main-logo NPO Start
Word lid
Foto: Sikko Debbenhof
16 april 2018 — 11:18

Oud-leerling orthodox-joodse school: ‘Zaken mogen niet onder het tapijt geschoven worden’

Dina-Perla Portnaar groeide op in een orthodox-joodse omgeving in Amsterdam. Thuis werd zij lichamelijk en psychisch mishandeld door haar halfbroer en moeder. Haar school, het Cheider, een school voor de orthodoxe gemeenschap in Amsterdam, was op de hoogte, maar greep niet adequaat in. WNL sprak uitgebreid met haar.

Deze week is de school in opspraak. Oud-docent Ephraïm S. staat terecht voor seksueel misbruik. S. zou tussen 2011 en 2012 op het Cheider hebben toegeslagen. Op dat moment waren zijn twee vermoedelijke slachtoffers beiden jonger dan twaalf. Hun precieze leeftijd is niet bekend. De school biedt onderwijs aan kinderen in de leeftijd van de peuterspeelzaal, het basisonderwijs en het voortgezet onderwijs.

Dina-Perla betreurt de misbruikzaak. “Aan de ene kant is het een warme, hechte en gastvrije gemeenschap met individuen die ik zou omschrijven als letterlijk te goed voor deze wereld. Aan de andere kant worden bepaalde zaken niet besproken, waardoor er misstanden mogelijk zijn.” De 33-jarige Amsterdamse schreef het boek Exodus uit de vuurtoren over haar jeugd, met een grote rol voor het Cheider en de orthodox-joodse gemeenschap.

Proces in stroomversnelling

Dat Dina-Perla het boek zou gaan schrijven wist ze al langer, maar het proces kwam in een stroomversnelling toen bleek dat ze door de medische aandoening endometriose geen kinderen kon krijgen.

“Toen ben ik van alles gaan onderzoeken. Ik wist dat ik het zou gaan doen, maar ben ervoor weggerend. Dit was de allerlaatste push.”

Vanuit de Joodse gemeenschap is louter positief gereageerd op het boek. Dina-Perla verwacht dat critici zich stil houden. “Die mensen zouden niet zo snel publiekelijk reageren.”

‘Niet tegen orthodoxie’

Ondanks haar ervaringen is Dina-Perla helemaal niet tegen orthodoxie, zo vertelt ze. Ik hoef niet over andermans leven te oordelen, zolang humaniteit te allen tijde op nummer één staat. Je moet niet alleen automatisch willen meedraaien in een web, maar er echt voor kiezen en erin geloven.”

“Het zijn allemaal individuen die met elkaar samenwerken. School is geprivatiseerd, net als de psycholoog en de arts. Deels daardoor zijn misstanden en delicten mogelijk, zoals ook te zien valt in de documentaire One of us over gesloten gemeenschappen in Brooklyn, New York. De schijn wordt opgehouden en veel organisaties van buiten de gemeenschap komen er niet doorheen.”

Wie erin zit heeft daar weinig erg in. Pas toen Dina-Perla uit ‘het web’ wilde stappen, merkte ze hoe verstikkend het was. 

‘Transparantie is heel moeilijk’

“Als ik keihard en even ongenuanceerd kritiek moet leveren op de wat mij betreft, donkere kanten van gesloten gemeenschappen, dan zeg dat ik er veel geoordeeld wordt. Gezinnen zijn afhankelijk van elkaar en blijven in elkaars bubbel. Dat maakt transparantie heel moeilijk. Er zijn taboes en machtsstructuren die vaak te maken hebben met de leiders en regels.”

Volgens Dina-Perla hebben overlevers van de holocaust binnen de orthodoxe gemeenschap zich geïsoleerd in eigen kring. “Ik denk dat veel orthodoxe joden daarom in de naoorlogse periode, steeds maar niet onder de aandacht gebracht wilden worden en dit soort delicten onder het tapijt wilden houden. Je mag de buitenwereld immers geen stok geven om mee te slaan.”

Dina-Perla vreest dat de angst voor antisemitisme als dekmantel wordt gebruikt. “Dat is een zeer serieuze kwestie. Antisemitisme is van alle tijden, maar zo serieus dat het te serieus is om jezelf daar achter te verschuilen. Dat zou je niet mogen gebruiken om de aandacht af te leiden.”

Volgens haar is antisemitisme een “platte imagokwestie”: het gevolg van eeuwenlange discriminatie die in de publieke verbeelding is blijven hangen. “Alleen al het onderbuikgevoel bij de term ‘Joden’. Daarom zeg ik vaak ‘Joodse mensen’ in plaats van ‘Joden’.”

Dina-Perla vindt de kennis van het jodendom in Nederland beneden peil. “Het is opvallend hoe weinig kennis er is over wat joods zijn precies inhoudt in de Nederlandse samenleving.”

“We hebben het over een groep mensen die misschien wel het meest beschadigd is in de hele wereld. Het leed waar Joodse mensen mee te maken hebben gehad van eeuw naar eeuw naar eeuw… Uitsluiting, uitbanning, de meest gruwelijke geweldsdelicten. Alleen maar vanwege een bepaald soort labeltje.”

Moeder vermoedelijk schizofreen

Op zeer jonge leeftijd zorgde Dina-Perla al voor haar gehandicapte moeder. Door haar polio was zij immobiel. En hoewel het niet is vastgesteld, denkt Dina-Perla dat haar moeder schizofreen is. “Ik deed boodschappen, de administratie, was haar geestelijke verzorger en meer.” 

“Je hoeft ook geen expert te zijn in kindermishandeling om destijds door te hebben gehad dat er iets niet deugde met mijn moeder en mij. Er was zoveel aan de hand en de toenmalige directie van het Cheider wist ervan.”

Als kind was Dina-Perla zelf de enige die het niet zag. Ze volgde de orders van haar moeder op. “Zij was mijn moeder en zij was alles wat ik had. Ik was onvoorstelbaar loyaal. Ze was mijn koningin, mijn grootste liefde. De ironie is dat zij dat misschien nog altijd is, ondanks de donkere geschiedenis en het verbroken contact.”

Het Nederlands-Israëlitisch Kerkgenootschap (NIK), heeft onlangs een meldpunt seksueel misbruik geopend. “De noodzaak van zo’n initiatief wordt meteen bewezen.”

Start proces

Het proces tegen S. start vandaag. S. werd in 2016 uitgeleverd aan Nederland, nadat hij als leerkracht in Israël aan de slag was gegaan. Rond de tijd van het vertrek van de leraar begonnen er geruchten te circuleren over zijn mogelijke misdragingen. Momenteel zit S. vast.

LEES OOK: Orthodox-joodse school weigerde verplichte aangifte van seksueel misbruik

Het bestuur van het Cheider wilde de kwestie “volgens de Joodse wet” oplossen. Pas toen de toenmalig minister van Onderwijs Marja van Bijsterveldt druk zette met een brief gericht aan het bestuur ging de Amsterdamse school overstag, ontdekte NRC in maart.

Dina-Perla kent de nieuwe directeur van het Cheider. Ze weet dat hij goede intenties heeft, maar vermoed dat hij niet altijd genoeg bewegingsruimte krijgt. “Mijn idee zou zijn om het Cheider symbolisch te sluiten en te heropenen, maar dan beter en met trots, want er is zoveel moois wat nu natuurlijk niet publiekelijk besproken wordt.”

“Ik hoop dat de school een reflectie blijft van een duurzame en integere joodse identiteit. Daarvoor wens ik de directeur en het bestuur verandering toe.”

Door: Sikko Debbenhof

Niet te missen in tijden van crisis. Elke dag alle ontwikkelingen bij WNL. Steun ons.

U heeft niet de juiste cookie settings om een reactie te plaatsen. Klik hier om uw instellingen te wijzigen

Deze zondag in WNL Op Zondag:

De zondag begint met Rick Nieman. Met nieuws over het coronavirus en prominente gasten. Let op, zet wel even de wekker op zomertijd! Te gast zijn:

– Staatssecretaris Mona Keijzer van Economische Zaken over financiële hulp aan ondernemers
– President-directeur Pieter Elbers van KLM over de gevolgen voor de luchtvaartmaatschappij
– Commandant der Strijdkrachten Rob Bauer over de bijdrage van defensie tijdens de coronacrisis
– Burgemeester Jan van Zanen van Utrecht over de rol van de burgemeester tijdens de crisis
– Arts-microbioloog Marc Bonten over het laatste nieuws rond het virus

Morgen om 10:00 uur op

Terugkijken: Stand van Nederland over ondernemen in de coronacrisis

Stand van Nederland gaat, zolang de coronacrisis gaande is, ondernemers volgen die de impact van alle economische maatregelen keihard voelen. Dreigende faillisementen, een lege kas, personeel op straat, maar ook veerkrachtige ondernemers die door aanpassingen de crisis proberen te overleven.

Verjaardagsfeestje oudste man ter wereld gaat niet door vanwege coronacrisis

Het verjaardagsfeest van de Brit Bob Weighton kan zondag niet doorgaan vanwege de coronacrisis. “Alles is afgeblazen. Er komen geen bezoekers en er is geen…

Lees meer

Corona-schreeuwer misdraagt zich in supermarkt en bespuugt beveiliger

Een 36-jarige man uit Tilburg is gearresteerd nadat hij zich had misdragen in een supermarkt. Hij schreeuwde ‘corona’ en bespuugde tot twee keer toe een…

Lees meer

Deze ondernemers rekenden op honderden toeristen, maar door corona komt niemand: ‘Alles valt weg’

Ondernemers Ruud Vlasman en Katja Huizinga vervoeren met hun tourbedrijf normaal gesproken toeristen. Vorig jaar konden zij het werk nauwelijks aan, maar door de coronacrisis…

Lees meer

Groepen jongeren zorgen voor overlast en overtreden coronaregels, politie grijpt in

In verschillende delen van het land hebben jongeren vrijdagavond de coronaregels overtreden. In Rotterdam, Lemmer en op Urk feestten zij erop los en greep de…

Lees meer

Dodental coronavirus naar 639, ruim 1100 nieuwe besmettingen

Het aantal doden in Nederland als gevolg van het coronavirus is sinds gisteren opgelopen met 93. Daardoor zijn er in totaal nu 639 mensen aan…

Lees meer

Zelfstandige in coronaproblemen kan komende week steun vragen

Zelfstandige ondernemers die door de coronacrisis in de financiële problemen komen, kunnen vanaf komende week steun vragen zodat hun bedrijf kan blijven bestaan. Ze kunnen…

Lees meer

Kabinet stelt pakket klimaatmaatregelen uit wegens coronacrisis

Een pakket met aanvullende klimaatmaatregelen om te voldoen aan het vonnis in de Urgenda-zaak laat iets langer op zich wachten. De Tweede Kamer wilde dat…

Lees meer

Henk van Essen nieuwe korpschef politie

Henk van Essen volgt Erik Akerboom op als korpschef van de politie, is vrijdag bekend geworden. De ministerraad heeft ingestemd met zijn benoeming. Volgens minister…

Lees meer