Dit zijn de grote politieke uitdagingen voor het kabinet in 2023
Kabinet Rutte IV is vandaag precies een jaar aan de macht en kreeg in die periode veel voor zijn kiezen, zoals de oorlog in Oekraïne, de energiecrisis, de torenhoge inflatie, de asielcrisis, de stikstofcrisis en de vertrouwenscrisis. 2023 brengt nieuwe uitdagingen voor het gezag, vertelt politiek commentator van De Telegraaf Wouter de Winther.
Oekraïne blijft een hoofddossier, net als bijvoorbeeld het energievraagstuk en de koopkracht. Nieuw voor het kabinet dit jaar is de uitslag van de parlementaire enquêtecommissie naar de gaswinning in Groningen, in februari.
Groningen
Onder meer premier Mark Rutte en vicepremier Wopke Hoekstra zijn gehoord over hun rol in het Groningse gasdossier, net als andere kopstukken. Het rapport van de parlementaire enquête weegt zwaar: een enquête is het zwaarste onderzoeksinstrument van de Tweede Kamer.
"Parlementaire enquêtes zijn altijd risicovol omdat het kabinet verantwoordelijkheid heeft voor het beleid wat voorgangers hebben gevoerd", vertelt de Winther in Goedemorgen Nederland op NPO 1. "Het vorige kabinet is opgestapt vanwege de toeslagenaffaire. Toen was de enquête nog niet eens geweest, maar ging het om enkel een parlementair onderzoek."
Hij verwacht niet dat het kabinet ook ditmaal de handdoek in de ring werpt. "Als je je oor te luisteren legt is dat niet de verwachting. Ook om het feit dat geen enkele partij er baat bij heeft om op dit moment te breken, behalve misschien de ChristenUnie. Dus of de soep zo heet wordt gegeten als met de toeslagenaffaire, betwijfel ik."
Provinciale Statenverkiezingen
Ook de Provinciale Statenverkiezingen in maart kan de boel in Den Haag flink opschudden. De Winther: "De verkiezingen zullen de verhoudingen tussen het kabinet en het parlement verder op de proef stellen."
Het parlement bestaat niet alleen uit de Tweede Kamer, maar ook uit de Eerste Kamer. Leden van Provinciale Staten kiezen de leden van de senaat. "In de Eerste Kamer gaan de verhoudingen hoogstwaarschijnlijk veranderen. De verwachting is dat de coalitie, die daar al een minderheid heeft, nog kleiner gaat worden."
Hij verwacht daarom dat de coalitiepartijen de komende weken hun standpunten feller zullen verkondigen, in de hoop stemmen te trekken. "Maar ik denk niet dat men binnen de coalitie elkaar de tent zal uitvechten, hoewel ik het ook niet helemaal durf uit te sluiten. Ze weten in ieder geval dat ze elkaar tijdens verkiezingen iets meer de ruimte moeten geven."
"In kabinetskringen is wel de verwachting dat het af en toe wat feller zal worden dan we de afgelopen tijd hebben gezien."
Als de Eerste Kamer eenmaal is samengesteld, begint voor het kabinet waarschijnlijk een zoektocht naar meerderheden, om zo wetsvoorstellen door te kunnen drukken. "Wellicht kan dat met het linkse blok van PvdA en GroenLinks", zegt De Winther, die denkt dat het kabinet ook de rechterflank in de gaten houdt. "Aan de rechterzijde zie je een groeiende BBB en ook JA21 is een factor van belang."
Uitblinkers
De Winther is tijdens het afgelopen politieke jaar onder de indruk geraakt van ministers Dilan Yeşilgöz (Veiligheid en Justitie) en Rob Jetten (Klimaat en Energie). "Wat je ook van hun agenda vindt, het ministerschap staat ze goed. Ze kennen ook een achtergrond in het parlement. Je ziet dat dat heel belangrijk is als het gaat om het realiseren van plannen."
Bijvoorbeeld minister Ernst Kuipers (Volksgezondheid) heeft die ervaring niet. "Hij is buitengewoon deskundig, maar je ziet dat hij met het uitrollen van zijn plannen tegen obstakels oploopt. Je merkt dan dat hij een politieke achtergrond ontbeert."
Zo kreeg hij plannen voor een andere inrichting van de spoedeisende hulp niet door de Kamer. "Hij is kennelijk niet bij machten om de Kamer te overtuigen en op andere gedachten te brengen. Dat vergt politiek handwerk en je ziet dat dat lastig is voor mensen die niet politiek zijn onderlegd."
LEES OOK: SP-leider Marijnissen: nationaliseren energiebedrijven inzet voor Statenverkiezingen