Geweldsvideo's onder jongeren aan de orde van de dag: 'Draait om status en views'

Vechtpartijen, vernederingen en mishandelingen van en door jongeren worden steeds vaker gefilmd en massaal gedeeld via sociale media, vaak door minderjarigen. Journalist Jos de Groot deed voor het programma Pointer onderzoek naar dit zorgwekkende fenomeen.

In elkaar geslagen worden is al heftig genoeg. Maar wat als dat geweld ook nog eens wordt gefilmd en online blijft rondgaan? Precies dat gebeurt steeds vaker onder jongeren. De dader lacht en scoort views, terwijl het slachtoffer het trauma telkens opnieuw beleeft. In Goedemorgen Nederland schuift Jos de Groot aan om te vertellen over het Pointer-onderzoek naar deze geweldsvideo’s.

Volgens De Groot gaat het om extreem heftig materiaal. "Wat er gebeurt, is dat er veel video’s rondgaan onder jongeren waarin heftig geweld te zien is. Je ziet bijvoorbeeld groepen van tien tot vijftien jongeren die op één iemand inbeuken. Meisjes die aan hun haren over straat worden gesleurd, kinderen die tegen hun hoofd worden geschopt."

Wat het volgens hem extra schrijnend maakt, is de rol van omstanders. "Wat je vervolgens ziet, is dat de hele groep eromheen staat te joelen en het geweld aan te moedigen. Daarna worden die video’s rondgestuurd, wat het voor slachtoffers erg moeilijk maakt om eroverheen te komen."

De beelden worden vooral onderling verspreid. "Ze sturen het naar elkaar via Snapchat en WhatsApp," zegt De Groot. Tijdens onderzoek in Zoetermeer hoorde hij hoe snel dat gaat. "Een jongen zei daar: als hier nu een vechtpartij is, weet iedereen het binnen een paar seconden." Jongeren praten volgens hem bovendien "over steken en schieten alsof het de normaalste zaak van de wereld is". "Dat vond ik echt heel heftig."

Niet bezig met de consequenties

Een opvallende vraag is waarom jongeren dit doen, terwijl ze weten dat alles wordt gefilmd en ze herkenbaar in beeld zijn. "Ze houden op dat moment geen rekening met de consequenties. Niet voor het slachtoffer en niet voor zichzelf. Het draait om aandacht en views." Volgens De Groot gaat het vaak om jonge tieners. "Dertien-, veertien-, vijftienjarigen. Ze zijn bezig met positie bepalen. Het is een manier om te laten zien: ik laat niet met me sollen. Het draait om status."

"Soms is de aanleiding heel klein," zo ontdekte De Groot. "Een vervelende opmerking op social media, ruzie over een uitgeleende vape die niet is teruggegeven. Voor je het weet escaleert het tot een vechtpartij." Het geweld vindt meestal buiten school plaats, maar de impact komt alsnog binnen. "Die filmpjes blijven rondgaan en beïnvloeden de sfeer op school. En doe daar dan maar eens wat aan."

Telefoon in de kluis

Uit onderzoek van Pointer blijkt hoe wijdverspreid het probleem is. Meer dan 250 middelbare scholen verspreid over heel Nederland deden mee aan een enquête. "Daaruit blijkt dat op 62 procent van de scholen geweldsvideo’s zijn rondgegaan," zegt De Groot. "Dat is een probleem, want er kan een onveilige sfeer ontstaan."

In de studio wordt ook gesproken over mogelijke oplossingen. Kamerlid Hanneke van der Werf (D66) pleit voor minder telefoongebruik op school. "Social media hebben leuke kanten, maar jongeren zitten gemiddeld vijf en een half uur per dag op hun telefoon. School zou op z’n minst een veilige omgeving moeten zijn. Ik zou zeggen: telefoons thuis of in de kluis." Ze pleit al langer voor een minimumleeftijd van vijftien jaar voor sociale media.

Volgens De Groot kan zo’n maatregel helpen, maar lost die het probleem niet volledig op. "Social media is de plek waar deze beelden worden verspreid. Daar moet dus ook iets gebeuren." Tegelijkertijd benadrukt hij dat snelle oplossingen er niet zijn. "Een verbod zoals in Australië regel je niet van vandaag op morgen. Daarom is het nu belangrijk dat scholen zich hierover uitspreken: laat zien dat dit een probleem is waar je mee worstelt. Ik hoop dat we met deze aflevering een steen in de vijver gooien."

'Praat erover'

Techexpert Ben van der Burg wijst op het belang van onderwijs. "Scholen kunnen vandaag al lestijd inruilen voor digitale geletterdheid: wat zijn de gevolgen, waarom deel je iets, wat richt je aan? Je moet de leerlingen daarin opvoeden." Ook ouders spelen volgens hem een rol. "Iedere ouder kan vanavond aan tafel vragen: wat heb je vandaag online meegemaakt? Praat erover."

De Groot benadrukt dat het probleem niet beperkt is tot één groep of regio. "Wat vooral shocking is, is dat het over heel Nederland is." Vooroordelen dat het vooral om jongeren met een migratieachtergrond zou gaan, kloppen volgens hem niet. "Ik heb het voorgelegd aan een officier van justitie die veel van dit soort zaken doet. Die zegt: ik zie dat niet terug in de rechtszaal." Wel blijkt uit zijn onderzoek dat het vaak gaat om jongeren die opgroeien in armoede.

De aflevering van Pointer is donderdag om 16.00 uur te zien op YouTube en om 21.15 uur bij KRO-NCRV op NPO 2.