Honderdduizenden nieuwbouwwoningen worden mogelijk niet aangesloten op stroomnet, waarschuwt TenneT-CEO Manon van Beek

De druk op het Nederlandse stroomnet loopt razendsnel op. Volgens TenneT-CEO Manon van Beek is de situatie ernstig, maar niet uitzichtloos: "Om hieruit te komen zullen wij moeten bouwen, bouwen, bouwen."

De elektrificatie van Nederland is in volle gang. Subsidies voor elektrische auto's, zonnepanelen en hybride warmtepompen moesten het land versneld van het gas af helpen. Maar het succes van die omslag zorgt nu voor file op het stroomnet. In onder meer Utrecht, Flevoland en Gelderland dreigt een aansluitstop. Landelijk zouden bijna 240.000 nieuwbouwwoningen mogelijk geen stroomaansluiting kunnen krijgen.

In Goedemorgen Nederland erkent Van Beek dat het nieuws hard aankomt. "Het is geen fraaie week. Dat geldt eigenlijk voor mijn bedrijf, maar ook voor de regionale netbeheerders die uiteindelijk ook die woningbouw moeten aansluiten."

Tegelijkertijd benadrukt ze dat er alles aan wordt gedaan om te voorkomen dat woningen daadwerkelijk zonder stroom komen te zitten. "Gelijktijdig is het zo dat als je kijkt in Nederland, netcongestie een van de grootste problemen is die we op dit moment hebben. Er is file op het stroomnet, zo kan je het zeggen. Om hieruit te komen zullen wij moeten bouwen, bouwen, bouwen."

Sneller dan voorzien

Volgens Van Beek is de huidige situatie mede het gevolg van elektrificatie die sneller ging dan verwacht. "De afgelopen jaren hebben wij ongelooflijk hard gebouwd, dus er gaat ook heel veel goed. We lagen eigenlijk op schema als je kijkt naar het bouwtempo van voor de oorlog in Oekraïne. Toen, met de hoge gasprijzen, zag je dat de elektrificatie een enorme vlucht heeft genomen. Wij kunnen met de netwerken niet zo hard bijbouwen als de vraag nu is. En met de kennis van nu was denk ik iedereen eerder begonnen."

De plannen waren dus gebaseerd op een andere werkelijkheid. "Wij zijn op dit moment gigantisch aan het versnellen, maar om te bouwen heb je ruimte nodig en vergunningen nodig."

Dat is onder meer zichtbaar in de provincie Utrecht. Daar moet het hoogspanningsstation in Breukelen worden uitgebreid en is een nieuw station in Utrecht-Noord noodzakelijk om verdere knelpunten te voorkomen.

"Eén voor twaalf"

Volgens Van Beek moet haar oproep gezien worden als een winstwaarschuwing. "Ook om te zeggen: jongens, we moeten echt aan de bak. Het is geen vijf voor twaalf, maar één voor twaalf."

Dat uitbreiden niet sneller gaat, heeft volgens haar vooral te maken met procedures. "Je moet je voorstellen: een project om een hoogspanningsverbinding of een station neer te zetten, duurt bij ons typisch twaalf jaar. Twaalf jaar waarvan je eigenlijk tien jaar aan het praten bent en twee jaar aan het bouwen."

Op de vraag of dat echt zo lang moet duren, is ze duidelijk: "Wij hebben ongeveer twee jaar nodig. Al die andere zaken zijn omgevingszaken, juridische procedures, vergunningverlening, onderzoek. Democratie is een groot goed, inspraak is een groot goed. Dat is heel belangrijk. Maar als we deze elektrificatie voor elkaar willen boksen, dan kun je niet tien jaar praten en twee jaar bouwen. Dat moet anders."

Wie krijgt voorrang?

Een gevoelige kwestie is of woningen niet altijd voorrang moeten krijgen boven bijvoorbeeld datacenters. Van Beek wijst erop dat dat geen eenvoudige afweging is. "Als je kijkt naar datacenters, daar zitten allereerst ook wel twee boodschappen aan, want we gebruiken natuurlijk steeds meer AI met elkaar en data. Je hebt het ook nodig straks om de netwerken, ook de elektriciteitsnetwerken, beter te benutten. Tot nu toe is het eigenlijk zo: wie het eerst in de rij staat, wordt het eerst geholpen. Dat is uiteindelijk ook een politiek-maatschappelijke keuze, dat is niet aan ons."

Veel aanvragen van datacenters dateren bovendien van jaren geleden. Daardoor kunnen nieuwbouwwijken nu in de knel komen, omdat oudere aanvragen voorrang krijgen.

Spits mijden

Volgens Van Beek zijn er twee manieren om beter om te gaan met het overvolle net: uitbreiden en slimmer omgaan met wat er al ligt. "Het is en-en. Wij en alle andere netbeheerders moeten sneller bouwen, dat is één. Daarnaast kun je de netten die we nu hebben beter benutten."

Daar is volgens haar veel winst te behalen. "De netten zijn vol, maar wel maar vijftien procent van de tijd vol. Vijfentachtig procent van de tijd is er genoeg ruimte. Wat we met elkaar moeten doen, als je het vergelijkt met file, is spits mijden. Probeer het net maximaal tussen vier uur 's middags en negen uur 's avonds en soms ook in de ochtendspits te vermijden."

Dat kan relatief eenvoudig. "Door bijvoorbeeld een timer op de lader te zetten, zodat die auto 's ochtends geladen is maar niet om vijf uur 's middags begint. Daarmee komen we de komende tien jaar veel beter door, doordat we die netten beter benutten terwijl we bouwen."

Tot slot wijst ze op een versnellingspakket dat samen met de ministeries is opgesteld. "Als we dat voor elkaar krijgen, kunnen we de bouwtijd halveren: van twaalf naar zes jaar. En dan gaan wij bouwen, bouwen, bouwen. Tussentijds blijven we kijken hoe we de netten maximaal kunnen benutten."