main-logo NPO Start
Word lid
Foto: Sikko Debbenhof
16 april 2018 — 11:18

Oud-leerling orthodox-joodse school: ‘Zaken mogen niet onder het tapijt geschoven worden’

Dina-Perla Portnaar groeide op in een orthodox-joodse omgeving in Amsterdam. Thuis werd zij lichamelijk en psychisch mishandeld door haar halfbroer en moeder. Haar school, het Cheider, een school voor de orthodoxe gemeenschap in Amsterdam, was op de hoogte, maar greep niet adequaat in. WNL sprak uitgebreid met haar.

Deze week is de school in opspraak. Oud-docent Ephraïm S. staat terecht voor seksueel misbruik. S. zou tussen 2011 en 2012 op het Cheider hebben toegeslagen. Op dat moment waren zijn twee vermoedelijke slachtoffers beiden jonger dan twaalf. Hun precieze leeftijd is niet bekend. De school biedt onderwijs aan kinderen in de leeftijd van de peuterspeelzaal, het basisonderwijs en het voortgezet onderwijs.

Dina-Perla betreurt de misbruikzaak. “Aan de ene kant is het een warme, hechte en gastvrije gemeenschap met individuen die ik zou omschrijven als letterlijk te goed voor deze wereld. Aan de andere kant worden bepaalde zaken niet besproken, waardoor er misstanden mogelijk zijn.” De 33-jarige Amsterdamse schreef het boek Exodus uit de vuurtoren over haar jeugd, met een grote rol voor het Cheider en de orthodox-joodse gemeenschap.

Proces in stroomversnelling

Dat Dina-Perla het boek zou gaan schrijven wist ze al langer, maar het proces kwam in een stroomversnelling toen bleek dat ze door de medische aandoening endometriose geen kinderen kon krijgen.

“Toen ben ik van alles gaan onderzoeken. Ik wist dat ik het zou gaan doen, maar ben ervoor weggerend. Dit was de allerlaatste push.”

Vanuit de Joodse gemeenschap is louter positief gereageerd op het boek. Dina-Perla verwacht dat critici zich stil houden. “Die mensen zouden niet zo snel publiekelijk reageren.”

‘Niet tegen orthodoxie’

Ondanks haar ervaringen is Dina-Perla helemaal niet tegen orthodoxie, zo vertelt ze. Ik hoef niet over andermans leven te oordelen, zolang humaniteit te allen tijde op nummer één staat. Je moet niet alleen automatisch willen meedraaien in een web, maar er echt voor kiezen en erin geloven.”

“Het zijn allemaal individuen die met elkaar samenwerken. School is geprivatiseerd, net als de psycholoog en de arts. Deels daardoor zijn misstanden en delicten mogelijk, zoals ook te zien valt in de documentaire One of us over gesloten gemeenschappen in Brooklyn, New York. De schijn wordt opgehouden en veel organisaties van buiten de gemeenschap komen er niet doorheen.”

Wie erin zit heeft daar weinig erg in. Pas toen Dina-Perla uit ‘het web’ wilde stappen, merkte ze hoe verstikkend het was. 

‘Transparantie is heel moeilijk’

“Als ik keihard en even ongenuanceerd kritiek moet leveren op de wat mij betreft, donkere kanten van gesloten gemeenschappen, dan zeg dat ik er veel geoordeeld wordt. Gezinnen zijn afhankelijk van elkaar en blijven in elkaars bubbel. Dat maakt transparantie heel moeilijk. Er zijn taboes en machtsstructuren die vaak te maken hebben met de leiders en regels.”

Volgens Dina-Perla hebben overlevers van de holocaust binnen de orthodoxe gemeenschap zich geïsoleerd in eigen kring. “Ik denk dat veel orthodoxe joden daarom in de naoorlogse periode, steeds maar niet onder de aandacht gebracht wilden worden en dit soort delicten onder het tapijt wilden houden. Je mag de buitenwereld immers geen stok geven om mee te slaan.”

Dina-Perla vreest dat de angst voor antisemitisme als dekmantel wordt gebruikt. “Dat is een zeer serieuze kwestie. Antisemitisme is van alle tijden, maar zo serieus dat het te serieus is om jezelf daar achter te verschuilen. Dat zou je niet mogen gebruiken om de aandacht af te leiden.”

Volgens haar is antisemitisme een “platte imagokwestie”: het gevolg van eeuwenlange discriminatie die in de publieke verbeelding is blijven hangen. “Alleen al het onderbuikgevoel bij de term ‘Joden’. Daarom zeg ik vaak ‘Joodse mensen’ in plaats van ‘Joden’.”

Dina-Perla vindt de kennis van het jodendom in Nederland beneden peil. “Het is opvallend hoe weinig kennis er is over wat joods zijn precies inhoudt in de Nederlandse samenleving.”

“We hebben het over een groep mensen die misschien wel het meest beschadigd is in de hele wereld. Het leed waar Joodse mensen mee te maken hebben gehad van eeuw naar eeuw naar eeuw… Uitsluiting, uitbanning, de meest gruwelijke geweldsdelicten. Alleen maar vanwege een bepaald soort labeltje.”

Moeder vermoedelijk schizofreen

Op zeer jonge leeftijd zorgde Dina-Perla al voor haar gehandicapte moeder. Door haar polio was zij immobiel. En hoewel het niet is vastgesteld, denkt Dina-Perla dat haar moeder schizofreen is. “Ik deed boodschappen, de administratie, was haar geestelijke verzorger en meer.” 

“Je hoeft ook geen expert te zijn in kindermishandeling om destijds door te hebben gehad dat er iets niet deugde met mijn moeder en mij. Er was zoveel aan de hand en de toenmalige directie van het Cheider wist ervan.”

Als kind was Dina-Perla zelf de enige die het niet zag. Ze volgde de orders van haar moeder op. “Zij was mijn moeder en zij was alles wat ik had. Ik was onvoorstelbaar loyaal. Ze was mijn koningin, mijn grootste liefde. De ironie is dat zij dat misschien nog altijd is, ondanks de donkere geschiedenis en het verbroken contact.”

Het Nederlands-Israëlitisch Kerkgenootschap (NIK), heeft onlangs een meldpunt seksueel misbruik geopend. “De noodzaak van zo’n initiatief wordt meteen bewezen.”

Start proces

Het proces tegen S. start vandaag. S. werd in 2016 uitgeleverd aan Nederland, nadat hij als leerkracht in Israël aan de slag was gegaan. Rond de tijd van het vertrek van de leraar begonnen er geruchten te circuleren over zijn mogelijke misdragingen. Momenteel zit S. vast.

LEES OOK: Orthodox-joodse school weigerde verplichte aangifte van seksueel misbruik

Het bestuur van het Cheider wilde de kwestie “volgens de Joodse wet” oplossen. Pas toen de toenmalig minister van Onderwijs Marja van Bijsterveldt druk zette met een brief gericht aan het bestuur ging de Amsterdamse school overstag, ontdekte NRC in maart.

Dina-Perla kent de nieuwe directeur van het Cheider. Ze weet dat hij goede intenties heeft, maar vermoed dat hij niet altijd genoeg bewegingsruimte krijgt. “Mijn idee zou zijn om het Cheider symbolisch te sluiten en te heropenen, maar dan beter en met trots, want er is zoveel moois wat nu natuurlijk niet publiekelijk besproken wordt.”

“Ik hoop dat de school een reflectie blijft van een duurzame en integere joodse identiteit. Daarvoor wens ik de directeur en het bestuur verandering toe.”

Door: Sikko Debbenhof

Laat vrolijk rechts niet verloren gaan! Word Superlid van WNL: klik hier.

U heeft niet de juiste cookie settings om een reactie te plaatsen. Klik hier om uw instellingen te wijzigen

Vannacht in 't Wordt Nu Laat

Geen idee wat je moet zeggen tegen een ouder op het schoolplein? Of tegen je verre neef op een kringverjaardag? Liz Luyben en Iris Posthouwer schreven het boek Smalltalk Survival, en betogen dat smalltalk verder kan gaan dan inhoudsloze babbeltjes. Malou Holshuijsen smalltalkt met hen tussen 00.00 en 02.00 uur in ’t Wordt Nu Laat op NPO Radio 2!

Vannacht tussen 00:00 en 02:00 uur

Meld je aan voor Dragons' Den!

Het succesvolle ondernemersprogramma Dragons’ Den keert in het voorjaar terug op tv. Wil jij jouw geniale idee voorleggen aan een panel van topondernemers en zo een investering binnenslepen? Geef je dan snel op door hier te klikken.

Koopwoningen duurder dan vorig jaar: hoogste niveau prijsindex ooit

Koopwoningen waren in september 6,1 procent duurder dan precies een jaar geleden. De prijsindex koopwoningen is nog nooit zo hoog geweest. Dit blijkt uit onderzoek…

Lees meer

Onbekende gooit molotovcocktail tegen politiebureau Eindhoven

Een onbekende man heeft maandagochtend rond 04.00 uur een molotovcocktail gegooid tegen de voorgevel van een politiebureau in Eindhoven, meldt het ANP. De man rende…

Lees meer

Vader ‘keldergezin’ Ruinerwold blijft vastzitten, verblijft in gevangenisziekenhuis

De 67-jarige vader die jarenlang met zijn zes kinderen in afzondering woonde in een boerderij in het Drentse Ruinerwold, blijft vastzitten. De rechter-commissaris van de…

Lees meer

Leraren staken op 6 november voor minder werkdruk en meer salaris

Op 6 november staken leraren van het basis- en voortgezet onderwijs, zo meldt de NOS. Onderwijsbonden hadden het kabinet voor vanochtend een ultimatum gesteld voor…

Lees meer

Zes tieners verdacht van groepsverkrachting 13-jarig meisje op voetbalveld

De Belgische politie doet onderzoek naar de groepsverkrachting van een 13-jarig meisje. Zes jongens in de leeftijd van 11 tot 14 jaar oud worden verdacht…

Lees meer

Groot onderzoek na schietpartij Sliedrecht, twee gewonde mannen aangehouden

Twee mannen zijn aangehouden die zaterdagavond mogelijk betrokken waren bij een schietincident in Sliedrecht. De politie trof het tweetal ernstig gewond aan. Zondag zijn nog…

Lees meer

Man (37) aangehouden voor aanrijden vijf voetgangers in Deventer

De politie heeft een 37-jarige man uit Deventer aangehouden voor het aanrijden van vijf voetgangers in zijn woonplaats. Ze houdt er rekening mee dat deze…

Lees meer

Peiling Maurice de Hond: PVV stijgt naar 17 zetels, grote klap Partij voor de Dieren

Het opstappen van boegbeeld Marianne Thieme en het onvrijwillige vertrek van partijvoorzitter Sebastiaan Wolswinkel leiden tot virtueel zetelverlies voor de Partij voor de Dieren. Dat…

Lees meer

Meer dan 200 mensen zoeken naar vermiste hockeyvader Sacco Tange (53)

Bij het Brabantse Oosterhout wordt zondag massaal gezocht naar de 53-jarige Sacco Tange die sinds een week wordt vermist. Een speciaal zoekteam van 110 militaire…

Lees meer