Afshin Ellian: 'Gezag in Iran wankelt. Hoop is gevestigd op één man: Donald Trump'

De grootschalige protesten in Iran hebben volgens rechtsgeleerde en geboren Iraniër Afshin Ellian meer kans op het ontketenen van een revolutie dan eerdere protesten in het land. Woorden van de Amerikaanse president Donald Trump maken dat Iraniërs zich gesteund voelen, zegt hij. "Het gezag in Iran is doodsbang voor Donald Trump. Doodsbang."

In Iran vinden massale protesten plaats tegen hyperinflatie en de jarenlange schaarste aan essentiële goederen. De protestgolf begon op 28 december op de markt van Teheran en neemt alleen maar in kracht toe. Daarbij worden steeds vaker leiders van de Islamitische Republiek uitgescholden.

De omvang is enorm. Volgens tellingen zouden miljoenen mensen door heel Iran de straat opgaan, zegt Ellian. "Het was een grote schok voor ons om miljoenen mensen te zien die de Berlijnse Muur van angst negeren. Ik denk dat velen met tranen in hun ogen berichten lazen en beelden zagen."

Het regime slaat terug. In steden worden gewelddadige botsingen gemeld tussen betogers en leden van veiligheidstroepen. Volgens een in Noorwegen gevestigde mensenrechtenorganisatie zijn er al zeker 45 doden gevallen. Gisteren zou bloedig zijn geweest, met dertien doden op één dag. Mogelijk zijn meer dan tweeduizend demonstranten opgepakt.

Ellian: "We zien beelden van lijken, onder andere van vrouwen, die op de grond liggen. Ze zijn door een kogel geraakt. Niet voor niets is Iran gisteren op zwart gezet, zodat ze hun gang konden gaan. We konden niet zien wat er gebeurde."

Belangrijke verschillen met 2022

Ook in 2022 gingen Iraniërs massaal de straat op na de dood van de jonge vrouw Mahsa Amini, die kort daarvoor werd gearresteerd door de zedenpolitie wegens het niet naleven van de hidjabregels. Het streng-islamitische regime wist die protesten uiteindelijk neer te slaan. "Het verschil met 2022 is dat het regime nu verzwakt is door Israëlische bombardementen", zegt Ellian.

Een halfjaar geleden voerde Israël verschillende luchtaanvallen uit op militaire doelen in Iran. "Ze hebben heel veel onderdrukkende organen gebombardeerd, zoals het cybercentrum van de Revolutionaire Garde. Dat was zes maanden geleden. Voor het regime om te herstellen is tijd nodig."

Tekst gaat verder onder X.

Wat ook belangrijk is voor het mogelijke succes van de huidige protesten, is dat het volk meer verenigd is dan in 2022. "De bevolking van Iran bestaat uit 90 miljoen mensen. Veel mensen dachten: als de ayatollahs verdwijnen, komt er misschien iets ergers in de plaats, zoals in Syrië is gebeurd. Dat gevoel is weg omdat ze verenigd zijn onder de paraplu van kroonprins Pahlavi."

Op 17-jarige leeftijd verliet Reza Pahlavi Iran om luchtmachttraining te volgen. Gedurende die tijd vond de revolutie plaats die een einde maakte aan de heersende Pahlavi-dynastie; sindsdien woont hij in Amerika. "47 jaar geleden riepen de mensen leuzen tegen de koning, nu zeggen ze: 'Lang leve de koning' en 'Dit is de laatste strijd, Pahlavi komt terug'."

Duidelijk is volgens Ellian dat het regime wankelt. "Dat betekent dat ze het binnenskamers niet eens zijn met elkaar over hoe ze moeten reageren. De Israëlische bombardementen hebben ervoor gezorgd dat alle eersterangscommandanten zijn gedood. Het A-team van Ali Khamenei is dood. Hij moet met het B-team werken. Dat zijn geen mensen die gewend zijn om beslissingen te nemen. Ze zijn altijd uitvoerder geweest."

Miljoenen mensen op straat

Inmiddels zijn vermoedelijk miljoenen mensen de straat opgegaan. Dat er überhaupt beelden van die protesten naar buiten komen is bijzonder, benadrukt Ellian. "Het maken van beelden is levensgevaarlijk. Het is wonderbaarlijk, mensen hebben de angst overwonnen."

"En wat we zien maakt het nog veel groter", gaat hij verder. "We kennen de straten die we zien in bijvoorbeeld Teheran. Grote straten! Op basis daarvan kunnen dissidenten buiten Iran een berekening maken over hoeveel mensen er op de been zijn. Ze kwamen tot twaalf miljoen als je alle steden bij elkaar neemt."

Het Iraanse regime heeft Iran 'op zwart' gezet: het internet en telefoonverbindingen zijn afgesloten. Toch komen er beelden naar buiten, dankzij satelliettelefoons. "Samen met anderen kon ik gisteren via zo'n telefoon een paar minuten praten met dissidenten in Teheran. Een van hen zei: 'Wat jullie nu zien, is misschien tien procent van de werkelijkheid. Er zijn miljoenen mensen op straat. Jullie hebben de beelden niet gezien van alle andere straten in Teheran!'"

'Hoop is gevestigd op één man: Donald Trump'

Of de protesten daadwerkelijk uitdraaien op een revolutie, is lang niet zeker, weet Ellian. "Je kunt miljoenen mensen op de been brengen, maar als de anderen tot de tanden toe bewapend zijn en bereid zijn om velen te doden…"

Maar wat volgens de hoogleraar meespeelt bij de bereidheid van Iraniërs om zo massaal de straat op te gaan, is de steun van Trump. Hij waarschuwde het regime dat het "hard getroffen" zal worden als er demonstranten omkomen bij recente grootschalige protesten. "We houden het goed in de gaten."

"We weten niet hoeveel mensen in Iran zijn gedood, dat houden ze geheim, maar het gezag in Iran is doodsbang voor Donald Trump. Doodsbang!", zegt Ellian. Met eerdere luchtaanvallen op Iran en de inval van Amerika in Venezuela toont Trump zich bereid tot militair ingrijpen. "Ze weten: hij houdt zich aan zijn woord."

Hij houdt er serieus rekening mee dat de opperste leider van Iran, Khamenei, de komende tijd niet overleeft. "Ik acht de kans aannemelijk dat Khamenei op wonderbaarlijke wijze Allah gaat ontmoeten. Hij is erg ziek en ook zijn omgeving wil dat hij doodgaat. Ze kunnen een deal sluiten met tegenstanders om hun eigen leven te redden. Het kan zijn dat hij de protesten neerslaat, maar de hoop van de Iraniërs is gevestigd op één man: Donald Trump."