Oud-topdiplomaat Ed Kronenburg na veiligheidstop: 'Europa moet het zelf doen'

De toon uit Washington klinkt vriendelijker, maar de boodschap is onverminderd hard: Europa moet zelf verantwoordelijkheid nemen voor zijn veiligheid. Dat zeggen oud-topdiplomaat Ed Kronenburg en NAVO-adviseur Koen Gijsbers in WNL Op Zondag over de veiligheidsconferentie in München van dit weekend.

De veiligheidsconferentie in de Duitse stad stond onder diplomatieke hoogspanning. Na de felle toespraak van de Amerikaanse vicepresident J.D. Vance vorig jaar, was het ditmaal buitenlandminister Marco Rubio die het woord voerde. Zijn speech bevatte veel lof voor de gedeelde Europese en Amerikaanse cultuur, maar volgens Ed Kronenburg veranderde de kern van de boodschap niet.

"De toon was inderdaad anders, maar de boodschap denk ik nog steeds dezelfde. Het was natuurlijk niet zo'n cliffhanger als in Davos. Een aantal weken geleden stond Groenland hoog op de agenda, en dat is nog steeds zo, maar hij heeft in andere bewoordingen duidelijk gemaakt dat het aan Europa zelf is om voor zijn eigen veiligheid te zorgen. Ondanks het feit dat we gedeelde waarden hebben, et cetera."

Volgens Kronenburg is de Amerikaanse koers al langer zichtbaar. "De kwetsbare situatie waar Europa zich in bevindt, is duidelijk aangegeven door de Amerikanen. Dat begon al met hun veiligheidsstrategie die in december het licht zag. Het werd herhaald door hun vice-minister van Defensie, Colby, afgelopen donderdag in Brussel. Europa moet als het aankomt op mens en middelen voor zichzelf zorgen. De nucleaire paraplu wordt niet ingetrokken, maar de rest moet Europa zelf doen."

Erkenning voor Afghanistan

NAVO-adviseur Koen Gijsbers stoorde zich eerder aan uitspraken vanuit Washington over de NAVO-bijdrage in Afghanistan. In München klonk daar meer erkenning voor, maar dat was volgens hem ook nodig. "Het was schandalig dat het offer dat 52 landen hebben gebracht in Afghanistan niet goed werd erkend. Het was niet alleen Amerika, Nederland of Europese landen, 52 landen hebben daar samengewerkt. De Denen hebben per hoofd van de bevolking net zoveel dodelijke slachtoffers gemaakt als Amerika."

Luister deze uitzending van WNL Op Zondag hier terug als podcast:

Toch verandert die erkenning niets aan de strategische realiteit, benadrukt Gijsbers. "Als je goed luistert naar zijn boodschap, heeft hij niet veel anders gezegd dan vorig jaar: Europa moet het zelf doen. Dat zie je ook in besluiten binnen de NAVO. Amerika heeft de regionale hoofdkwartieren in Europa allemaal overgedragen aan Europese landen. Ik denk wel dat hij tijdens de conferentie ziet dat Europa nu begrijpt dat ze het zelf moeten doen. Maar naar mijn gevoel ligt het tempo nog steeds veel te laag."

Europese defensiemacht

Een van de opvallendste onderdelen van de conferentie was het rapport Under Demolition, waarin werd gesproken over sloopkogelpolitiek en bulldozertactieken van de VS. Volgens Kronenburg moet Europa vooral naar zichzelf kijken.

"Europa is op papier heel assertief, maar het is nu echt tijd voor politieke daden en woorden om daadwerkelijk iets te krijgen wat op een Europese defensiemacht lijkt. Dat schiet absoluut niet op. We weten het al jaren. Ik denk ook niet dat het gaat lukken binnen de Europese Unie, want daarvoor zijn we te talrijk. Er zitten ook landen tussen die er niet zoveel voor voelen."

De oplossing ligt volgens hem bij een kopgroep van landen. "We moeten toe naar een situatie waarbij een aantal Europese landen, denk aan de Britten, Fransen, Duitsers, Polen, maar ook Nederland en anderen, de handen ineenslaan. En zeggen: hoe doen we dit concreet? We hebben allemaal beloofd veel geld uit te geven aan Defensie. Maar dat begint ermee dat je niet individueel gaat kijken wat je per land doet, maar dat je samen aan tafel gaat om te beslissen hoe je het doelmatig kunt uitgeven."

Nucleaire afschrikking als kern

De Amerikaanse nucleaire garantie blijft overeind, maar Europa kijkt ook naar zichzelf. Zo spreekt Duitsland over nauwere nucleaire samenwerking met Frankrijk. Kronenburg: "Bij het opzetten van een Europese defensie moet de kern bestaan uit de Franse en Britse nucleaire positie, zodat je op basis daarvan je conventionele bewapening kunt opvoeren."

Volgens Gijsbers is samenwerking de enige realistische weg. "We hebben weinig keus. Deze landen werken al intensief samen, zijn gewend om te werken met commando-bevoeringssystemen, radio’s en IT volgens NAVO-normen. Dat moeten we niet weggooien. Wat we goed doen, moeten we blijven doen. Maar we moeten het echt samen doen in Europa en zorgen dat we niet tien tanks of 28 soorten helikopters hebben, maar de industrie bundelen en gestroomlijnde capaciteit ontwikkelen."

Kronenburg wijst op de moeizame Frans-Duitse samenwerking rond een nieuw gevechtsvliegtuig. "De Fransen en Duitsers probeerden een gezamenlijk toestel te ontwikkelen, maar dat lukt niet. Het geeft aan hoe veelborstig het is in Europa. Als Frankrijk en Duitsland het niet kunnen vinden, is dat een enorme uitdaging voor heel Europa om iets functioneel en werkbaar te krijgen. En tijd hebben we nauwelijks. Het zal jaren duren door politieke hindernissen voordat we iets van de grond krijgen dat werkbaar en geloofwaardig is."

Digitale afhankelijkheid

Ook op digitaal gebied is Europa kwetsbaar, waarschuwt Gijsbers. "We zijn niet alleen dom geweest op strategisch gebied, maar ook door afhankelijk te worden van andere landen: 70% van de Nederlandse data staat in de Amerikaanse cloud. 70% van onze energie kwam uit Rusland, nu uit Amerika en Qatar. Niet zo verstandig."

Volgens hem moet Europa snel eigen capaciteit opbouwen, al blijft Amerikaanse steun voorlopig noodzakelijk. Dat zorgt voor een lastige balans. "Regeringsleiders willen Amerika niet voor de voeten lopen, want we moeten wel gebruik kunnen blijven maken van essentiële capaciteiten."