Zo weersta je de verleidingstrucs tijdens Black Friday: 'Winkeliers spelen in op gevoel'
Black Friday, de beroemde en beruchte koopjesjacht, is van één dag uitgegroeid tot een koopjesmaand, waarin de aanbiedingen je om de oren vliegen. Met sinterklaas en kerst in aantocht, is het belangrijk om verleidingstrucs te herkennen waarin winkeliers de digitale en fysieke schappen vullen.
"De meest gebruikte tactiek is de tijdelijkheid, dat het een tijdelijke aanbieding is. Of dat er 'nog maar een paar' zijn, inspelen op schaarste. Dat werkt heel goed", zegt Anne Abbenes, financieel psycholoog, in Goedemorgen Nederland op NPO 1. Ook zorgt Black Friday voor een bepaalde beleving en sfeer in een winkel of online, ziet Abbenes. "Als je online wat in je winkelmandje hebt gedaan en je hebt het gekocht, word je gefeliciteerd met de aankoop. Een dopamineshotje. Ze spelen handig in op een gevoel."
Materialisme als overtuiging
Het wel of niet kunnen weerstaan van de verleiding heeft volgens Abbenes te maken met je geldovertuiging. "Dat is het gedrag van je ouders, dat observeer je als je klein bent. Dan krijg je geldovertuigingen, waaronder bijvoorbeeld dat geld status is. Dat je bezit vertegenwoordigt wie je bent. De nieuwste mobiel of auto is dus hun identiteit."
“Als je online wat in je winkelmandje hebt gedaan en je hebt het gekocht, word je gefeliciteerd met de aankoop. Een dopamineshotje. Ze spelen handig in op een gevoel.”
Andere mensen vermijden juist grote uitgaves, behalve als het echt nodig is. "Ook heb je mensen die geldfanatiek zijn, zij doen vaak grote aankopen, zoals een wasmachine, voor een goede deal."
'De consument wil het'
"We geven altijd winkeliers de schuld dat ze allemaal trucs toepassen, maar ze doen dat alleen maar omdat wij, de consument, dat willen", vervolgt ze. "Vroeger had je twee keer per jaar uitverkoop, nu heb je het hele jaar sale."
De psychologische gedachtegang is dat "als je een aanbieding kunt scoren, je iets slims doet". Maar in tijden waarin het economisch gezien slecht gaat, "we hebben nu geen zekerheid op persoonsniveau", en het politiek gezien onrustig is, "is het moeilijk om die controle van kopen te behouden".
Zo weersta je de verleiding
Hoe kan je zelf de verleiding weerstaan om massaal in te slaan? Abbenes geeft tips. "Je moet jezelf een paar dingen afvragen als je iets leuks ziet. Heb ik het nodig, denk ik er over zes maanden nog zo over en waar laat ik het?" Andersom moet je ook nadenken, benadrukt ze. "Wat gebeurt er als ik het niet koop en heb ik er het geld voor?" De combinatie van deze vragen, het rationele, het praktische en het emotionele, zorgt voor het dalen van de koopdrift. "Dan kan je relativeren."
“We geven altijd winkeliers de schuld dat ze allemaal trucs toepassen, maar ze doen dat alleen maar omdat wij, de consument, dat willen.”
Als je al in de winkel staat, "dan is het te laat", verzekert de psycholoog. "Als je al in de regen loopt, hoef je geen paraplu meer op te doen. Je moet het doen voordat je gaat winkelen. Wat goed werkt, is dat je de antwoorden opschrijft. Op het moment dat je het opschrijft, doet dat iets met je brein, waardoor het tot rust komt." Het is niet nodig voor mensen die al gefocust shoppen, maar voor gevoelige mensen raadt ze het wel aan om te doen.