‘Samen’ klinkt mooi, maar onduidelijk wat nog onderhandelbaar is

Na de verkiezingen op 29 oktober was het vrijdag zover: het coalitieakkoord werd gepresenteerd. Een grote opgave ligt in het verschiet, maar met opgestroopte mouwen gaan D66, VVD en CDA aan de slag. "Het woord samen viel deze dagen te pas en te onpas."

Floor Bremer, politiek verslaggever van RTL Nieuws, volgde de presentatie op de voet. In het radioprogramma In De Kantine vertelt ze dat deze presentatie een stuk beter verliep dan die van de vorige kabinetsformatie. "Toen kwamen de vier leiders van partijen één voor één het podium op. En toen riep na afloop een fotograaf: zouden jullie samen nog daar even kunnen staan? Toen kreeg je een heel ongemakkelijk moment op een te klein podium. Je ziet het ook aan die foto. Ze staan er allemaal een beetje ongemakkelijk, op Caroline van der Plas na. Dat moet je haar nageven. Die stond stralend op de foto. Maar de rest had toch enig ongemak daarbij."

Deze keer was de presentatie duidelijk beter voorbereid, ziet Bremer. "Deze drie hadden van tevoren, dus voordat ze die presentatie hadden, al een gelikt filmpje opgenomen dat op alle social media verscheen. Waarin ze door de gangen liepen, de een wat soepeler dan de ander. En ze hadden ook heel duidelijk bedacht hoe ze die presentatie zouden gaan doen. Ze straalden wel, en het woord samen viel natuurlijk te pas en te onpas. Het was ook geen minderheidscoalitie, maar een samenwerkingscoalitie. Dus het woord samen moest heel erg goed uitstralen."

Ook de positionering op het podium was geen toeval, merkt Bremer op. "Rob Jetten stond ook echt in het midden. En die keek dan eens naar de ene kant, dan eens naar de andere kant. Die probeerde een soort van verbinder te zijn. Dus daar was gewoon ongelooflijk goed over nagedacht."

Lachen met elkaar

De drie politieke leiders schoven vrijdagavond aan bij RTL Tonight om het akkoord toe te lichten. Dat leverde volgens Bremer vooral meer context op. "Wij hebben natuurlijk als politiek verslaggevers heel lang naar een deur staan kijken waar allemaal dingen achter gebeurden. Dus ik vond het wel aardig om te horen dat je iets meer inkleuring kreeg van hoe dat nou gegaan is in die formatie en hoe ze tot besluiten gekomen zijn. En dus gewoon wat meer kleuring van de afgelopen tijd. Ik denk dat dat een goede lijn van het gesprek was. En ze hebben natuurlijk een beetje toegelicht waarom ze besluiten genomen hebben."

Volgens Bremer moest er nog wel eerst gewerkt worden aan de onderlinge dynamiek. "D66 en het CDA kwamen natuurlijk eerst met dat stuk. Dus die waren al een beetje vrienden. Toen kwam de VVD erbij. En die hadden natuurlijk in de campagne wel wat kwaad bloed gezet. Daar moest wel even aan gewerkt worden om dat harde en dat 'wij willen binnenhalen en wij willen scoren' eraf te halen bij de VVD. De VVD moest nog wel onderdeel gemaakt worden van het plaatje: we gaan het samen doen en we moeten samen kijken naar de toekomst. Weer dat woord 'samen'."

Pijn bij sociale zaken en zorg

De vraag hoe het akkoord inhoudelijk moet worden geduid kan Bremer niet precies beantwoorden, maar ze kan wel objectief naar de keuzes kijken. "Dan zie je dat ze vooral keuzes hebben gemaakt om de lasten neer te leggen bij bezuinigingen en niet bij het laten oplopen van de staatsschuld. Dat is al rechts/VVD. En dan kijk je waar die pijn zit. Dat is natuurlijk bij sociale zaken en de zorg."

Toch is het akkoord volgens haar nog geen eindstation. "Je zou het een rechts akkoord kunnen noemen, maar het is eigenlijk nog niks. Dit is een afspraak tussen drie partijen die 66 zetels hebben, dus er kan nog onderhandeld worden. Het is mij nog niet helemaal duidelijk wat in dit akkoord nog onderhandelbaar is. Maar als je kijkt naar dingen aan de zorgkant bijvoorbeeld, dan zou je kunnen denken dat daar nog enige ruimte zit. Volgens mij sturen ze nu weer aan op een begrotingstekort van 2%. Europa zegt maximaal 3%. Dus daar zitten nog een paar miljard tussen."