Iraans-Nederlandse Golriz: 'Als het deze keer niet lukt, slachten ze ons allemaal af'

De Iraans-Nederlandse Damon Golriz vreest dat Donald Trump een deal wil sluiten met Iran over de rug van de demonstranten. De Amerikaanse president heeft meermaals gezegd dat het doden van demonstranten door het Iraanse regime voor de Verenigde Staten een rode lijn is. "Dat heeft hij inmiddels al bijna tien keer gezegd, telkens hetzelfde bericht, maar hij heeft nog niks gedaan", verzucht Golriz.

De publicist kwam in 1995 op veertienjarige leeftijd als politieke vluchteling naar Nederland. Hij probeert de ontwikkelingen in zijn geboorteland op de voet te volgen, maar dat is lastig. Het streng islamitische regime heeft het internet en de telefoonverbindingen afgesloten, waardoor Iran feitelijk op zwart staat. De Amerikaanse ondernemer Elon Musk stuurde Starlink-satellieten naar Iran, maar die bieden volgens Golriz geen uitkomst.

"Het is heel spannend geweest", vertelt hij in Goedemorgen Nederland op NPO 1 over de afgelopen dagen. "Ik heb weinig geslapen en vooral een tegenstrijdig gevoel. Ik hoop dat er deze keer echt dingen gaan veranderen. Aan de andere kant maak ik mij zorgen, omdat je hoort dat er steeds meer mensen worden gedood door de oproerpolitie en de Revolutionaire Garde."

HRANA, een in de Verenigde Staten gevestigde mensenrechtenorganisatie, meldde gisteren dat er na twee weken onrust 490 betogers en 48 veiligheidsfunctionarissen om het leven zijn gekomen. Golriz herinnert zich het politiegeweld in Iran nog goed. "Als jongentje werd ik op straat in elkaar geslagen wegens het dragen van een t-shirt."

'Het is nu of nooit'

De protesten in Iran begonnen eind december onder kleine ondernemers, die in opstand kwamen tegen hyperinflatie en de jarenlange schaarste aan essentiële goederen. Al snel sloten studenten zich aan. Inmiddels zouden miljoenen mensen de straat op zijn gegaan. "Iran heeft een jonge bevolking. Ongeveer de helft is jonger dan dertig jaar. Meer dan driekwart is geboren na de islamitische revolutie van 1979", zegt Golriz. "Heel veel jongeren zien geen toekomst en geen perspectief en staan ver af van dit regime. Het is een zombieregime."

Tegelijkertijd schuwt het regime geweld niet om aan de macht te blijven. Vlak voor de blackout sprak Golriz met vrienden in Iran. "Eén van hen is een hele slimme schrijver, die af en toe voor kranten in Iran werkt. Hij zei iets alarmerends: 'Als het ons deze keer niet lukt, slachten ze ons allemaal af. Dan volgt er massamoord.' Ik denk dat dat het sentiment is in Iran. Het is nu of nooit."

Trump gebruikt situatie voor eigen gewin

Net als in 2022 worden de demonstraties met harde hand neergeslagen. Honderden demonstranten zijn inmiddels gedood of gevangengenomen. Golriz vreest dat de demonstranten de moed verliezen en kijkt voor steun naar Donald Trump, die meermaals zei dat de Verenigde Staten zouden ingrijpen als de ayatollahs onschuldige demonstranten zouden vermoorden.

"Trump heeft een belangrijke invloed door zijn directe dreiging om het regime aan te vallen. Hij dreigde dat al heel snel te doen, toen er tien mensen waren gedood. Ik hoop dat hij daadwerkelijk gaat ingrijpen, ik denk dat de bevolking dat nodig heeft. Maar ik hou mijn hart vast. Trump zegt inmiddels al dat hij aan het onderhandelen is met dit regime."

Tekst gaat verder onder X.

Trump zei zondagavond inderdaad tegen verslaggevers dat Iran klaar is om te "onderhandelen". Aan boord van Air Force One verklaarde hij dat "Iraanse leiders" hem zaterdag hadden gebeld. Eerder herhaalde hij zijn dreigement dat de Verenigde Staten militair zouden kunnen ingrijpen. Iran waarschuwde op zijn beurt dit weekend dat een Amerikaanse aanval tot represailles zal leiden.

Golriz sluit niet uit dat Trump vooral zijn eigen politieke belangen nastreeft. "Hij denkt misschien aan zijn belangen: het nucleaire programma van Iran stoppen en Israël in de regio positioneren als een soort hegemon. Als hij dat bereikt in onderhandelingen, grijpt hij misschien niet in. Dat is precies waar ik bang voor ben: dat over de rug van alle jonge mensen die zijn gedood, straks een nucleaire overeenkomst wordt bereikt."

Volgens Golriz is voor echte verandering in Iran de dood van opperste leider ayatollah Ali Khamenei nodig. "Dan ontstaat er een machtsvacuüm en kan er verandering komen. Het regime bestaat natuurlijk niet alleen uit Khamenei, maar hij is moeilijk te vervangen. Vervolgens kun je misschien onderhandelen om een transitie op gang te helpen."

Wat kan Nederland doen?

Wat kan Nederland doen? BBB-leider Caroline van der Plas, ook te gast in de studio, vindt dat de Iraanse Revolutionaire Garde op de internationale terreurlijst moet worden geplaatst. D66-leider Rob Jetten riep daar vandaag eveneens toe op. "We hebben het de afgelopen jaren vaak over Iran gehad. Het is natuurlijk niet nieuw", zegt Van der Plas.

"Je hebt een hele beweging, ook van vrouwen, die geen hoofddoek willen dragen. We hebben gezien dat er executies, martelingen en gevangennemingen zijn geweest van mensen die strijden voor hun vrijheid. We hebben al eerder moties ingediend om de Iraanse Revolutionaire Garde op de internationale terreurlijst te zetten, die zijn ook aangenomen."

Toch bleef daadwerkelijke actie uit. "Rob Jetten twitterde daarover, maar toen hij in het vorige kabinet zat, zijn die moties ook al aangenomen. De Iraniërs geven zelf ook aan, wij hebben veel contact met het comité Iran Vrij, dat steunbetuigingen vanuit Europa hen enorm sterken. Je kunt niet morgen alles oplossen, maar je kunt wel een stevig geluid laten horen en bijvoorbeeld de Iraanse ambassadeur ontbieden. Dat lijkt iets kleins, maar het geeft mensen veel steun."

Rol voor Beatrix

"Ja, dat biedt steun, maar het is allemaal in de lijn, en dat bedoel ik niet verkeerd, van symboolpolitiek", reageert Golriz. Hij heeft een ander idee. Nederland zou volgens hem een publieke ontmoeting moeten organiseren tussen koningin Beatrix en Farah Diba, de voormalige keizerin van Iran die in ballingschap in Parijs woont.

"Ze kennen elkaar, ook vanuit vroeger, toen Iran nog een monarchie was. Farah Diba is een goede vriendin van Beatrix", zegt Golriz. Zo'n ontmoeting zou een belangrijk signaal zijn voor de demonstranten, van wie velen hopen op de terugkeer van kroonprins Reza Pahlavi.

"Als Hare Majesteit koningin Beatrix iemand ontmoet die een directe link heeft met de kroonprins, laten wij zien dat hij wordt gezien als leider voor in ieder geval de transitieperiode. Dit soort steun, als het op televisie wordt uitgezonden, geeft een heel duidelijk beeld voor de toekomst. De Iraanse Revolutionaire Garde op de terreurlijst zetten is ook goed, maar eigenlijk is het mosterd na de maaltijd."