Liegt Trump over zijn belangen op Groenland? 'Amerikanen hebben zelf hun legerbasissen weggehaald!'

Als het Donald Trump werkelijk om de Amerikaanse veiligheid te doen is, hoeft hij Groenland niet in te lijven en kan hij binnen bestaande akkoorden extra troepen naar het eiland sturen. Dat zegt de Nederlands-Deense hoogleraar Claes de Vreese. Hij vermoedt dat het Trump in werkelijkheid te doen is om de grondstoffen op Groenland. "Trump creëert een schijnsituatie. De Amerikanen hebben zelf hun legerbasissen weggehaald."

De Deense minister van Buitenlandse Zaken, Lars Løkke Rasmussen, ontmoet vanmiddag zijn Amerikaanse ambtgenoot Marco Rubio in het Witte Huis. Het overleg vindt plaats op een gespannen moment, na herhaalde uitspraken van president Donald Trump dat hij Groenland koste wat kost wil inlijven. Groenland, een autonoom deel van Denemarken, ziet dat niet zitten en ook in Kopenhagen stuit het plan op fel verzet.

Volgens De Vreese is het overleg mogelijk een historisch moment. "Groenland heeft een lange historie, maar er staat vandaag veel op het spel. Je hoort de berichten uit Groenland. Iedereen daar is oprecht bezorgd", zegt hij in Goedemorgen Nederland op NPO 1.

Dat de situatie zo is geëscaleerd, noemt De Vreese "onvoorstelbaar". "President Trump heeft al langer gezegd dat hij Groenland wil inlijven. In het begin kon je het nog lachend afwimpelen: 'Groenland is niet te koop', en daar was het mee gedaan. Nu lijkt het serieuzer. Trump blijft zijn wens herhalen. Het wordt steeds dreigender. Je hebt gezien wat er in Venezuela is gebeurd: Trump is een land binnengevallen, zonder vooraf te overleggen of diplomatieke afspraken te maken."

'Als het gaat om veiligheid, is het binnen halfuur op te lossen'

De president zegt Groenland nodig te hebben voor de veiligheid van de Verenigde Staten en om te voorkomen dat China en Rusland hun invloed in het poolgebied vergroten. "Hij heeft een punt: Groenland is onvoldoende beschermd op dit moment", erkent De Vreese. "Maar dat komt vooral door de Amerikanen zelf. Zij zijn op Groenland aanwezig sinds de Tweede Wereldoorlog. In de jaren 50 en jaren 60 hadden ze heel veel legerbasissen op Groenland. Zij hebben ervoor gekozen om dat terug te draaien."

"Ze hebben nu één legerbasis, vroeger waren dat er meer dan dertig, met duizenden militairen. Het idee dat het minder beschermd is dan vroeger, klopt dus wel. Tegelijkertijd is er sinds 1951 gewoon een verdrag tussen de VS en Denemarken. Amerikanen kunnen meer troepen op Groenland stationeren dan nu als ze dat willen", aldus de hoogleraar, die twijfelt aan Trumps motieven. "Als dit echt zou gaan om veiligheid, is het binnen een halfuur op te lossen."

De Vreese verwijst naar het zogeheten Defence of Greenland Agreement, dat Denemarken en de Verenigde Staten vlak na de Tweede Wereldoorlog sloten. De VS kregen daarin het recht om militaire bases en installaties op Groenland te behouden en uit te breiden. Groenland bleef formeel Deens grondgebied, maar de Amerikaanse defensieaanwezigheid werd structureel vastgelegd.

Dat verdrag is nog altijd van kracht. Als Trump dat zou willen, kan hij de Amerikaanse militaire aanwezigheid op Groenland per direct vergroten. "Trump creëert een soort schijnsituatie. Het verdrag en de samenwerking en de openheid om het Arctisch gebied beter te beschermen, is er nog steeds. Het zou ook meteen steun krijgen van Groenland zelf en Denemarken als hij de troepenmacht uitbreidt."

Andere belangen voor Trump?

Trump waarschuwt dat Rusland of China Groenland zouden kunnen inlijven als de VS dat niet doen. Volgens het Witte Huis zijn beide landen militair actief in het poolgebied. "Het is nog niet bewezen dat die schepen daar liggen. Maar het is wel een feit dat het gebied verandert en dat het op een interessante plek in de wereld ligt. Er komen ook meer vaarroutes door smeltend ijs", zegt De Vreese.

Tekst gaat verder onder X.

Volgens hem kunnen die zorgen prima binnen het NAVO-verband worden aangepakt. "Dat je als NAVO, als bondgenoten onder elkaar, zegt: 'We moeten dat gebied beter beschermen', is helemaal niet raar. Dat zegt NAVO-chef Rutte nu ook en dat kan binnen het NAVO-verband en binnen de afspraken die er dus al decennialang zijn tussen Denemarken en de VS. Dat is wat zo frustrerend is vanuit het oogpunt van Kopenhagen en Nuuk: ja, de dreiging is er, maar de problemen zijn samen op te lossen."

De Vreese vermoedt dat Trump andere belangen heeft. "Als het alleen maar gaat om veiligheid, laten we dan kijken wat er mogelijk is. Er wordt trouwens al veel meer geïnvesteerd nu dan twee, drie jaar geleden. En als het daar niet om draait, als het gaat om mineralen en invloedssferen, dan moet dat ook zodanig zichtbaar worden. Het veiligheidsargument is niet voldoende."

Hij verwacht dat Denemarken in de gesprekken met de VS zal benadrukken dat er bestaande afspraken zijn om de veiligheid in het gebied te garanderen. Als Trump die onvoldoende vindt en alsnog inzet op inlijving, dreigen de gesprekken vast te lopen. "Zoals de Deense premier Mette Frederiksen heeft gezegd: dan vervallen afspraken die zijn gemaakt over hoe we omgaan met elkaar in de westerse wereld, hoe je veiligheid creëert en hoe de relatie tussen landen hoort te zijn. Dat is misschien de situatie waartoe we ons moeten verhouden, maar ondermijnt ook wat de Amerikanen zelf de afgelopen tachtig jaar hebben opgebouwd."

Witte Huis deelt opvallend plaatje

Of het zover komt, is volgens De Vreese nog onzeker. "Trump heeft nog niet precies gezegd hoe hij de nieuwe situatie voor zich ziet. Een annexatie, een verdrag of exclusieve toegang tot bepaalde metalen? Dat is onduidelijk. Hopelijk is er iets meer duidelijkheid na het overleg vanmiddag. Het is in ieder geval heel belangrijk om uit te leggen dat Denemarken en Groenland al decennialang goede bondgenoten zijn van de VS."

In aanloop naar de gesprekken deelde het Witte Huis dinsdag een foto op Instagram waarop Trump vanuit The Oval Office uit het raam naar "Groenland" staart. De Vreese begrijpt daar weinig van. "Er wordt grappend gedaan door het Witte Huis, maar de situatie is buitengewoon ernstig. Het gaat om de samenwerking en het bondgenootschap van landen die al heel lang heel goed samenwerken."