Blik op Het Binnenhof: D66 tussen nieuwe belofte en oude machtspolitiek

Nu de volledige lijst bewindspersonen van het minderheidskabinet-Jetten bekend is en ook de nieuwe fractieleiders zijn gekozen, ligt het politieke speelbord vast. Met ervaren krachten op sleutelposities hopen D66, VVD en CDA dat dit kabinet wél de vier jaar volmaakt. Maar wie de personele keuzes nauwkeuriger bekijkt, ziet naast een belofte van nieuwe politiek ook iets anders terug: de vertrouwde reflex van controle.

Het mag geen verrassing zijn dat de VVD Sophie Hermans naar voren schuift op Volksgezondheid. De vaardigheden waarmee Hermans achter de schermen het dubbeldemissionare kabinet-Schoof meermaals bij elkaar wist te houden, zullen ook van pas komen wanneer ze de oppositie moet overtuigen tien miljard te besparen op haar begroting. Hetzelfde geldt voor de ervaren D66’er Hans Vijlbrief, die na twee succesvolle staatssecretariaten nu als minister ruim zes miljard moet hervormen op de sociale zekerheid en de AOW.

Waar de VVD verder voornamelijk opvalt met de grote hoeveelheid vertrouwde gezichten en het CDA bekende steunpilaren van de partij (terug) naar Den Haag haalt, komen de opvallendste keuzes dit keer van D66. Soms omdat ze totaal onbekend zijn in het Haagse, soms omdat ze hier juist al een geschiedenis hebben.

De naam Jaimi van Essen had je tot deze week waarschijnlijk nog niet gehoord, maar bij D66 zien ze in de jonge wethouder uit Deventer een groot talent. De toekomstig Landbouwminister moet de stikstofcrisis gaan oplossen, maar in de wandelgangen vragen mensen zich hardop af of hij daar wel het cv voor heeft. BBB-Leider Van der Plas reageerde op X met ‘riemen vast’, de huidig Landbouwminister - Femke Wiersma, ook BBB - ging minder ver en zegt hem op zijn daden te zullen beoordelen.

Tegen de agrarische site Nieuwe Oogst zegt Van Essen dat hij ‘de bladzijde om wil slaan van alles wat er de afgelopen jaren is gedaan en gezegd.’ De D66’er wil niet bij voorbaat een tweede golf boerenprotesten ontketenen. Ook omschrijft hij zichzelf als iemand van ‘een nieuwe generatie politici die op een andere manier politiek willen bedrijven.’

D66 haalt oude politiek terug naar Den Haag

Dat laatste laat zich moeilijk rijmen met een andere D66-benoeming: Sjoerd Sjoerdsma op Buitenlandse Handel deed zelfs bij de coalitiepartners VVD en CDA wenkbrauwen fronsen. Nog steeds wordt het oud-Kamerlid geassocieerd met het verspreiden van de drankroddel over informateur Johan Remkes tijdens de stroeve formatie van Rutte IV, niet echt de nieuwe politiek waar zijn aankomend Landbouwcollega het over heeft.

Natuurlijk had D66 in Jan Paternotte een andere geschikte kandidaat voor die post, die bovendien heel graag wilde. Maar na een klemmend beroep vanuit de partij wordt Paternotte - opnieuw - fractievoorzitter. Omdat een minderheidskabinet veel ‘wheelen en dealen’ met de oppositie vereist, is Paternotte volgens D66 ‘de juiste man op de juiste plek’. Impliciet zegt de partij daarmee ook dat er in de 26-koppige fractie geen andere geschikte kandidaat te vinden was.

Niet Karremans maar Brekelmans

Soortgelijke argumenten zorgden ervoor dat de VVD niet voorkeursstemmenkanon Vincent Karremans, maar de huidige demissionair minister van Defensie Ruben Brekelmans naar voren schuift als fractievoorzitter. Bij de onervaren CDA-fractie is het hoge aantal nieuwe Kamerleden - vijftien van de achttien - reden voor partijleider Bontenbal om in de Kamer te blijven. Zijn zeer ervaren secondant Bart van den Brink verlaat de fractie om CDA-vicepremier te worden.

Met de juiste poppetjes op sleutelposities hopen de drie coalitiepartijen nu eindelijk ‘aan de slag’ te kunnen. Het succes van het team zal van hen allemaal afhangen, want ook voor een kabinet geldt dat het team net zo sterk is als zijn zwakste schakel.