Aanpak wooncrisis door nieuw kabinet leidt tot kritiek, maar biedt ook hoop
De presentatie van het coalitieakkoord zorgt niet alleen voor felle kritiek, maar ook voor voorzichtige hoop in het woondebat. In het radioprogramma Stand van Nederland op NPO Radio 1 reageren belangenorganisaties en deskundigen op de plannen van het nieuwe kabinet.
"Laten we het over wonen hebben", opent presentator Sam Hagens het gesprek. "Dat was een van de belangrijke thema’s in de afgelopen verkiezingscampagne." Het vrijdag gepresenteerde coalitieakkoord roept direct uiteenlopende reacties op.
Zo is de reactie van de Woonbond fel. Algemeen directeur Zeno Winkels steekt zijn teleurstelling niet onder stoelen of banken. "Wij zijn ons rotgeschrokken", zegt hij. "Je ziet dat huurders misschien meer huur gaan betalen omdat hun inkomen aan de hoge kant is. En aan de andere kant betalen de corporaties nog steeds hartstikke veel belasting. Die belasting gaat gewoon door. En de hypotheekrenteaftrek blijft gewoon."
Volgens Winkels had hij meer verwacht van het nieuwe kabinet. "Wij dachten: we krijgen tien nieuwe steden. De woningcrisis wordt aangepakt als nummer één probleem van Nederland. Dus u spreekt met een heel teleurgestelde man."
Winstbelasting blijft pijnpunt
Een belangrijk struikelblok is het uitblijven van het schrappen van de winstbelasting voor woningcorporaties. Econoom Jona van Loenen had daar wel op gerekend. "Ik had eigenlijk ook wel gedacht dat die er voor de corporaties af zou gaan. Dat was wel een beetje een verbazing."
“Als een woningcorporatie nu gaat bouwen, dan maken ze op iedere euro die ze investeren 70 cent verlies.”
Volgens Van Loenen remt die belasting de bouw van betaalbare woningen. "Om je een beeld te geven: als een woningcorporatie nu gaat bouwen, dan maken ze op iedere euro die ze investeren 70 cent verlies. We zeggen altijd: je moet betaalbaar wonen. Maar betaalbaar wonen is in werkelijkheid ook heel verlieslatend wonen. Als je die winstbelasting weg zou nemen, zouden ze veel meer investeringscapaciteit hebben."
Politiek verslaggever Bauke Schram van het Financieel Dagblad ziet dat die teleurstelling breder leeft. "Dat werd inderdaad ook in het veld wel verwacht", zegt zij. "Ze worden wel iets gecompenseerd in de VPB, maar daar was wel iets groters verwacht."
Volgens Schram zet het kabinet in op een andere oplossing. "Misschien hoopt het kabinet dat woningcorporaties op termijn heel voordelig kunnen lenen voor de bouw van middenhuur. Dat zijn Europese regels die nu in de maak zijn. En dat kan wel soelaas bieden, want bouwen voor middenhuur levert meer op. Anders maak je verlies op sociale huurwoningen." Toch begrijpt ze de kritiek. "Met alle heftigheid waarmee het woningbouwdossier in de campagne is aangeslingerd, zijn die reacties wel begrijpelijk."
Bouwen, bouwen, bouwen
Waar de Woonbond kritisch is, klinkt bij Bouwend Nederland een positievere toon. Voorzitter Arno Visser ziet juist ruimte in de plannen. "Per regio verschilt wat er nodig is", zegt hij. "De samenstelling van de bevolking is niet overal hetzelfde. Er zijn meer of minder ouderen, meer of minder starters. Dus als je praat over doorstroming, moet je ook oog hebben voor regionale verschillen."
Volgens Visser kan dat helpen om de bouw op gang te brengen. "Dat zie ik terug in deze voorstellen. Samen met een open houding om daarover te praten, kan dat de boel in beweging brengen. En dan kun je bouwen, bouwen, bouwen."
Volgens Schram is er vooral sprake van voortzetting van bestaand beleid. "Je ziet dat er heel erg wordt voortgeborduurd op wat Mona Keijzer en daarvoor Hugo de Jonge hebben klaargezet", zegt ze. "De Wet regie is daarbij heel belangrijk. Die gaat over afspraken: waar bouw je wat."
Tegelijkertijd waarschuwt ze voor de uitvoering. "Het is belangrijk, maar het kan ook tot veel gedoe leiden. Gemeenten die zeggen: nee, jij moet die sociale huur bouwen. Er zitten zoveel partijen en belangen aan tafel dat duidelijke afspraken cruciaal zijn."
Bouwen maakt woningen niet goedkoper
Van Loenen plaatst kanttekeningen bij de sterke focus op nieuwbouw. "Tenzij verandering ten goede is natuurlijk", zegt hij. "Maar wat je nu echt heel sterk ziet, is dat het adagium bouwen, bouwen, bouwen weer wordt gehanteerd. Terwijl iedere studie van De Nederlandsche Bank laat zien dat veel meer bouwen woningen niet echt goedkoper maakt."
Het effect op prijzen blijft volgens hem beperkt. "Als we 70.000 woningen extra bouwen, daalt de prijs maar met één procentpunt. Het zijn bovendien woningen die het overgrote deel van de Nederlanders niet kan kopen. Zelfs met een dubbelmodaal inkomen kun je de gemiddelde woning niet betalen. Daardoor kunnen veel mensen hun leven niet starten."
“Als we 70.000 woningen extra bouwen, daalt de prijs maar met één procentpunt.”
Het coalitieakkoord is volgens Schram geen eindpunt. "De coalitiepartijen zullen niet zeggen dat dit een openingsbod is. Maar in de politiek komen altijd uitruilen", zegt ze. De echte test volgt later. "Voor de zomer wordt gekeken of er steun te vinden is, bijvoorbeeld bij GroenLinks/PvdA. En in het najaar komt de lakmoesproef, als alle begrotingen door de Tweede Kamer moeten. Dan zie je pas echt of deze coalitie haar plannen erdoor krijgt."