Opiniepeiler Peter Kanne: 'Nederlanders lijden aan welvaartshypochondrie'

Nederland scoort altijd goed in onderzoeken naar welvaart, gezondheid en veiligheid, toch overheerst bij veel inwoners somberheid en de angst om dat allemaal te verliezen. Volgens opiniepeiler Peter Kanne lijdt Nederland aan wat hij noemt "welvaartshypochondrie": de vrees dat onze welvaart binnenkort verdwijnt, zonder dat we daar echt tegen in actie komen.

Het is volgens Kanne te vergelijken met gezonde mensen die denken dat ze ziek zijn. "Eigenlijk zijn we heel erg gezond. We doen het ontzettend goed. We zijn rijk. We wonen in een relatief democratisch en veilig land. Maar we denken dat we dat gaan verliezen. We zijn heel bang dat we de welvaart en het goede dat we hebben binnenkort kwijt gaan raken." Daar zit volgens hem een fundamenteel probleem. "Het punt in mijn boek is: daar strijden we niet voor. Integendeel, we trekken ons terug naar binnen en laten het maar een beetje gebeuren."

Die angst komt niet uit het niets, erkent Kanne. "Dat is eigenlijk de rode draad in het verhaal. We hebben veel dreigingen: de klimaatcrisis, pandemieën en grote bedreigingen voor onze gezondheid. We doen veel dingen die ongezond zijn voor onszelf. Er is dus genoeg om voor te strijden en om tegen te strijden."

Toch gebeurt dat volgens hem te weinig. "In plaats van dat we dat echt doen, neigt de meerderheid ernaar zich terug te trekken. Het wordt een kleine, prettige, gelukkige wereld: het gezin, de buurt. Alle dreigingen van buiten houden we een beetje buiten. We maken ons zorgen over hoe slecht het allemaal gaat worden, maar zonder in actie te komen."

Democratisch appel

Kanne is vooral bekend als opiniepeiler, maar in zijn boek neemt hij nadrukkelijker stelling. Dat levert soms spanning op, erkent hij. "Dat is lastig. En ik moet er ook altijd bij zeggen: ik doe dit op persoonlijke titel. Ik zeg dit niet als opiniepeiler. Ik neem best wel stelling, al probeer ik dat niet links of rechts te doen. Want het is geen politiek boek."

Toch positioneert hij zijn boodschap bewust in het midden. "Ik zeg: het lijkt op het CDA. Het is een democratisch appel, maar dan zonder de C."

De kern van zijn boek, genaamd Lang zal ik lekker leven, raakt volgens Kanne aan een dieper maatschappelijk probleem. "We vinden ons eigen geluk en genot heel belangrijk. We vinden ook dat we overal recht op hebben. We zijn veel meer consument dan burger."

Dat lijkt onschuldig, maar dat is het volgens hem niet. "Wat er mis mee is, is dat er hele grote bedreigingen op ons afkomen: democratische problemen, gezondheidsproblemen, klimaatproblemen. En als we deze welvaart en deze mogelijkheden om te genieten willen behouden, dan zullen we ook een beetje in het verweer moeten komen."

Genotszucht

Niet iedereen die van het leven geniet is meteen onderdeel van het probleem, benadrukt Kanne. "Je hebt hedonisme en ik heb het over genotszucht. Hedonisme betekent dat genot je hoogste levensdoel is. Dat geldt voor een klein deel van de mensen. Maar genotszucht is dat je eigenlijk verslaafd raakt aan genot. Dan wordt het problematisch."

Volgens hem is dat bij veel Nederlanders zichtbaar. "We zijn moeilijk in staat om onze telefoon weg te leggen. We zijn moeilijk in staat om gezond te eten en genoeg te bewegen. En we zijn te weinig betrokken bij de samenleving."

Daarbij botsen idealen vaak met gedrag. "Mensen willen ook de wereld beter achterlaten, maar ze willen ook een paar keer per jaar vliegen. Dat gaat feitelijk niet samen. De klimaatcrisis is de grootste dreiging die voor ons ligt. De aarde zal het wel overleven, maar de mensheid niet."

Opnieuw leren communiceren

Een belangrijk deel van de oplossing ziet Kanne in betere communicatie. Dat illustreert hij met een situatie waarin hij recent belandde. "Ik werd geïnterviewd door Tubantia bij de HEMA in Haaksbergen. We zaten in een stil hoekje, maar naast ons zat een moeder met een kind die ging facetimen met de vader, zonder oortjes, op speaker. Dat schalde door het café."

Volgens Kanne is dat geen uitzondering. "Steeds meer mensen doen dit. In de trein zie je het ook. Ik zeg er soms iets van: zou je misschien oortjes in willen doen? Dan krijg je als antwoord: het is ook een stiltecoupé, wilt u daar niet gaan zitten?"

Vooruitkijkend is zijn boodschap helder. "We moeten weer leren communiceren. Dit soort gesprekken aangaan. Je moet in je eigen kring zeggen: zullen we die telefoon even wegleggen? Ben je dit jaar alweer zes keer gaan vliegen? Dat kun je ook tegen je kinderen zeggen." Dat is spannend, erkent hij. "We zijn heel bang om dit soort dingen met elkaar te bespreken, omdat je al snel bemoeizuchtig klinkt en omdat er snel ruzie ontstaat. Dat moeten we opnieuw leren."