AI en arbeidsmigranten lossen tekort niet op: ‘Sterker nog, het is eerder andersom’

Nog steeds zijn er in Nederland meer banen dan werkzoekenden en volgens het UWV komen er alleen maar meer vacatures bij. In de zoektocht naar een oplossing, kijken veel sectoren naar kunstmatige intelligentie. Maar AI is niet de heilige graal, zegt hoofdeconoom van ING Marieke Blom in Goedemorgen Nederland op NPO 1.

Het UWV voorspelt dat het aantal banen in 2024 met 0,8 procent groeit, dat zijn 88.000 arbeidsplaatsen. In 2025 komt de stijging uit op 0,7 procent, ofwel 85.000 banen. De verwachte groei is lager dan de banenstijging in 2023.

De verwachtingen verschillen per sector. In de sector zorg en welzijn en specialistische zakelijke diensten stijgt het aantal banen volgens de uitkeringsinstantie snel. In de landbouw, bouw, openbaar bestuur, industrie en vervoer en opslag stijgt het aantal nauwelijks en kan het zelfs dalen. In de uitzendbranche daalt het aantal banen dit jaar opnieuw en volgend jaar stijgt het weer.

Volgens het UWV zetten de industrie en groothandel volop in op automatisering en doet het vervoer en opslag dit ook steeds meer. Ook kunstmatige intelligentie zou kunnen helpen bij automatisering, vertelt econoom Marieke Blom. "Wat AI kan is bijvoorbeeld administratieve verwerking gemakkelijker maken. Dat is een toepassing waarvan ik verwacht dat het voor bijvoorbeeld de zorg inzetbaar is."

Ze gaat verder: "Het kan ook helpen in de zakelijke dienstverlening, waar ook heel veel vacatures zijn. AI is bovendien toegankelijker dan heel veel andere technologieën. Als economen verwachten we dat je in potentie een enorme productiviteitsslag kan maken met AI."

'AI verkleint tekort niet'

Maar het gebruik van AI leidt niet tot minder arbeidsplekken, voorspelt de econoom. "De arbeidsmarkt is zó krap, dat we niet verwachten dat we door AI per saldo banen zullen verliezen. Sterker nog, het is eerder andersom. Als je kijkt naar de komende decennia, is de vraag groter dan wat we aan aanbod kunnen organiseren. Dat geldt niet alleen in Nederland, maar in heel Europa."

Ontvang je al onze gratis nieuwsbrief? Meld je hier aan en mis niets van WNL!

Overigens lopen we in Europa nog ver achter als het gaat om investeringen in kunstmatige intelligentie, zegt Blom. "Als je kijkt naar wat er in de Verenigde Staten gebeurt, daar zijn de uitgaven aan AI een veelvoud, terwijl wij het juist zo hard nodig hebben."

Zorg

Blom denkt dat overheidsbeleid leidt tot een groter tekort aan arbeidskrachten in sommige sectoren, zoals de zorg, waar de tekorten al groot zijn. "In het hoofdlijnenakkoord worden vergoedingen voor zorg verhoogd en het eigen risico wordt verlaagd. Hoe meer je vergoed, hoe groter de zorgvraag wordt. Ik verwacht dat dat zal leiden tot extra werkgelegenheid in de zorg."

"Het is waar, de zorgvraag blijft stijgen", reageert VVD-leider Dilan Yeşilgöz, ook te gast in Goedemorgen Nederland. "Ongeveer één op de zeven mensen die werken, werken in de zorg. Als we niet dit soort slimme innovaties gebruiken (ze doelt op AI, red.) en geen beheersmaatregelen nemen, dan gaan we in de komende tien, vijftien jaar naar één op de vier werkenden in de zorg. Dat kan niet."

"We hebben ook politieagenten, leraren en journalisten nodig. Daarom is het heel belangrijk dat we daar heel kritisch naar kijken als nieuw kabinet", zegt de liberaal over kunstmatige intelligentie. "Hoe voer je iets in op de manier dat het ook behapbaar is?"

Arbeidsmigranten

Mocht AI geen uitkomst bieden, heeft het volgens Blom geen zin om een beroep te doen op (meer) arbeidsmigranten. "We hebben geleerd dat een oververhitte arbeidsmarkt arbeidsmigratie tot gevolg heeft. Dan denk je dat de tekorten afnemen, maar arbeidsmigranten maken zelf ook gebruik van allerlei andere arbeid. Ze hebben een woning en zorg nodig, gaan naar de supermarkt en hun kinderen moeten naar school."

Ook arbeidsmigranten verkleinen de tekorten dus niet, zegt de ING-hoofdeconoom. "Het maakt het tekort niet minder." Ze wendt zich tot Yeşilgöz. "Het betekent wel dat als je door overheidsbeleid zoveel extra banen creëert, je indirect de arbeidsmigratie verder aanwakkert."

Goedemorgen Nederland gemist? Kijk deze uitzending nu hier terug via NPO Start.

"Als het over asiel gaat, moet het gaan over de vraag wie ons nodig heeft. Als het gaat over arbeidsmigratie, moet het gaan over de vraag wie wij nodig hebben", reageert Yeşilgöz. "In sectoren waar mensen kunnen investeren in innovaties en digitalisering, moet je dat vooral doen en niet alleen maar kijken naar goedkope arbeidskrachten. En een heleboel sectoren in Nederland kunnen niet zonder. Maar sturing is heel belangrijk."

Blom vraagt zich af hoe een nieuw kabinet dat gaat doen. "Ik ben heel benieuwd hoe u dat gaat sturen", zegt ze tegen de VVD-leider. "Want het lastige is natuurlijk: als de lonen aantrekkelijk genoeg zijn, gaan daar de mensen naartoe."