Rattenplaag bedreigt Terschelling: afschieten is laatste redmiddel

De rattenoverlast op Terschelling is zo groot geworden dat ingrijpen onvermijdelijk is. In Stand van Nederland: Generatie Next is te zien hoe rattenschutters in het donker op pad gaan om de rattenpopulatie onder controle te houden. Volgens hen is afschieten de meest effectieve en diervriendelijkste manier om het eiland te beschermen.

"Vanavond gaan we ratten schieten en dit zijn buksen die we gebruiken om ratten te doden", vertelt rattenschutter Jan van Rees. Dat gebeurt niet zomaar. "We zijn natuurlijk een vogeleiland. Vogels komen hier om te broeden en ratten eten eieren en jonge vogels op. Dat willen we natuurlijk niet. En omdat dit zo'n grote broedplaats is, is het ook belangrijk voor Nederland."

De rattenproblematiek op Terschelling kwam in de zomer van 2024 nadrukkelijk aan het licht, toen de eerste serieuze meldingen bij de gemeente binnenkwamen. Uit verkennende acties bleek dat sommige ratten al circa drie jaar op het eiland aanwezig waren. Daarmee werd duidelijk dat het probleem al langere tijd speelde.

In februari 2025 startte de officiële bestrijding. Lokale eilanders werden opgeleid tot gecertificeerde rattenschutters en gingen gericht te werk. Tot november 2025 werden al ruim 800 ratten gevangen en gedood. De populatie neemt af, maar verspreidt zich tegelijkertijd over het eiland.

In het donker op pad

Omdat ratten zich vooral in het donker laten zien, gebeurt de bestrijding ’s avonds en ’s nachts. Daarbij wordt gebruikgemaakt van moderne apparatuur. "De truc van het schieten is een warmtebeeldkijker", legt Van Rees uit. "Daarmee meten ze de afstand tot de rat, die maakt een berekening van de kogelbaan en dan brengt hij het richtkruis omhoog of omlaag. Zo kunnen we in het donker op ratten schieten."

Overdag blijven de dieren grotendeels uit zicht. "Wel in de steden, want dat zijn ze gewend, maar op Terschelling komen ze pas met schemering naar buiten."

'Met de boot meegekomen'

Ook Jos Kruis, ook wel de 'rattenschutter des vaderlands' genoemd, is betrokken bij de bestrijding. Hij was naar eigen zeggen de eerste in Nederland die met deze methode begon. "Ik heb ook jongens een opleiding gegeven om Terschelling rattenvrij te houden, iets wat het eiland eerst altijd was."

Volgens Kruis zijn de ratten ooit vanaf het vasteland geïntroduceerd. "De ratten zijn met de boot meegekomen en zo hier ooit beland." En eenmaal aangekomen, gedijen ze goed. "Er zijn geen roofdieren voor de ratten, dus ze hebben hier een walhalla. We kunnen niet anders dan het op deze manier begrenzen."

Aanvankelijk bevonden de ratten zich vooral bij boerderijen, kippenhokken en het bedrijventerrein, waar voedsel voorhanden was. In het voorjaar trokken ze richting de polder, waar ze een directe bedreiging vormden voor weidevogels, hun eieren en jongen. Inmiddels verplaatsen de ratten zich weer richting de bebouwde omgeving.

Liever afschieten dan gif

Van Rees vindt afschieten minder wreed dan andere methodes. "Vroeger werden alle ratten vergiftigd. Dan zijn ze een week ziek, hebben ze pijn in de buik en gaan ze langzaam dood. Met zo’n buks schiet je ze in één keer dood."

Kruis benadrukt dat ratten niet per definitie nutteloos zijn. "Ratten hebben zeker een functie, ze ruimen een heleboel rommel op. Als er geen ratten in het riool zouden zitten, zouden die dichtslibben als verkalkte aderen." Maar volgens hem horen ze daar ook. "Ratten horen in het riool, je wilt ze daar houden. Je wilt ze niet in je plantsoen."

Andere bestrijdingsmethoden blijken weinig effectief. "Ratten zijn te slim om vallen te zetten", zegt Kruis. "Je vangt er één of twee, daarna leren ze van elkaar dat ze daar niet moeten zijn." Daardoor blijven er volgens hem weinig opties over. "Afschieten en gif zijn effectieve manieren, maar van gif weten we allemaal dat het eigenlijk niet meer kan."

Wil je meer weten over deze en andere plagen in Nederland? Kijk deze aflevering van Stand van Nederland: Generatie Next hier terug op NPO Start.