Voormalig VVD-strateeg Mark Thiessen pleit voor minderheidskabinet: 'De alternatieven zijn zó karig'

Een minderheidskabinet is volgens voormalig VVD-strateeg Mark Thiessen op dit moment de beste optie voor Nederland. In het WNL-radioprogramma Haagse Lobby op NPO Radio 1 pleit hij maandag voor deze variant. Volgens Thiessen werken meerderheidskabinetten simpelweg niet meer, maar geldt een minderheidskabinet allesbehalve als makkelijk alternatief. "Dit vereist serieuze politici."

Thiessen, mede-organisator van de actiegroep Voor Ons Nederland en columnist bij EW Magazine, zegt niet per se enthousiast te zijn over minderheidskabinetten, maar wel realistisch. Hij pleit de afgelopen tijd vurig voor een minderheidskabinet, zo ook recentelijk in een ingezonden bijdrage in NRC.

"De alternatieven zijn zó karig", zegt hij maandag in Haagse Lobby. "Als ik nu kijk naar wat er mogelijk is, de twee varianten van meerderheden - waarvan er een (D66, VVD, CDA en JA21, red.) niet eens een echte meerderheid heeft - lijken alleen voor meer teleurstelling te gaan zorgen. Ik zie ze allerminst stabiel zijn. Dan moet je wat anders gaan doen, ook omdat de afgelopen paar keer na een heel lange formatie er heel instabiele meerderheidskabinetten kwamen."

De ondernemer twijfelt eraan of meerderheidskabinetten daarom een goed idee zijn. "Zeker in deze tijd, waarin de democratie schippert, moet je dingen gewoon anders doen. Dan lijkt het me heel goed om een minderheidsvariant te proberen."

'Blok D66-CDA niet slecht'

Thiessen reageert positief op de suggestie dat verkenneer Wouter Koolmees, die dinsdagavond om 19.00 uur zijn verslag uitbrengt over zijn verkenningsronde, wil kijken er een motorblok mogelijk is, bestaande uit D66 (26 zetels) en CDA (18 zetels). "Dat is niet slecht denk ik. Veel dingen zijn belangrijk bij een minderheidskabinet, vooral dat de partijen die dat vormen écht als blok opereren met elkaar en naar de Kamer toe. Als je alleen maar discussies hebt, naar buiten toe en van binnenuit, dan houdt het al meteen op. Het is belangrijk dat degenen die dat doen volwassen met elkaar omgaan en naar buiten toe als blok opereren."

Hij vindt dat er te veel wordt vastgehouden aan het idee dat alleen meerderheidscoalities stabiliteit bieden. "In het verleden werd vaak gezocht naar stabiele meerderheidscoalities, dat zag je ook vaak staan in de brieven van de formateurs. Je moet niet alleen denken aan de stabiliteit van een kabinet, maar ook of de kiezer na vier jaar tevreden of teleurgesteld is. Dat komt ook vaak doordat heel grote groepen mensen zich uitgesloten voelen. Met een minderheidscoalitie kan je links en rechts meerderheden zoeken. Daardoor krijgen meer mensen vaker hun zin, in plaats van dat ze vier jaar aan de kant staan."

Een volwassen manier van politiek bedrijven, is essentieel bij een minderheidskabinet, zegt Thiessen. "Dit vereist serieuze politici. Het begint met bekijken waarom je überhaupt stabiele meerderheidscoalities wilde. Dat waren twee dingen: een meerderheid van de kiezers wordt goed vertegenwoordigd en er worden resultaten geleverd. Beide dingen gaan niet meer op. De laatste kabinetten is dat niet gelukt en dat gaat weer niet lukken. Het wordt steeds moeilijker."

Volgens Thiessen kan de systeemverandering van meerderheids- naar minderheidskabinetten het gedrag van politici verbeteren. "Ik kan een uur praten waarom een minderheidscoalitie moeilijk is en hoe politici in Den Haag met elkaar omgaan, maar als je het systeem verandert, verander je ook gedrag. Als je op een andere manier gaat werken, gaan politici zich misschien ook wel op een andere manier gedragen. Dat is mijn hoop. Ook als je kijkt naar andere landen waar dit wel werkt, zoals in Denemarken. Daar wordt echt op een andere manier politiek bedreven, wie weet triggert dat ook om het op een andere manier te gaan doen."

'Hoe meer partijen, hoe ingewikkelder'

Bauke Schram, politiek verslaggever van het Financieele Dagblad, vindt het idee interessant, maar nog niet realistisch. "Deze variant leeft nog niet in Den Haag, maar elke keer dat het een beetje ingewikkeld is na de verkiezingen gaat dit weer rond en wordt het geopperd." Ze ziet praktische obstakels. "Regeren is pijn lijden. Voor partijen wordt dat steeds ingewikkelder, als je de electorale afstraffing steeds ziet van partijen die regeringsverantwoordelijkheid hebben gedragen. Hoe meer partijen je daarbij betrekt, hoe ingewikkelder het wordt."

Luister deze uitzending van WNL Haagse Lobby nu terug als podcast. De tekst gaat hieronder verder.

Schram wijst erop dat een kabinet alleen standhoudt met een duidelijk gezamenlijk, duidelijk verhaal. "Bij onderhandelingen over de Voorjaarsnota hebben we gezien wat er gebeurt als je dingen gaat uitruilen met een versoepeling van huurregels tegenover een huurbevriezing in de sociale sector. Iedereen zei al op dag één: dit is desastreus, doe het niet. Het is uiteindelijk ook niet gedaan, want nog op de dag dat de PVV uit de coalitie stapte, is dit teruggedraaid. Het laat zien dat de rest van de coalitie er totaal niet achterstond en dat is heel risicovol. De enige manier om het vol te houden is als je een gezamenlijk doel hebt. Dat is ook voor een minderheidscoalitie ingewikkeld."

Op de winkel passen

Politiek geograaf Josse de Voogd erkent dat wisselende meerderheden beter recht kunnen doen aan de diversiteit van het verdeelde electoraat. "De samenleving wil cultureel naar rechts en economisch naar links, maar dat uit zich zelden bestuurlijk", zegt hij. "De combinatie van die twee blokken bestaat niet en die werken niet samen in een coalitie."

Volgens De Voogd zijn er meerdere redenen waarom dit niet werkt, bijvoorbeeld door de manier waarop gelobbyd wordt. "Rechts wil de bedrijfsvriendelijke kant op, terwijl de progressieve kant wil hun achterban meer geruststellen rond migratie, groen en cultuursubsidie. Als je als coalitiepartij elkaar vasthoudt en niet mag "vreemdgaan" met een ander type meerderheid dan is de vraag: komt dat wel tot stand? En hoe ambitieuze plannen kun je maken?" De Voogd denkt dat de kans dan op de loer ligt dat het vooral een minderheidskabinet komt dat op de winkel past. "Maar misschien hebben de mensen daar nu wel enigszins behoefte aan."