Parlementsbestorming Brazilië ‘niet geheel onverwacht’: ‘Mogelijk Bolsonaro-sympathisanten binnen veiligheidsdiensten’

De paniek in Brazilië is groot nadat duizenden aanhangers van de rechtse oud-president Jair Bolsonaro overheidsgebouwen in de Braziliaanse hoofdstad Brasilia bestormden. Met alle commotie die er de afgelopen weken al rondom de verkiezing van de huidige president Luiz Inácio Lula da Silva was, kwam dit niet geheel onverwachts, zegt oud-minister van Buitenlandse Zaken Uri Rosenthal. Maar waarom kwamen deze mensen de overheidsgebouwen dan zo makkelijk binnen?

"Het is zeer betwistbaar of de veiligheidstroepen allemaal royaal zich tegenover die demonstranten hebben geplaatst", zegt Rosenthal in Goedemorgen Nederland. Dat zal volgens hem uit onderzoek naar voren komen. Het duurde tot twee uur na de bestorming voordat de mobiele eenheid in actie kwam en drie uur voordat veiligheidstroepen de overheidsgebouwen konden ontzetten. "Er is toch wel sprake van een gevoel dat er binnen die veiligheidstroepen, en ook binnen de krijgsmacht, sympathie bestaat voor de Bolsonaro-aanhangers."

Ibaneis Rocha, de gouverneur van Brasilia, is door het hooggerechtshof op non-actief gesteld vanwege de gebrekkige veiligheidsmaatregelen. Volgens Lula heeft de militaire politie die onder Rocha valt niets gedaan om de demonstranten te stoppen. Eerder zondag ontsloeg Rocha zelf de chef van de Federale Politie, Anderson Torres, die minister van justitie was onder Bolsonaro.

Het parlementsgebouw, het hooggerechtshof en het presidentieel paleis moesten het zondag ontgelden door Bolsonaro-aanhangers die de beëdiging van de linkse president Lula niet accepteren. Eenmaal binnen veroorzaakten ze vernielingen. De taferelen doen denken aan de bestorming van het Amerikaanse Capitool op 6 januari 2021. Volgens de huidige minister van justitie Flavio Dino zijn tweehonderd demonstranten gearresteerd. Rocha had het eerder over meer dan vierhonderd.

'Bolsonaro heeft de zaak opgejut'

De woede van de binnendringende demonstranten komt voort uit verschillende zaken, zegt Rosenthal. "Het is een heel gespleten land op politiek en maatschappelijk gebied: je hebt 'Bolsonaristen' en 'Lulisten'." De huidige president werd eind oktober gekozen op een hele smalle meerderheid: Lula kwam uit op 50,8 procent van de stemmen, tegen 49,2 voor de rechts-populistische Jair Bolsonaro. "De uitslag wordt ook betwist."

De houding van Bolsonaro helpt hierin niet bij, zegt Rosenthal. Hij heeft de winnaar niet gefeliciteerd en nooit gezegd dat hij de uitslag erkent. Ook heeft hij besloten deze aan te vechten. Het team van de rechts-populistische president heeft een klacht ingediend over 'storingen' bij verouderde stemmachines. "Hij heeft de zaak opgejut. Een beetje zoals dat in Amerika ook met Trump gebeurde."

Verschil is wel dat de Capitoolbestorming in Washington vlak na de verkiezingsuitslag plaatsvond, terwijl president Lula eind oktober al werd verkozen en is geïnaugureerd. "Er speelden al een aantal zaken die te denken gaven", zegt Rosenthal. Zo werden er marsen gehouden door Bolsonaro-aanhangers in verschillende steden. "Er was al heel veel commotie en opwinding." Dat is nu uit de hand gelopen, mogelijk dus door nalatigheid van de veiligheidstroepen. "Dat is een heel erg narig punt. En dat geeft ook aan hoe kwetsbaar die democratie in dat land kennelijk is."

Bolsonaro over de bestorming

Bolsonaro heeft zelf sinds hij in oktober de verkiezingen verloor vrijwel niet meer van zich laten horen. Hij verblijft sinds 30 december in de Amerikaanse staat Florida. Wel heeft hij zondagavond (lokale tijd) op Twitter de bestorming veroordeeld. Hij ontkende dat hij iets te maken had met de ongeregeldheden.

"Vreedzame protesten zijn onderdeel van democratie. Maar het plunderen en binnendringen van overheidsgebouwen zoals vandaag is gebeurd, net als in 2013 en 2017 door links, vallen daar niet onder", schrijft Bolsonaro. Ook benadrukte hij dat hij zich als president altijd aan de grondwet heeft gehouden en democratie, transparantie en vrijheid altijd heeft gerespecteerd en verdedigd.

Eerder op de dag had de nieuwe president Luiz Inacio Lula da Silva zijn voorganger ervan beschuldigd verschillende speeches te hebben gegeven waarin hij het soort gedrag dat Bolsonaro-supporters zondag vertoonden, aanmoedigde. Bolsonaro, die sinds eind vorige maand in Florida verblijft, wees die kritiek af en stelde dat Lula hier geen enkel bewijs voor heeft.

Onderzoek

De Braziliaanse procureur-generaal heeft de opening aangekondigd van een strafrechtelijke onderzoek om "betrokkenen ter verantwoording te roepen". Het hoofd van de beveiliging in Brasília, Anderson Torres, is inmiddels ontslagen, meldt de lokale gouverneur op Twitter.

Lula is dit weekend overigens niet in Brasilia. Hij is in São Paulo, voor een reis door de binnenlanden van de gelijknamige staat.