Medic aan Oekraïense front kijkt machteloos toe: 'Ik voel me schuldig omdat ik niet kan helpen'

Drie jaar na de Russische invasie in Oekraïne vertelt medic Khristina openhartig over haar werk aan het front. Ze deelt in Goedemorgen Nederland op NPO 1 hoe ze "haar eigen mannen" ziet doodgaan. "Het is een moeilijke situatie voor een medic. Vrouwelijke medics zijn voor de Russen de grootste target."

Khristina helpt gewonde soldaten aan het front. "Op het moment dat iemand gewond is, geef ik instructies wat de soldaat bij zichzelf of bij iemand anders moet doen qua eerste hulp. Verder evalueer ik de medische conditie en help ik bij evacuatie."

'Stilte voor de storm'

Khristina wordt 24 uur en zeven dagen per week bestookt met raketten en drones. "We zijn dichtbij de frontlinie, dus we horen ook artillerie. Het is non-stop." Desondanks is de stilte aan het front een nog beangstigender gevoel, vertelt ze. "Het is de stilte voor de storm. En de storm wordt iedere keer groter en zwaarder. Telkens vraag je je af of de volgende raket voor jou is. Leef ik morgen nog wel? Het antwoord is dat je dat nooit weet. De angst is continu."

Khristina, geboren in Den Haag, is momenteel even terug in Nederland om haar verhaal te vertellen. Het valt haar op dat ze de rust en veiligheid die ze in de studio van Goedemorgen Nederland ervaart "raar vindt", omdat ze in een "stille omgeving" zit en "dat er niets van boven komt".

'Wordt geprobeerd ons te vermoorden'

Ze kan momenteel niet meer bij het front komen gezien het gevaar voor haar eigen leven en dat van anderen. Daarom helpt ze gewonde soldaten via de radio zover dat kan. "Medics zijn op dit moment de grootste target voor de Russen, vooral vrouwen. Op het moment dat een medic bij het front is, wordt geprobeerd om ons te vermoorden. Dat zorgt voor een extra risico voor de soldaten."

Daardoor draagt haar team geen indicaties meer op hun uniform, om niet herkend te worden. "De meeste medics zijn vrouwen en als vrouw ben je het grootste target. Het is een soort trots als je een vrouwelijke medic vermoordt."

'Ik voel me schuldig'

De situatie geeft haar een machteloos gevoel. "Ik kan niks doen en zit tot het laatste moment aan de radio, om zeker te zijn dat diegene langzaam naar een betere wereld gaat. Het dilemma dat je als medic iets kan doen, maar tegelijkertijd ook niets, is een verschrikkelijk gevoel. Ik voel me schuldig." Ze hoort zwaargewonde soldaten door de radio schreeuwen en smeken om hulp. "Je hoort en voelt de pijn en de tranen."

Door het grote risico voor haar veiligheid dragen medics wel een wapen, maar alleen als er gevaar is. "Ik loop er niet in de stad mee rond, maar als je aan het werk bent, moet je het met je meedragen. Er zijn ook pro-Russische bewoners die achter Oekraïners en soldaten aangaan. In zulke situaties moet je je wapen bij je hebben."

Khristina helpt ook Russen

Naast dat ze Oekraïense soldaten helpt waar het kan, staat ze ook gewonde Russische soldaten bij. "Twee weken geleden lag er een gewonde Rus die niet meer kon lopen. Het Oekraïense droneteam heeft medische spullen en water gegooid, zodat hij zichzelf kon helpen. Hij stond er namelijk alleen voor. Dit gebeurt niet vaak, maar dit heb ik bij de Russen helaas nog nooit gezien. Het kan zijn dat het bestaat, maar ik heb het persoonlijk nog niet gezien."

De brigade waarbij ze is aangesloten heeft een sterke morele code, vervolgt ze. "Russen die worden opgevangen, worden heel humaan behandeld. Ze krijgen water en eten en worden helemaal niet geslagen. Dat is mijn ervaring met de hele brigade."

De mens als productiefactor

Generaal buiten dienst Mart de Kruif ziet dat de afspraken die zijn gemaakt in de Conferentie van Genève door de Russen niet worden gevolgd. "Iedereen die gewond is, heeft recht op bescherming. Die mag je nooit aanvallen. Het zegt iets over de waarde van het menselijke leven, wat niet telt aan de Russische kant. De mens wordt gezien als een soort productiefactor."

Tijdens de conferentie, die plaatsvond van april tot juli 1954, werden afspraken gemaakt over de verbetering van het lot van gewonden en zieken die zich aan het front bevinden. "Maar Oekraïense krijgsgevangenen worden nu geëxecuteerd door de Russen. Gewonden worden behandeld naar prioriteit, niet naar hun verwondingen. Alle regels die we hebben afgesproken met elkaar gaan allemaal weg. De oorlogen worden steeds meedogenlozer."

'Wij hebben de plicht elkaar te helpen'

Medici aan het front hebben veel behoefte aan mentale zorg om trauma's te behandelen, benadrukt Khristina. "Op dit moment krijgen wij niet genoeg hulp. Je vindt je eigen copingmechanisme, maar pas later komt het trauma terug. Dat leidt vaak tot een zelfmoord. Er moet meer aandacht komen", roept ze op.

Khristina kiest er ondanks de onveilige situatie voor om de mensen in Oekraïne te helpen. "Wij hebben als mens een plicht om elkaar te helpen. Ik doe wat ik moet doen, wat ik denk dat het juiste is."

Dat is een bewuste keuze, onderstreept ze. "Ik kan mijn hoofd niet wegdraaien als ik weet dat een paarduizend kilometer verderop vrouwen, kinderen en mannen pijn hebben. Het is makkelijk om weg te lopen, maar we moet elkaar een hand geven. We weten niet wat morgen hier staat."