Hoogleraar Oorlogsstudies: 'Operatie in Venezuela is oorlog'

De Amerikaanse inval in Venezuela is een oorlogsdaad. Dat zegt hoogleraar Oorlogsstudies Frans Osinga in het radioprogramma Sven op 1 Wintereditie. Hij verwijt president Donald Trump "neo-imperialistisch gedrag".

Amerikaanse troepen voerden in de nacht van vrijdag op zaterdag een militaire operatie uit in Venezuela, waarbij president Nicolás Maduro en zijn vrouw gevangen werden genomen. Trump verweet Venezuela dat het een criminele en vijandige staat is die drugshandel faciliteert, criminele organisaties beschermt en de regionale stabiliteit ondermijnt.

Daarnaast beschuldigde hij het regime ervan massamigratie richting de Verenigde Staten aan te jagen en samen te werken met vijanden van de VS. Bovendien erkent Amerika, net als vrijwel alle andere westerse landen, Maduro niet als de wettige president van Venezuela. Hij zou bij de laatste verkiezingen hebben gesjoemeld met de verkiezingsuitslag.

Vrijdagnacht werd Maduro gevangen genomen na een spectaculaire actie, uitgevoerd door Amerikaanse elite-eenheden. Volgens hoogleraar Osinga is er sprake van oorlog. "In juridische termen is het een gewapend conflict, er is geen oorlogsverklaring of iets dergelijks geweest. Maar militair geweld is gebruikt om de soevereiniteit van een land te schenden. Je kunt praten over semantiek, maar zodra er militair geweld gebruikt wordt om politieke doeleinden te bereiken, en dat is hier het geval, ben je met de definitie van oorlog bezig."

Meer weten? Luister deze uitzending nu terug als podcast. De tekst gaat hieronder verder.

De Veiligheidsraad van de Verenigde Naties komt om vier uur vanmiddag bijeen om de Amerikaanse aanval op Venezuela te bespreken. Ingewijden zeggen dat het spoedoverleg is aangevraagd door Venezuela. Osinga verwacht weinig van dat overleg: de VS is een van de permanente leden en heeft vetorecht.

"Ik denk dat een aantal Zuid-Amerikaanse landen en een aantal Europese landen zullen zeggen dat we dit moeten veroordelen. De secretaris-generaal van de VN, António Guterres, heeft al gezegd dat het gevaarlijk is wat hier gebeurt en dat er precedenten kunnen worden geschapen. Maar uiteindelijk zal het niet leiden tot een collectieve veroordeling", denkt Osinga.

Hij legt uit: "We hebben het eerder gezien toen het ging om Gaza: de Veiligheidsraad is volstrekt verdeeld. De VS zit in de Veiligheidsraad, net als China en Rusland. En we hebben al gezien dat Engeland zich heel behoedzaam opstelt en geen harde veroordeling heeft uitgesproken."

'Militaire kracht VS sterker dan internationaal recht'

Oook vanuit het Nederlandse kabinet klinken geen harde woorden over de Amerikaanse actie in Venezuela. Osinga: "Europa is vaak de hoeder geweest van het internationaal recht, maar wil Trump niet voor het hoofd stoten. We hebben Amerika nog nodig, bijvoorbeeld voor Oekraïne. We zullen zien dat hier strategische en geopolitieke overwegingen gaan prevaleren boven internationaal recht."

"De militaire kracht van Amerika is sterker dan het internationaal recht", vult Amerikadeskundige Raymond Mens aan. "We hebben in de nacht van vrijdag op zaterdag gekeken naar een ongekende militaire operatie. Er wordt in Amerika breed gesproken over een militair huzarenstukje. Er gaat veel respect en lof uit naar de mannen en vrouwen die dit hebben bewerkstelligd. Maar er is ook veel kritiek op de keuze om dit te doen en op wat er daarna komt."

Ook wordt Trump hypocriet genoemd. De president zei meermaals dat hij wil dat Amerika niet langer als 'de politieagent van de wereld' moet optreden. "Als je iets kapotmaakt of een regeringsleider weghaalt, ben je verantwoordelijk voor wat er daarna in een land gebeurt. De geschiedenis laat zien dat het niet altijd even florissant verloopt. We krijgen een situatie die lijnrecht tegenover het Trumpisme staat, namelijk een situatie uit het neoconservatisme, waarvan Trump zei ermee te willen afrekenen."

Niet de eerste keer

Het is overigens niet de eerste keer dat de VS een land binnenvalt zonder bondgenoten op de hoogte te stellen, weet Mens. "In de recente geschiedenis hebben we gezien dat de Amerikanen tegen de wens van de VN in Irak zijn binnengevallen en Saddam Hoessein omver hebben geworpen. President Barack Obama had alle redenen om Osama bin Laden uit te schakelen, maar het feit dat dat gebeurde in het holst van de nacht, midden in Pakistan, zonder de Pakistaanse regering daarvan te verwittigen, was ook ongekend en in strijd met het internationaal recht."

Tekst gaat verder onder X.

"Als ik verder het verleden inga, kan ik een heel lang lijstje noemen van Amerikaanse presidenten die hebben geprobeerd, soms succesvol, meestal niet, om Zuid-Amerikaanse regeringen omver te werpen. Die macht van Amerika geeft de doorslag. Zij kunnen doen wat ze willen, zonder onze toestemming. Dat doen ze door de geschiedenis heen geregeld."

'Neo-imperialistisch gedrag'

Toch heeft Trump gebroken met de lijn van zijn voorgangers, zegt hoogleraar Osinga. "George Bush senior zei in 1991 in zijn februaritoespraak dat Amerika democratie zou gaan verspreiden over de wereld. Presidenten daarna, zelfs George Bush junior, hebben in ieder geval het motief van democratisering gebruikt. Ze hebben het ook geprobeerd via de VN te spelen en een coalitie te verzamelen. Obama heeft dat gedaan, Biden ook."

Trump niet. "Trump breekt met die traditie om een coalitie op te bouwen of het via de VN te spelen", zegt Osinga. "Hij hoeft geen enkele schijn van internationaal recht achter zich. Ik vind Trump veel agressiever dan zijn voorgangers. Hij grijpt expliciet terug op de Monroe-doctrine uit de negentiende eeuw, toen internationaal recht nog geen rol speelde."

Tekst gaat verder onder X.

James Monroe verklaarde in 1823 dat de Verenigde Staten zich verzetten tegen alle Europese bemoeienis op het westelijk halfrond. Het idee was defensief, maar werd later juist een symbool van Amerikaanse inmenging in de binnenlandse politiek van Midden- en Zuid-Amerikaanse landen. “We zijn Monroe lang vergeten, maar dat zullen we niet meer doen”, zei Trump tijdens een persconferentie over de Amerikaanse operatie in Venezuela. “De Amerikaanse dominantie zal nooit meer in twijfel worden getrokken.”

Osinga verwijt Trump "neo-imperialistisch gedrag". Hij ziet de wereld terugvallen in imperialistisch denken. "Waarbij Europa nauwelijks nog op de agenda staat en de westerse hemisfeer wordt gezien als neokoloniaal terrein van Amerika."