Op papier lijkt het volgens Steehouwer soms beter dan het in werkelijkheid is. "Ik denk dat de gemeenten zelf ook al aan zet zijn als het gaat om scherper begroten waardoor je minder overhoudt. Die disbalans. Maar ook transparantie in wat zit er nu wel en niet in de begroting, waardoor sommige gemeenten heel goed scoren op papier. Maar als je echt die begroting induikt, dan ontbreekt er nogal het een en ander waar ook nog een keer geld naartoe zal moeten."

Mooie plannen kosten geld

Een sluitende begroting levert zelden stemmen op, maar is volgens Van Veller wel essentieel, en bovendien verplicht. "En de provincie houdt toezicht. En of er een beetje zuinig beleid wordt gevoerd. En of die belastingen omhoog gaan, of bijvoorbeeld parkeerbelastingen omhoog gaan. Dat houdt mensen denk ik wel bezig. Dat zouden mensen wel bezig moeten houden."

Hij ziet in verkiezingsprogramma’s regelmatig plannen zonder financiële onderbouwing. "Want ik zie soms nu bij mij in de gemeente wel sommige verkiezingsprogramma's, dat lijken wel wensenlijstjes zonder dat er een financiële consequentie aan wordt verbonden. Minimaregelingen heel erg omhoog bijvoorbeeld, of heel veel natuur en weinig bouwen, of bepaalde plannen tegenhouden en de planschade dan maar voor rekening nemen van de gemeente."

Volgens hem realiseren inwoners zich niet altijd wat zulke keuzes kosten. "Dat speelt bij ons heel erg. En dan denk ik: ja ho, maar hebben mensen wel door dat het allemaal geld kost? Dat staat niet in zo’n programma. En ons programma staat wel, inderdaad, van degelijk financieel beleid. En als we uitgaven als die omhoog gaan, als er nieuwe plannen zijn, dan gaan we eerst kijken naar andere uitgaven om die naar beneden te brengen."

Beïnvloeding door landelijke politiek

Jean Dohmen wijst erop dat gemeenteraadsverkiezingen bovendien vaak worden beïnvloed door landelijke trends, wat het beeld voor kiezers niet duidelijker maakt. "Nou ja, ik doe dan keurig mijn huiswerk. Ik neem al die programma's door. Wat mij zo lastig lijkt, ik kom zelf uit Zuid-Limburg waar je allemaal lokale partijen had, en dat was eigenlijk wel overzichtelijk. Want het werd losgekoppeld van de populariteit van de leider van het CDA, van de landelijke lijsttrekker van de VVD."

Volgens hem kan dat voor lokale bestuurders frustrerend zijn. "Dus het lijkt mij frustrerend. Je bent dus wethouder in Leidschendam-Voorburg, en eigenlijk vaak zie je toch dat het de landelijke peilingen volgt. Dus het kan winsten in je schoot worden geworpen, maar je kan je ook het schompes werken en toch de helft van je zetels verliezen." Van Veller benadrukt echter dat lokale politici nog steeds invloed hebben op hun eigen beleid. "Gelukkig wel."