Jetten, Yeşilgöz en Bontenbal formeren zonder gedoe of gekibbel: 'Heel anders dan de vorige keer'

De formatie van het nieuwe kabinet is relatief snel en vooral rustig verlopen. In Goedemorgen Nederland spreken politiek verslaggever Tessa van Viegen en Hugo de Jonge, commissaris van de Koning in Zeeland, over het tempo van de onderhandelingen en het weinige lekken.

Dat de formatie tot de snelste van de afgelopen decennia behoort, staat vast. Maar volgens Van Viegen zit het verschil vooral in de manier waarop. "De vorige formatie was er natuurlijk ontzettend veel gedoe. Met ieder wissewasje wist je wat er speelde, niet alleen binnenkamers maar ook daarbuiten. En hierbij weten we eigenlijk heel erg weinig. Sterker nog, tot op de dag van vandaag weten we amper wat erin staat. Dat is wel bijzonder."

Volgens Van Viegen is die stilte geen toeval. "Het lijkt wel of er twee mantra’s zijn: het moet heel snel en we willen geen enkel gedoe. Geen gekibbel." Daarmee willen de formerende partijen nadrukkelijk afstand nemen van het beeld dat eerdere kabinetten achterlieten. "Zodra ze naar buiten komen, staan ze er alle drie met een grote glimlach. Ze willen niet dat beeld van de vorige keer, met vier partijleiders die er allemaal bloedschagrijnig bij stonden."

Geen traagheid en gedoe

Hoewel de formatie snel oogt, plaatst Van Viegen daar een kanttekening bij. "Jetten wil heel graag dat wij denken dat het heel snel is geweest. Maar als ze eind van de maand op het bordes staan, is het toch alweer vier maanden. Dat is eigenlijk heel gemiddeld en normaal."

Hugo de Jonge erkent dat relatieve beeld, maar wijst op een structureel probleem. "Het is veel sneller dan de afgelopen keren, maar Nederland formeert gewoon heel traag. Tussen verkiezingen en een nieuw kabinet zit vaak een jaar of soms zelfs meer dan een jaar. Dat is eigenlijk nergens voor nodig. Andere landen kunnen dat veel sneller. Nederland zou dat ook moeten."

Tekst gaat verder onder X.

Toch overheerst bij De Jonge een positieve toon. "Nederland is eraan gaan wennen dat formaties zo lang duren, maar dat hoeft helemaal niet. Deze drie partijen laten zien dat het ook echt anders kan. Ze contrasteren maximaal met waar we de afgelopen jaren naar hebben gekeken: geen stilstand, geen traagheid en geen gedoe."

Weinig gelekt

Ondanks die stilte verscheen vrijdagochtend in het AD toch meer inhoud uit het coalitieakkoord. Daaruit blijkt dat het eigen risico in de zorg vanaf 2027 met 75 euro stijgt, de hypotheekrenteaftrek intact blijft, er een ‘vrijheidsbijdrage’ komt voor extra defensie-uitgaven en dat 20 miljard euro wordt uitgetrokken voor het oplossen van de stikstofproblemen.

Volgens Van Viegen blijft het desondanks opvallend rustig rond de onderhandelingen. "Vaak is het zo dat marktpartijen of mensen die op een specifiek dossier zitten al weten wat het voor hen gaat betekenen. Nu hoor je dat nauwelijks."

Regio’s

De Jonge hoopt dat het akkoord meer bevat dan alleen landelijke ambities. "Ik hoop dat dit kabinet met regio’s waar men grote strategische waarde aan toekent ook echt komt tot een strategische agenda." Daarbij noemt hij 'zijn' Zeeland expliciet.

Volgens De Jonge ligt een nucleaire agenda voor de hand. "Daar wil dit kabinet mee aan de slag: het bouwen van kerncentrales en het versnellen van SMR’s, de Small Modular Reactors." Een extra kerncentrale in Zeeland zou hem dan ook niet verbazen. "Daar hoeven we niet van te schrikken als we dat vandaag lezen. Dat zou zomaar kunnen."

Maar, benadrukt hij, het gaat om meer dan alleen energie. "Het is van belang dat je niet alleen die kerncentrale bepaalt, maar dat je daar gelijk Zeeland sterker mee maakt en daarmee ook Nederland sterker."

Minder afhankelijk van het buitenland

Die regionale versterking past volgens De Jonge in een bredere opdracht voor het nieuwe kabinet. "Dat is minder afhankelijk worden van het buitenland. Daarvoor heeft het kabinet de regio’s nodig."

Dat zal gepaard gaan met forse investeringen, zegt Van Viegen. "Ze gaan daar heel erg de portemonnee voor trekken. Voor energie, om netcongestie op te lossen, maar ook voor defensie." Daar staat volgens haar ook een prijs tegenover. "Dat gaat enorm in de papieren lopen. Daarvoor zijn hervormingen nodig, zoals dat dan heet. Bijvoorbeeld in de zorg en bij de sociale zekerheid. Dat komt vandaag allemaal in dat pakket naar buiten."