Dat Trump Groenland wil is goed uit te leggen, en wel hierom: 'De race om de Noordpool is begonnen'

Het is vanuit de positie van Trump goed uit te verklaren waarom hij zijn zinnen heeft gezet op Groenland, zegt brigadegeneraal Han Bouwmeester in WNL Op Zondag op NPO 1. "Vanuit veiligheidsperspectief en economisch perspectief liggen daar heel veel kansen voor de Amerikanen. De race om de Noordpool is begonnen."

De Amerikaanse president Donald Trump herhaalde deze week dat hij het land, dat onderdeel is van het Deense koninkrijk, in bezit wil krijgen. Hij wilde daarbij niet uitsluiten dat de VS militaire middelen zouden gebruiken. Dit zorgde voor veel onrust bij Europese leiders, die hem hebben opgeroepen de territoriale integriteit van het eiland te respecteren.

Trump zei vrijdag graag "op de makkelijke manier" een deal te willen sluiten over Groenland, "maar als we het niet op de makkelijke manier doen, dan doen we het op de moeilijke manier". Op de vraag of hij overwoog met een financieel bod te komen, zei hij dat hij "nog niet over geld voor Groenland sprak". "Ik zou daar misschien over kunnen praten. Maar voor nu, we gaan iets met Groenland doen, of ze het nu leuk vinden of niet."

Volgens Bouwmeester is het duidelijk dat Trump zinspeelt op militaire ingrepen, al ziet hij dat voorlopig niet gebeuren. Met militaire actie zou Trump namelijk het voortbestaan van de NAVO op het spel zetten. Bouwmeester: "We roepen wel telkens: de Europeanen hebben de Amerikanen nodig voor de NAVO, maar het is ook andersom. Amerika heeft ook de NAVO nodig voor de totale bescherming."

"Daarnaast willen de Amerikanen de Europeanen niet afvallen. Europa moet beseffen: als we verenigd optreden, zijn we een heel sterk massief blok ten opzichte van Amerika. Dat moet je ook economisch zien. Wij zijn een enorme afzetmarkt van Amerika. Met een inval in Groenland zou Trump dat allemaal op het spel zetten."

Wat moet Trump met Groenland?

Toch is het overduidelijk dat het voor Trump menens is. Waarom wil hij Groenland zo graag hebben? Bouwmeester neemt plaats voor een scherm in de studio, met daarop een kaart van het Noordpoolgebied. "Vanuit aardrijkskundelessen en onze kennis van landkaarten en atlassen zijn we gewend om de wereldbol plat te maken, waardoor het lijkt dat als de spanningen oplopen en Rusland raketten zou afvuren, die van oost naar west vliegen. Maar de meest gunstige route gaat over de Noordpool."

"Als je er op die manier naar kijkt, zie je wat de strategische ligging van Groenland is", vervolgt Bouwmeester, terwijl hij met een stok op de kaart wijst. Volgens hem is Rusland al 25 jaar bezig om zijn macht in het Noordpoolgebied uit te breiden. "We zien nu ook dat het Westen, Amerika en Europa, eindelijk wakker geschud zijn. Er ligt een veiligheidsissue in het Noordpoolgebied, maar het gaat ook om grote economische belangen."

Tekst gaat verder onder X.

Rusland heeft inmiddels tal van militaire locaties rond de Noordpool, waarmee het op dit moment een sterkere positie heeft in het gebied dan het Westen. "Amerika zit veelvuldig in Alaska, één van de vijftig staten, maar er is maar één klein NAVO-vliegveld in het noorden van Groenland."

Zo heeft Moskou een groot "strategisch commando" in Moermansk, een stad aan de Moermankust van de Barentszzee in het uiterste noordwesten van Rusland. "Daar zitten niet alleen marine-eenheden, er zit een volledig legerkorps. Je moet denken aan zo'n vijftigduizend tot zestigduizend militairen, die getraind zijn om op te treden in het Poolgebied. Er liggen ook nucleaire onderzeeërs."

Luister deze uitzending nu terug als podcast. De tekst gaat hieronder verder.

Bovendien lopen door het Noordpoolgebied belangrijke kabels voor energievoorziening en communicatie. Bouwmeester begrijpt daarom dat Trump zijn zinnen op Groenland heeft gezet. "We zijn heel sterk afhankelijk van die kabels. We moeten ze heel goed beschermen."

Er is nog een derde reden waarom Amerika sterker vertegenwoordigd wil zijn in het gebied, namelijk de Lomonosovrug, een bergrug in de Noordelijke IJszee die nu onder water staat, maar mogelijk belangrijk wordt als de ijskappen verder smelten. Als dat gebeurt, komen er belangrijke vaarroutes bloot te liggen. "Er zit ook heel veel aardgas en aardolie", zegt Bouwmeester. Hij ziet dat de Russen "steeds meer opkruipen richting Groenland".

'De race om de Noordpool is begonnen'

Trump is niet de eerste Amerikaanse president die oog heeft voor het veiligheidsvraagstuk rond de Noordpoolcirkel, vertelt Bouwmeester. "In 1876 hebben de Amerikanen van de Russen Alaska gekocht. Toen hebben ze ook al geprobeerd Groenland van de Denen te kopen. Dat is toen niet gelukt."

Dat Washington nu een nieuwe poging waagt, is voor de oud-militair goed te begrijpen. "Ja, vanuit Amerikaans perspectief kan ik het mij goed voorstellen. Vanuit veiligheidsperspectief en economisch perspectief liggen daar heel veel kansen voor de Amerikanen. De race om de Noordpool is begonnen. Het is overigens niet alleen Groenland; je wilt eigenlijk het hele gebied beheersen."

VVD-leider Dilan Yeşilgöz kan zich ook voorstellen dat Trump Groenland wil, al benadrukt ze dat Europa pal achter Denemarken moet gaan staan. Ze denkt dat "sterke NAVO-inzet" op Groenland nodig is. "Trump heeft in die zin echt wel een punt dat het kwetsbaar is. Het wordt tijd dat Nederland en Europa dit soort dingen ook zelf verzinnen. De nieuwe wereldorde wordt nu geschetst. Het is nu aan ons om te laten zien dat we een cruciale rol hebben, anders word je opgegeten."

Overigens heeft de VS sinds de Tweede Wereldoorlog al toegang voor militaire activiteiten op Groenland. "Het is ook een Trumpdingetje geworden", zegt Bouwmeester tot slot over het Amerikaanse plan om Groenland in te lijven. "Hij wil eigenaarschap."