Stabiel Iran is goede zaak voor Europa: 'In het belang van de EU als Iran verandert'
De protesten in Iran vinden op zo'n grote schaal plaats, dat zelfs de Iraanse staatstelevisie niet meer om de demonstraties heen kan. Ook vannacht gingen mensen weer massaal de straat op. Wat zou een mogelijke revolutie betekenen voor Iran, het Midden-Oosten en Europa? "Een stabiel Iran is voor Europa een goede zaak", zegt de Vlaamse politica Darya Safai.
Miljoenen Iraniërs protesteerden afgelopen nacht na een oproep van Reza Pahlavi. Hij riep de bevolking op om "een verenigd front te vormen en om de eisen van de bevolking te laten horen".
Pahlavi woont in ballingschap in de Verenigde Staten en is de zoon van de verbannen sjah van het land, Mohammad Reza Pahlavi. Hij regeerde van 1941 tot 1979, maar werd afgezet tijdens de Islamitische Revolutie van '79. Daarna werd Iran een islamitische republiek onder ayatollah Ruhollah Khomeini. Hij werd in 1989 opgevolgd door Ali Khamenei, de langstzittende leider in het Midden-Oosten.
De Iraanse berichtgeving over de protesten werd niet groots gebracht, maar zat goed verstopt tussen andere nieuwsonderwerpen. Omdat in Iran geen vrije pers is, werden de demonstranten weggezet als "terroristische vertegenwoordigers van de aartsvijanden Israël en de VS".
"Er zijn miljoenen mensen op straat, overal in Iran. Mensen hadden niet met elkaar afgesproken, het waren losse druppels water die één grote rivier werd", zegt Safai in Goedemorgen Nederland op NPO 1.
Ze is ervan overtuigd dat de protesten het begin van het einde zijn voor het onderdrukkingsregime van Khamenei. "Het is prachtig om te zien dat mensen samen roepen voor een andere toekomst, voor een seculiere democratie. De oproep is zó krachtig, de mensen weten wat ze willen."
Grootste opstand sinds 2022
Dat ze met gevaar voor eigen leven de straat op gaan, blijkt uit de harde onderdrukking door Iraanse veiligheidstroepen. Toch ligt het dodental, (mensenrechtenorganisatie HRANA rept over minstens 42 doden en 2.200 gearresteerde demonstranten) en het gebruikte geweld tegen de demonstranten lager dan tijdens de opstand in 2022, zegt Safai. Dat komt volgens haar door "allerlei steun van Europese en Westerse leiders, met name Donald Trump".
Ze doelt op de grootschalige protesten na de dood van Mahsa Amini in 2022, een 22-jarige Koerdisch-Iraanse vrouw die overleed na mishandeling door de Iraanse moraalpolitie. Mensen gingen daarna massaal de straat op, net als nu. Safai roept op: "Steun Iraniërs. Deze strijd is niet alleen hun strijd om Iran te bevrijden."
“Het is prachtig om te zien dat mensen samen roepen voor een andere toekomst, voor een seculiere democratie. De oproep is zó krachtig, de mensen weten wat ze willen.”
Safai's premier Bart de Wever nam het op voor de "heldhaftige Iraniërs, na jaren van repressie". Hij benoemde verder dat "deze mensen het zwijgen opleggen door geweld onacceptabel is". Safai sluit zich naadloos bij zijn uitspraken aan. "Iedere leider van Europese landen moet zich laten horen. Wij beseffen soms te weinig hoe belangrijk die steun is voor Iraniërs."
Stabiel Iran is goede zaak voor Europa
Volgens Safai is een democratisch Iran een goede zaak voor de wereldorde. "Stel je voor dat Iran een seculiere democratie is, een stabiel land in het Midden-Oosten. Dat is een goede zaak voor Europa. Dan zijn er geen oorlogen meer, geen vluchtelingen, Islamisme verliest haar kleur en Europa krijgt een bondgenoot in het Midden-Oosten. Waar wachten wij nog op?"
“Stel je voor dat Iran een seculiere democratie is, een stabiel land in het Midden-Oosten. Dat is een goede zaak voor Europa.”
Rechtsgeleerde en geboren Iraniër Afshin Ellian voegt toe "dat het van belang is voor de Europese Unie en ons land als Iran verandert". Sterker nog, hij stelt dat een vreedzaam regime in het land zelfs kan zorgen voor rust in het Midden-Oosten. "En je hoeft geen militairen in te zetten om het regime te veranderen. We moeten steun bieden op een technische manier", bepleit hij. "Qua communicatie of internet. Verder moet het volk het zelf doen, je hoeft ze alleen maar te steunen."
Ellian benoemt het internet, omdat het land gisteren door de Iraanse regering op zwart is gezet. Safai zegt dat ze familieleden niet kan bereiken. Ellian kon alleen door middel van een satelliettelefoon kort verbinding krijgen met mensen in Iran.
'Pahlavi zal terugkeren'
Aan de protesten lijkt voorlopig geen einde te komen. Aanvankelijk waren het eerst handelaren die eind december in opstand kwamen tegen het waardeverlies van de nationale munt, maar zij hebben iets veel groters losgemaakt onder de bevolking: de walging tegen decennia van onderdrukking.
Men durft zich nu uit te spreken en schreeuwt openlijk om het vertrek van het regime. Zo werden leuzen geroepen als "Dood aan de dictator" en "Dood aan de Islamitische Republiek". Ook werd "Lang leve de sjah" en "Pahlavi zal terugkeren" gescandeerd. Hoe groot Pahlavi's invloed is, is alleen onduidelijk.
Pahlavi riep de Amerikaanse president Donald Trump en andere Westerse leiders op om "het regime verantwoordelijk te houden", maar Trump reageerde sceptisch, ook over de mogelijke leiderschapsrol van de symbolische oppositieleider. "Laten we maar eens zien wie er komt bovendrijven."