Is een stem op BBB een proteststem? ‘We willen iemand die vanuit de regio’s kijkt’

De winst van de BoerBurgerBeweging (BBB) tijdens de Provinciale Statenverkiezingen kan worden opgevat als een proteststem, denkt politiek verslaggever bij EenVandaag Marloes Lemsom. Ze zegt bij Goedemorgen Nederland op NPO 1: "Je zag al dat stikstof het belangrijkste thema was voor mensen tijdens deze verkiezingen en dat heeft zich in de uitslag natuurlijk geresulteerd."

Een tegengeluid tegen de huidige kabinetsvisie is het voornaamste campagnemiddel van BBB geweest, zegt Lemsom. Toch stelde ze zich tijdens de campagneperiode steeds genuanceerder op. "Je zag dat de boodschap van Van der Plas zich ontwikkelde door de tijd. Van 'anti-kabinetsbeleid' tot 'we moeten wel iets doen aan stikstofreductie, maar misschien niet zo snel'", zegt Lemsom.

De voornaamste harde eis van Van der Plas is geen gedwongen uitkoop van boeren omwille van stikstofreductie, maar het is niet zo dat ze zegt dat er helemaal niets moet worden gedaan om het stikstofprobleem aan te pakken.

Parlementair journalist bij WNL Tessa van Viegen sprak in de provincie met BBB-stemmers over hun motivatie. Naast stikstofbeleid gaat het ook om 'het anders willen'. Ze zegt: "Ze hebben het gevoel dat ze niet gehoord worden door Den Haag. Dus toch die kloof waar we het vaak over hebben gehad, die vertaalde zich wel daar naar. We willen niet alleen iemand uit Den Haag, maar ook iemand die vanuit de regio's kijkt. Naar wat daar moet gebeuren. Waar hebben daar de mensen behoefte aan, in plaats van alleen maar uit de 'ivoren toren uit Den Haag besturen'".

Hoge opkomst

Ongeveer 62 procent van de kiesgerechtigden bracht een stem uit tijdens deze verkiezingen. Voormalig VVD-staatssecretaris Fred Teeven zegt dat er mensen naar de stembus zijn gegaan die voorheen nooit of weinig gingen. "Wat bijzonder is, is dat er door zowel de coalitie als door de oppositiepartijen aan de BBB is verloren. En wat het aan de ene kant ook wel charmant en interessant maakt voor Nederland, is dat het niet zozeer een partij is die je zomaar even als gevestigde orde plaatst in een cordon sanitaire en zegt: daar willen we niet mee samenwerken, zoals bij Forum en PVV. Dit is een partij die zegt: we willen verantwoordelijkheid nemen. Ze zijn onervaren maar willen het wel gaan doen. Dat is echt iets anders dan die twee andere partijen op rechts die dat niet wilden doen. Rechts is dus sterker geworden."

Aan de andere kant heeft ook de Partij van de Arbeid volgens Teeven een opmerkelijke zege geboekt. "Voor Attje Kuiken gaven ook heel veel mensen eigenlijk niet veel voor. Je moet toch zeggen dat ze het aan de linkerkant heel goed hebben gedaan."

Over links of over rechts?

De uitslag van de Provinciale Statenverkiezingen is van invloed op de samenstelling van de Eerste Kamer. Teeven denkt dat de huidige coalitie de zege van de BBB zullen moeten meenemen in hun beleidsvoering. Om een meerderheid te behalen in de Eerste Kamer kan het kabinet namelijk over links met een meerderheid van GroenLinks en PvdA en over rechts met de BBB. "Als dit kabinet de komende jaren verkiest om alleen maar met links een meerderheid te maken, dan zijn er partijen in de coalitie die zich nog grotere zorgen moeten maken voor de Tweede Kamerverkiezingen", zegt Teeven.

D66 zal volgens Lemsom niet blij zijn met die verwachte samenwerkingen. "Die zal het op landelijk niveau het echt niet leuk vinden om samen te werken met de BBB. Ze staan op veel punten ver van ze af, zeker als het om stikstof gaat." BBB-voorvrouw Van der Plas geeft aan dat ze willen gaan meebesturen in de provincies. De meest voor de hand liggende optie is een samenwerking met het CDA en VVD. "Die partijen liggen nog vrij dicht bij hen", zegt Lemsom.

Op landelijk niveau zal de politieke samenwerking vermoedelijk schuren, verwacht ze. Als het kabinet op landelijk niveau het stikstofbeleid er doorheen wil krijgen, waar D66 een grote factor in speelt, heeft het alleen kans van slagen in de Eerste Kamer als ze over links gaan. Er komt volgens Lemsom een soort schizofreen bestuur. Maar de provincies zullen het beleid vervolgens moeten uitvoeren. "Links landelijk en rechts in de provincie. Dat wordt heel ingewikkeld voor de landelijke coalitiepartijen om dat te gaan regelen."

Blijft het kabinet overeind

Van Viegen denkt dat het zeer relevant wordt om in de Eerste Kamer te kijken naar de BBB. "Ze zijn daar een grote speler geworden, net als in de provincies. Dan is het misschien wel logisch om ook die lijn te gaan verkennen."

Teeven benadrukt dat er wel vanuit moet worden gegaan dat het kabinet er nog twee jaar zit. "Dat weet je ook niet zeker. Die provincies geven een hoop spanning. Daar komen besturen waar toch met het CDA en de VVD moet worden samengewerkt. Dat is voor een partij als het CDA heel aantrekkelijk. Ze hebben veel bestuurskracht, de VVD ook. Dan kan het aantrekkelijk zijn om met de BBB te gaan samenwerken, maar komt wel de spanning vol op het torentje te staan."