187 miljard euro nodig om Nederlandse welvaart te beschermen, waarschuwt Wennink: 'Leven onze kinderen nog in sterk Nederland?'

Als Nederland niet fors investeert, dreigt het land structureel achterop te raken. Daarvoor waarschuwt het rapport van topfunctionaris Peter Wennink over de toekomst van onze economie. Volgens hem zijn de komende jaren flinke investeringen nodig vanuit Den Haag, tot 187 miljard euro.

Alleen door gericht en tijdig te investeren kan Nederland fundamentele publieke voorzieningen blijven betalen en de welvaart voor toekomstige generaties garanderen, concludeert Wennink in zijn vandaag verschenen advies. Het rapport is aangeboden aan premier Dick Schoof en minister Vincent Karremans van Economische Zaken.

Oud-ASML-topman Wennink benadrukt dat Nederland over genoeg kennis, innovatiekracht en talent beschikt, maar dat "genoegzaamheid en bestuurlijke versnippering" het land dreigen te laten achterlopen. "Nederland heeft alles in huis om niet alleen een land te zijn dat consumeert maar ook produceert."

"Maar dan moeten we de moed tonen om scherpe keuzes te maken en investeringen niet langer te laten vastlopen in onzekerheid, regels en achterstallig onderhoud op cruciale randvoorwaarden. Doen we dat niet, dan verliezen we niet alleen economische kansen, maar ook maatschappelijk vertrouwen."

Hij benadrukt dat alle maatregelen binnen handbereik liggen. "De keuzes die we nu maken bepalen of onze kinderen in een sterk of verzwakt Nederland leven. Deze routekaart laat zien: het kan, het is haalbaar en het is betaalbaar. Maar het vraagt richting, snelheid en consistentie. Welvaart bouw je niet door te wachten, wel door te investeren en te doen."

Belangrijke rol voor Den Haag

Het rapport legt de nadruk op vier technologische domeinen waar Nederland moet groeien: digitalisering en AI, life sciences en biotechnologie, veiligheid en weerbaarheid en energie- en klimaattechnologie. Voor 51 concrete projecten is een investering van 126 miljard euro nodig. Een aanzienlijk deel kan door private partijen worden gefinancierd, mits het kabinet de juiste randvoorwaarden schept.

Tot 2035 moet Den Haag volgens Wennink 151 tot 187 miljard euro investeren om een structurele economische groei van minstens 1,5 procent per jaar te realiseren.

Een van de grootste uitdagingen is het creëren van deze randvoorwaarden door de politiek. Vergunningverlening gaat veel te traag en complex, het tekort aan goed geschoold talent loopt op, energieprijzen liggen hoger dan in omliggende landen, stikstof en netcongestie remmen economische ontwikkelingen, en zowel fysieke als digitale infrastructuur kent achterstallig onderhoud, waarschuwt het rapport.

'Het moet slimmer'

Econoom Esther van Rijswijk las het rapport al. "Het is zelf niet superverrassend waar Wennink mee komt. In het kort: we hebben op dit moment te weinig mensen, de economie zit op zijn maximum. We kunnen niet meer maken. Als je toch wil groeien met evenveel mensen, is er maar één oplossing: het moet slimmer", vertelt ze in Goedemorgen Nederland op NPO 1.

"Stel dat we slimmer gaan werken, kunnen we dan weer groeien? Dat kan, maar dan moeten de randvoorwaarden positief veranderen. We kampen bijvoorbeeld met traag afgeven van vergunningen. Zijn mensen wel slim genoeg? Is ons onderwijs goed genoeg? En hebben we een kapitaalmarkt? Als je een groot bedrijf wilt bouwen, heb je geld nodig, en dat moet beschikbaar zijn."

Tekst gaat verder onder X.

D66 en CDA, die aan de formatietafel onderhandelen, hebben al aangegeven het rapport van Wennink te willen overnemen. "Ze gaan bijvoorbeeld kijken naar stikstof, één van de randvoorwaarden waarom het nu niet lukt", weet van Rijswijk. "Ze willen ook kijken naar het energienet. Er staan 1400 bedrijven in Nederland te wachten. Er moeten heel snel meer stopcontacten komen. Het rapport gaat ook over de vraag: wie mag er voor?"

Afscheid nemen van oude economie

Het rapport stelt ook dat Nederland keuzes moet maken over welke sectoren nog kansrijk zijn. Van Rijswijk: "Wennink maakt een keuze: welke sectoren blijven en welke niet. Dat is spannend. Welke sectoren moeten vertrekken? De lage lonen-arbeid. Nederland is erg veranderd in de afgelopen jaren. We waren een slim land dat af en toe iets baanbrekends uitvond, zoals ASML, maar we worden steeds meer een lage lonen-economie."

"Neem de slachterijen. We importeren veel mensen uit Oost-Europa om vlees te verwerken, vaak onder slechte omstandigheden. Ze wonen met z’n zessen op een kamer. Houd ermee op! Zet die slachterijen bijvoorbeeld in Bulgarije. Zo hoeven mensen hun familie niet achter te laten. Wil je goedkope mango's of hightech robots in de zorg?"

Volgens Wennink moeten er meer mensen naar bèta-studies. "We leiden momenteel meer psychologen op dan heel Duitsland, terwijl we technisch talent harder nodig hebben", aldus Van Rijswijk.

Nationale Investeringsbank

Volgens Wennink is ook een slagvaardiger bestuur nodig om de economie toekomstbestendig te maken. Hij adviseert een Regeringscommissaris voor Toekomstige Welvaart, een Nationale Investeringsbank met minimaal tien miljard euro werkkapitaal en een Nationaal Agentschap voor Baanbrekende Innovatie met een budget van twee miljard euro, om publieke middelen effectiever in te zetten en private investeringen te stimuleren.