Kritiek op Trump is te makkelijk: 'Zonder overweldigende macht geen internationale rechtsorde'

De kritiek dat Donald Trump met zijn inval in Venezuela het internationale recht aan zijn laars heeft gelapt, wil bij schrijver en opiniemaker Leon de Winter maar moeilijk beklijven. "Zonder overweldigende macht is er geen internationale rechtsorde", zegt De Winter in WNL Op Zondag op NPO 1.

Bij de Amerikaanse inval in Venezuela, bijna twee weken geleden, werd president Nicolás Maduro gearresteerd. Hij werd door westerse landen niet erkend als leider van Venezuela, omdat hij de laatste verkiezingen zou hebben verloren. Toch klonk vanuit Europa veel kritiek op het optreden van Trump, die het internationale recht aan zijn laars zou lappen.

Volgens De Winter gold Venezuela als "het steunpunt van de as van het kwaad". Het land zou nauwe banden onderhouden met China en Rusland en onderdak hebben geboden aan terroristen van Hamas, die betrokken zouden zijn bij drugscriminaliteit. "Het ging om het ondermijnen van het Westen. Van onze levenswijze, van onze burgerlijke vrijheden, van de manier waarop wij onze samenleving inrichten", zegt De Winter over het regime van Maduro. "Er moest een keer een einde aan komen."

Daarom vindt hij de Europese verontwaardiging lastig te plaatsen. "Je kunt wel zeggen: we moeten het via Den Haag spelen", doelt hij op het Internationaal Strafhof, "maar wie dwingt het dan af? Dat is iedere keer het probleem. Zonder overweldigende macht is er geen internationale rechtsorde."

'Groot geopolitiek spel'

Volgens De Winter is de Amerikaanse inval bovendien "ondergeschikt aan het grote, hele grote politieke spel" dat zich afspeelt tussen de grootmachten Verenigde Staten en China. "Al deze stappen, of het nu over Iran gaat, over Venezuela of over Groenland, het gaat allemaal om dat grote conflict tussen de bestaande heerser van de wereld, de Verenigde Staten, en de opkomende macht, die nu al enorm veel invloed heeft verworven."

Was de inval in Venezuela daarvoor echt nodig? "We kunnen wel zeggen: 'Jongens, laten we fijn een kopje thee drinken en we komen er wel uit'... Nee, de internationale rechtsorde bestaat bij de gratie van een overweldigende Amerikaanse macht. Er is geen rechtsorde wanneer je die niet kunt afdwingen."

"Meneer De Winter heeft een belangrijk punt", vindt advocaat Geert-Jan Knoops. "Het internationale recht bestaat op papier, maar het valt of staat met de handhaving. Bij alle internationale tribunalen waarmee wij gewerkt hebben, zie je dat de handhaving het zwakke aspect van het systeem is, met uitzondering van het Rwanda- en het Joegoslaviëtribunaal."

'Je staat op het menu of je zit zelf aan tafel'

VVD-leider Dilan Yeşilgöz begrijpt de woorden van De Winter en Knoops. Volgens haar moet Europa zich aanpassen aan de nieuwe geopolitieke realiteit. "Ik ben zelf van de realpolitik. Het is heel mooi om een keer met een wijntje te filosoferen hoe je zou willen dat de wereld en het leven zouden zijn, maar als je vergeet wat er gaande is... Het is wel wat het is. Je staat op het menu of je zit zelf aan tafel. Wij hebben daar als Nederland en Europa, zeker politiek, heel lang heel naïef naar gekeken", zegt zij tegen Rick Nieman.

"We hebben altijd gedacht: die grote broer, Amerika, beschermt ons wel. Ik vind het terecht dat de Amerikanen zeggen: zorg ook maar dat je voor jezelf kunt staan. Dat we dat nu in hoog tempo proberen te organiseren, was anders niet gebeurd. Nu gaat het er echt om: vertaal je de voornemens die je op papier hebt staan naar de praktijk?"

Meer weten? Luister dit gesprek terug als podcast. De tekst gaat hieronder verder.

Dat blijkt volgens Yeşilgöz lastig. "We hebben geen defensie-industrie meer die zo sterk is als die had kunnen zijn. We gaan die hopelijk wel opbouwen, maar alleen al daaraan zie je hoe ver we achterlopen. Ook technologisch worden we aan alle kanten ingehaald. Het is heel mooi om te praten over idealen en principes, maar ondertussen word je aangevallen, opgegeten of ben je niet relevant. Dat heb ik liever niet."

'Wij hebben geen gezamenlijk verhaal'

De Winter denkt dat Europa op het gebied van grootschalige veiligheid nooit volledig op eigen benen kan staan. "Ik geloof dat het niet anders kan dan onder de vleugels van Amerika. Ik ben wat dat betreft volledig voor die Atlantische band. Ook omdat wij niet de mythen en ideologieën hebben die Amerika tot Amerika maken. Wij hebben geen gezamenlijk verhaal, geen legendes. We hebben nationale grafvelden en monumenten."

"Je hebt een hele sterke identiteit nodig om tot een dergelijke macht te groeien, zoals Amerika dat heeft", besluit De Winter. "Dat wil niet zeggen dat ik niet van Europa houd of dat we geen schitterende culturen hebben voortgebracht, maar het gaat om die essentiële band. Wij kunnen niet wat de Amerikanen kunnen. Als we niet heel duidelijk zijn over Groenland, wordt Groenland opgegeten door Rusland of China. Hoeveel opties zijn er dan?"