‘Idealisten streven naar het goede, realisten richten zich op het haalbare’

In de tweede aflevering van Weg van de Wereld komt de tegenstelling idealisme versus realisme ter sprake. Sigrid Kaag (Diplomaat bij de Verenigde Naties) wordt gepresenteerd als een idealiste terwijl Rob en Arend Jan worden geafficheerd als realisten.

Die twee denkscholen zijn zo oud als de mensheid. Idealisten streven naar het goede, maar vergeten soms dat de gevolgen van hun handelen een tegengesteld effect kan sorteren. Realisten richten zich op het haalbare. Zij beschouwen de wereld als een anarchie waarin staten geen vrienden hebben maar uitsluitend belangen. Realisten wijzen op het veiligheidsdilemma. Indien de veiligheid van land A toeneemt gaat dat onvermijdelijk ten koste van de veiligheid van andere lidstaten. Staten zijn dus voortdurend op hun hoede. Hun overleving hangt immers in sterke mate af van het gedrag van de andere staten.

Mensenrechten exporteren

Idealisten claimen daarentegen dat staten niet alleen belangen hebben maar ook waarden. Zij willen graag democratie en mensenrechten exporteren maar vergeten dat dit westerse waarden zijn. China heeft geen boodschap aan mensenrechten.

Aangezien staten vaak tegengestelde belangen hebben en waarden verschillen is machtsevenwicht het hoogst haalbare. Indien er namelijk sprake is van een machtsevenwicht is de kans kleiner dat er een oorlog uitbreekt. Oorlogen breken immers uit als staten denken dat zij die kunnen gaan winnen, zodat de baten de kosten overtreffen.

Handhaven

Om het machtsevenwicht te handhaven kunnen staten zich niet veroorloven om een moreel oordeel te hebben over het politieke systeem van andere staten. Of een staat nu een democratie is of dictatuur maakt immers niet uit. Waar het om gaat is dat de machtsbalans hersteld wordt en dat kan betekenen dat westerse democratieën soms moeten samenwerken met dictaturen. Het behoud van het machtsevenwicht is immers doorslaggevend voor het behoud van de vrede.

Idealisten verwijten realisten dat zij zich neerleggen bij de status quo. Die status quo mag dan in het belang zijn van de dictator maar dat geldt niet voor de onderdrukte bevolking. Realisten riposteren dat democratische kruistochten buitengewoon bloedig zijn en dat waarden niet universeel zijn.

De Romeinen hadden het al heel vroeg door: Si vis pacem, para bellum (Wie vrede wil, bereide zich voor op de oorlog).