Vragen over ICE-agenten nemen toe na nieuw dodelijk slachtoffer, wie zijn ze? 'Geef ze een pistool en stuur ze naar buiten'

Na opnieuw een dodelijk slachtoffer groeit in de Verenigde Staten de kritiek op ICE, de federale grenspolitie. Volgens voormalig Amerika-correspondent Charles Groenhuijsen zijn de agenten slecht getraind. "Geef ze een pistool en stuur ze naar buiten." Hij verwacht dat de agent die deze week Alex Pretti doodschoot, waarschijnlijk niet wordt vervolgd.

Afgelopen weekend werd Alex Pretti, een 37-jarige verpleegkundige, doodgeschoten door een agent van de grenspolitie ICE (Immigration and Customs Enforcement). Dat gebeurde drie weken nadat ook de 37-jarige Renee Good door een ICE-agent werd doodgeschoten, terwijl zij in haar auto zat. Haar dood leidde tot massale protesten tegen de aanwezigheid van federale agenten, die door president Donald Trump naar Minnesota zijn gestuurd om illegale migranten op te sporen.

Volgens Groenhuijsen veroorzaakt de aanwezigheid van ICE "een golf van angst, onder alle inwoners, legaal en illegaal" in Amerika. In het land wonen naar schatting 14 miljoen illegale migranten. "Ze betalen belasting, hebben banen en mogen zelfs een bedrijf starten." Trump lijkt hen liever kwijt dan rijk. "Onder die mensen is de angst gigantisch. Maar ook onder mensen die denken: ik ben wel legaal, maar ik zie er buitenlands uit", vertelt hij in Goedemorgen Nederland op NPO 1.

Inmiddels durven veel illegale migranten nauwelijks nog de straat op, zegt de oud-correspondent, die jarenlang in Amerika woonde. "Kerken zijn nu bezig om voedselpakketten uit te delen. Mensen durven hun huis niet meer uit. De angstcultuur is zo groot en dat is heel simpel de aanpak van Donald Trump."

Wie is ICE?

ICE werd opgericht na de aanslagen van 11 september 2001 op het World Trade Center in New York. "Ze doen douane-achtige dingen", zegt Groenhuijsen, "maar vooral – daar is het ooit mee begonnen – moeten ze optreden tegen terrorisme. ICE is in die vorm blijven bestaan. Tegenwoordig richten ze zich vooral op het oppakken en uitzetten van illegale migranten."

Dat gebeurde niet alleen onder Trump. Onder Barack Obama werden meer mensen uitgezet dan onder welke president dan ook, zo’n 40.000 per jaar. "Obama werd ook wel 'the deporter in chief' genoemd." Toch ziet Groenhuijsen een belangrijk verschil. "Wat er nu gebeurt, dat mensen in huis worden opgepakt en wat we op straat zien, is nieuw. Obama concentreerde zich vooral op criminelen en hield ze vooral bij de grens tegen. Nu worden er uiteraard ook criminelen opgepakt, maar Trump pakt ook families op en zelfs kinderen van twee en vijf jaar oud."

ICE is een federale organisatie en valt daarmee onder het gezag van Washington. "In Amerika ligt het altijd gevoelig: wat mogen de landen en wat mogen de staten? ICE-agenten mogen in de staten mensen oppakken en de landelijke immigratiewetten uitvoeren. Staten mogen op hun beurt medewerking deels weigeren. Dat gebeurt in sommige gevallen, zoals in Californië, Illinois en nu Minnesota, waar geen informatie met ICE wordt uitgewisseld."

De aanwezigheid van ICE zorgt voor spanningen tussen de staten en Trump. De gouverneur van Minnesota, Tim Walz, wil dat zijn staat het onderzoek leidt naar de dodelijke schietpartij van zaterdag. Hij vertrouwt het onderzoek niet toe aan de federale overheid en riep Trump opnieuw op om federale agenten terug te trekken. "Ze zaaien chaos en geweld." Trump beschuldigt Walz er juist van op te roepen tot opstand.

Groenhuijsen denkt niet dat Minnesota het onderzoek naar de dood van Pretti mag uitvoeren. "Als ik naar deze actie kijk, denk ik: dit is moord, al kun je daar juridisch van alles over zeggen. Maar de staat Minnesota kan deze ICE-agent niet vervolgen, ondanks dat het in Minneapolis gebeurde." De agent gaat waarschijnlijk vrijuit. "De vervolging zou moeten gebeuren door de landelijke overheid. Daar is Trump de baas. De kans dat deze man wordt vervolgd is buitengewoon klein."

Vraagtekens bij kwaliteiten ICE

Volgens Groenhuijsen zijn ICE-agenten inderdaad slecht getraind. "Geef ze een pistool en stuur ze naar buiten", is volgens hem het devies. Hij hekelt de regering-Trump: "Ze proberen nu ook de onderzoeken tegen te houden en ze proberen de slachtoffers van de mevrouw die een paar weken geleden is doodgeschoten verdacht te maken."

Ook voorzitter van de Nederlandse Politiebond Nine Kooiman kijkt met verbazing naar het optreden van ICE op Amerikaanse straten. Ze plaatst vraagtekens bij de kwaliteiten van de agenten. "Deze agenten zijn héél kort getraind, iets van acht weken." Volgens haar zouden situaties zoals die in Amerika zich in Nederland niet kunnen voordoen. "Wij hanteren hele belangrijke richtlijnen."

Ze licht toe: "Je hebt opsporingsbevoegdheden, je mag niet zomaar ingrijpen en er zit vaak ook een rechterlijke toets aan vast. En achteraf, als er een dode valt te betreuren, is er altijd een onderzoek. Je wil rechtstatelijk handelen en het kunnen verantwoorden. En je wil uitstralen als politieorganisatie dat je de wet naleeft, niet politiek gestuurd bent en je houdt aan humane regelgeving die we hebben." Kooiman zegt geschokt te zijn door de dood van Pretti. "Dit slaat werkelijk nergens op."

De Nederlands-Amerikaanse veiligheidsexpert Glenn Schoen volgt de berichtgeving over ICE op de voet. "Ik denk dat we incompetentie zien", zegt hij over het tweede dodelijke slachtoffer in nog geen maand tijd. "We zien een tekort aan training, maar ook een tekort aan leiding en instructies."

Tekst gaat verder onder X.

Schoen werkte zelf als agent in de Verenigde Staten en analyseerde de beelden van de dood van Pretti, die op de grond ligt wanneer hij door zijn borst wordt geschoten. Renee Good werd eerder door haar hoofd geschoten, door de voorruit en zijruit van haar auto. "Wat je bij Pretti zag was wat zij een zogenaamde dynamische aanhouding noemen. Dat levert sowieso gevaar op, want het betekent dat je een gebied niet hebt afgezet en niet helder is wie het doelwit is."

Volgens Schoen was vooral sprake van chaos rond de aanhouding. "Je ziet onder meer dat er mensen op straat worden geduwd. Dat is gevaarlijk als er verkeer aankomt. Je ziet ook het gebruik van peperspray, zelfs dichtbij het gezicht van mensen. Dat wordt normaal niet op die manier toegepast, omdat het gevaarlijk is voor mensen met astma en longaandoeningen. En dan het tackelen van Pretti... Dat was slecht, als we in rugbytermen zouden praten."

Hij noemt de actie "niet kordaat en niet gericht". "De agenten zijn niet gecoördineerd en hoe ze die man naar beneden brengen... Dan ontstaat er een soort worsteling op de grond, wat ook gevaar met zich meebrengt, want iemand kan dan het vuurwapen van een agent afpakken. Een Dienst Speciale Interventies zou dit in Nederland nooit op zo’n rommelige manier doen. Er staat ook geen eerste hulp klaar, terwijl je bij dit soort acties mag verwachten dat er iets kan gebeuren. Mensen breken wel eens een arm."

Opvallend vindt Schoen ook dat de ICE-agenten niet herkenbaar zijn. "Ik snap wel dat je in sommige gevallen een masker draagt en zelfs je naam niet wil laten zien, maar je moet in ieder geval een nummer op je helm of trui dragen, zoals de ME in Nederland heeft. Zo kan iedereen zien: dit was agent 32 van peloton X. Daar kan zowel je commandant als de openbaar aanklager iets mee. Er zijn hier een hoop dingen die scheef zijn."

Honderden doden per jaar

Politiegeweld is in Amerika overigens al veel langer een probleem, zegt Groenhuijsen. "Het is onderdeel van de wapencultuur. Even los van ICE: in Amerika worden per jaar rond de 1200 burgers doodgeschoten. Soms terecht. Als ik met een pistool tegenover een agent sta, dan schiet die agent mij dood en heeft hij geen ongelijk. Maar heel veel situaties zijn volstrekt niet bedreigend en met een soort trigger happiness: 'Boem, we schieten'. Dat is hier ook gebeurd. Pretti ligt op de grond met zijn gezicht naar beneden. Hij is nul komma nul bedreigend en wordt gewoon op een meter afstand doodgeschoten."

In Nederland mag een agent bovendien niet zomaar op iemands lichaam schieten, weet hij. Pretti had weliswaar een vuurwapen bij zich, "maar dat hebben vele miljoenen mensen in Amerika en dat mag ook". "En hij heeft zijn wapen niet gebruikt, hij heeft ook geen poging gedaan om het te trekken. Op het moment dat er op hem wordt geschoten, ligt hij, voor zover ik kan zien, voorover op de grond."

Hij vervolgt: "Het idiote is: in Amerika mogen agenten, ook van ICE, op het moment dat ze zich bedreigd voelen lethal force, dodelijk geweld, gebruiken. Nederlandse agenten zijn gewend om bij een noodsituatie op de benen te schieten. In Amerika mag je gewoon op de borst schieten en dat gebeurt ook."

Schoen wil ICE niet zonder meer een brevet van onvermogen geven. "Je moet je voorstellen: er is een enorme hoeveelheid stress voor deze ICE-agenten. Mensen kunnen denken: iemand heeft een wapen bij zich of zelfs explosieven en gaat hier een actie uitvoeren. Dit zijn niet de makkelijkste situaties."

Tekst gaat verder onder X.

"Veel mensen die wat langer bij ICE zitten, zijn ook wel degelijk getraind voor dit soort situaties", zegt hij. "De technieken die ze gebruiken zijn bekend. Maar je ziet bij ICE ook mensen met het logo van The Federal Bureau of Prisons. Zij zijn getraind voor worstelingen, maar in heel andere omstandigheden. Dit is een andere omgeving, met voertuigen die passeren en mensen die wél bewapend zijn."

Volgens Schoen ontbreekt het vooral aan duidelijke opdrachten. "Dat leidt ertoe dat er makkelijk fouten worden gemaakt. In een land als Amerika, waar je onder bepaalde voorwaarden een wapen mag dragen op straat, gaan er dan dingen mis. Dan moet je andere tactieken gebruiken, anders weet je: we krijgen trammelant."

Volgens Groenhuijsen stond Pretti in zijn omgeving bekend als een lieve, zorgzame man. "Hij was verpleegkundige op een intensive care-afdeling van een ziekenhuis. Alle beschrijvingen die je over hem leest, van zijn familie en van zijn buren, omschrijven hem als echt de liefste man ter wereld, die op geen enkele manier uit was op confrontatie."