main-logo NPO Start
Steun WNL Steun WNL Steun WNL
Foto: Sikko Debbenhof
16 april 2018 — 11:18

Oud-leerling orthodox-joodse school: ‘Zaken mogen niet onder het tapijt geschoven worden’

Dina-Perla Portnaar groeide op in een orthodox-joodse omgeving in Amsterdam. Thuis werd zij lichamelijk en psychisch mishandeld door haar halfbroer en moeder. Haar school, het Cheider, een school voor de orthodoxe gemeenschap in Amsterdam, was op de hoogte, maar greep niet adequaat in. WNL sprak uitgebreid met haar.

Deze week is de school in opspraak. Oud-docent Ephraïm S. staat terecht voor seksueel misbruik. S. zou tussen 2011 en 2012 op het Cheider hebben toegeslagen. Op dat moment waren zijn twee vermoedelijke slachtoffers beiden jonger dan twaalf. Hun precieze leeftijd is niet bekend. De school biedt onderwijs aan kinderen in de leeftijd van de peuterspeelzaal, het basisonderwijs en het voortgezet onderwijs.

Dina-Perla betreurt de misbruikzaak. “Aan de ene kant is het een warme, hechte en gastvrije gemeenschap met individuen die ik zou omschrijven als letterlijk te goed voor deze wereld. Aan de andere kant worden bepaalde zaken niet besproken, waardoor er misstanden mogelijk zijn.” De 33-jarige Amsterdamse schreef het boek Exodus uit de vuurtoren over haar jeugd, met een grote rol voor het Cheider en de orthodox-joodse gemeenschap.

Proces in stroomversnelling

Dat Dina-Perla het boek zou gaan schrijven wist ze al langer, maar het proces kwam in een stroomversnelling toen bleek dat ze door de medische aandoening endometriose geen kinderen kon krijgen.

“Toen ben ik van alles gaan onderzoeken. Ik wist dat ik het zou gaan doen, maar ben ervoor weggerend. Dit was de allerlaatste push.”

Vanuit de Joodse gemeenschap is louter positief gereageerd op het boek. Dina-Perla verwacht dat critici zich stil houden. “Die mensen zouden niet zo snel publiekelijk reageren.”

‘Niet tegen orthodoxie’

Ondanks haar ervaringen is Dina-Perla helemaal niet tegen orthodoxie, zo vertelt ze. Ik hoef niet over andermans leven te oordelen, zolang humaniteit te allen tijde op nummer één staat. Je moet niet alleen automatisch willen meedraaien in een web, maar er echt voor kiezen en erin geloven.”

“Het zijn allemaal individuen die met elkaar samenwerken. School is geprivatiseerd, net als de psycholoog en de arts. Deels daardoor zijn misstanden en delicten mogelijk, zoals ook te zien valt in de documentaire One of us over gesloten gemeenschappen in Brooklyn, New York. De schijn wordt opgehouden en veel organisaties van buiten de gemeenschap komen er niet doorheen.”

Wie erin zit heeft daar weinig erg in. Pas toen Dina-Perla uit ‘het web’ wilde stappen, merkte ze hoe verstikkend het was. 

‘Transparantie is heel moeilijk’

“Als ik keihard en even ongenuanceerd kritiek moet leveren op de wat mij betreft, donkere kanten van gesloten gemeenschappen, dan zeg dat ik er veel geoordeeld wordt. Gezinnen zijn afhankelijk van elkaar en blijven in elkaars bubbel. Dat maakt transparantie heel moeilijk. Er zijn taboes en machtsstructuren die vaak te maken hebben met de leiders en regels.”

Volgens Dina-Perla hebben overlevers van de holocaust binnen de orthodoxe gemeenschap zich geïsoleerd in eigen kring. “Ik denk dat veel orthodoxe joden daarom in de naoorlogse periode, steeds maar niet onder de aandacht gebracht wilden worden en dit soort delicten onder het tapijt wilden houden. Je mag de buitenwereld immers geen stok geven om mee te slaan.”

Dina-Perla vreest dat de angst voor antisemitisme als dekmantel wordt gebruikt. “Dat is een zeer serieuze kwestie. Antisemitisme is van alle tijden, maar zo serieus dat het te serieus is om jezelf daar achter te verschuilen. Dat zou je niet mogen gebruiken om de aandacht af te leiden.”

Volgens haar is antisemitisme een “platte imagokwestie”: het gevolg van eeuwenlange discriminatie die in de publieke verbeelding is blijven hangen. “Alleen al het onderbuikgevoel bij de term ‘Joden’. Daarom zeg ik vaak ‘Joodse mensen’ in plaats van ‘Joden’.”

Dina-Perla vindt de kennis van het jodendom in Nederland beneden peil. “Het is opvallend hoe weinig kennis er is over wat joods zijn precies inhoudt in de Nederlandse samenleving.”

“We hebben het over een groep mensen die misschien wel het meest beschadigd is in de hele wereld. Het leed waar Joodse mensen mee te maken hebben gehad van eeuw naar eeuw naar eeuw… Uitsluiting, uitbanning, de meest gruwelijke geweldsdelicten. Alleen maar vanwege een bepaald soort labeltje.”

Moeder vermoedelijk schizofreen

Op zeer jonge leeftijd zorgde Dina-Perla al voor haar gehandicapte moeder. Door haar polio was zij immobiel. En hoewel het niet is vastgesteld, denkt Dina-Perla dat haar moeder schizofreen is. “Ik deed boodschappen, de administratie, was haar geestelijke verzorger en meer.” 

“Je hoeft ook geen expert te zijn in kindermishandeling om destijds door te hebben gehad dat er iets niet deugde met mijn moeder en mij. Er was zoveel aan de hand en de toenmalige directie van het Cheider wist ervan.”

Als kind was Dina-Perla zelf de enige die het niet zag. Ze volgde de orders van haar moeder op. “Zij was mijn moeder en zij was alles wat ik had. Ik was onvoorstelbaar loyaal. Ze was mijn koningin, mijn grootste liefde. De ironie is dat zij dat misschien nog altijd is, ondanks de donkere geschiedenis en het verbroken contact.”

Het Nederlands-Israëlitisch Kerkgenootschap (NIK), heeft onlangs een meldpunt seksueel misbruik geopend. “De noodzaak van zo’n initiatief wordt meteen bewezen.”

Start proces

Het proces tegen S. start vandaag. S. werd in 2016 uitgeleverd aan Nederland, nadat hij als leerkracht in Israël aan de slag was gegaan. Rond de tijd van het vertrek van de leraar begonnen er geruchten te circuleren over zijn mogelijke misdragingen. Momenteel zit S. vast.

LEES OOK: Orthodox-joodse school weigerde verplichte aangifte van seksueel misbruik

Het bestuur van het Cheider wilde de kwestie “volgens de Joodse wet” oplossen. Pas toen de toenmalig minister van Onderwijs Marja van Bijsterveldt druk zette met een brief gericht aan het bestuur ging de Amsterdamse school overstag, ontdekte NRC in maart.

Dina-Perla kent de nieuwe directeur van het Cheider. Ze weet dat hij goede intenties heeft, maar vermoed dat hij niet altijd genoeg bewegingsruimte krijgt. “Mijn idee zou zijn om het Cheider symbolisch te sluiten en te heropenen, maar dan beter en met trots, want er is zoveel moois wat nu natuurlijk niet publiekelijk besproken wordt.”

“Ik hoop dat de school een reflectie blijft van een duurzame en integere joodse identiteit. Daarvoor wens ik de directeur en het bestuur verandering toe.”

Door: Redactie

Maak nu het verschil. Het telt. Word lid van WNL. Klik hier

Zaterdag live vanuit Rotterdam

Fidan Ekiz en Wieger Hemmer ontvangen de volgende gasten:

  • Met Frankrijk-correspondent voor de VRT Steven Decraene blikken we vooruit op de Franse verkiezingen en op de Olympische Spelen in Parijs;
  • Oud-voetballer Edouard Duplan is te gast over het EK voetbal. Met hem blikken we terug op Nederland-Frankrijk;
  • Podcastmakers Suzanne Streefland en Sandra van Steen spraken met voor- en tegenstanders van de oliewinning in Rotterdam, want al 40 jaar wordt er in de stad naar olie geboord;
  • Politiek commentator van het AD Hans van Soest bespreekt met ons de nieuwe baan van Mark Rutte en komen de nieuwe bewindspersonen zonder kleerscheuren de hoorzittingen door;
  • De column is van Marcel Verreck.
Zaterdag 17.00 uur

Undercoveragenten doen zich voor als zakenman en chauffeur: laten de verdachten iets los over diamanten? 

Een van de verdachten krijgt twee undercoveragenten achter zich aan. De undercovers doen zich voor als zakenman en chauffeur en proberen in Colombia in contact te komen met de verdachte: trapt hij erin?

Podcastmakers Maaike Timmerman en Sandra van den Heuvel rijden ondertussen naar het hart van de diamantindustrie in Antwerpen: wat is er met de buit gebeurd?

Luister nu naar aflevering vier van De Diamantroof!

Beoogd minister Veldkamp (NSC): ‘Bezuinigingen gaan pijn doen’

Beoogd buitenlandminister Caspar Veldkamp (NSC) verwacht dat voorgenomen bezuinigingen door de coalitie van PVV, VVD, NSC en BBB pijn gaan doen. Dat zei hij in…

Lees meer

Forse verlaging van tarieven uitzending EK op publieke schermen

De NOS en NPO voeren een flinke verlaging door van de tarieven voor het uitzenden van het EK op publieke schermen. Het gaat om een…

Lees meer

Voorbereiding op gaswinning in Noordzee bij Schiermonnikoog mag van start

In de Noordzee bij Schiermonnikoog mogen de voorbereidingen voor gaswinning van start gaan. Dat heeft de rechter bepaald. Gasbedrijf ONE-Dyas heeft vrijdag van de voorzieningenrechter…

Lees meer

PVV-bewindsman neemt geen afstand van ‘minder Marokkanen’-tweet

Aankomend PVV-staatssecretaris Chris Jansen (Openbaar Vervoer en Milieu) wil geen afstand nemen van een tweet waarin hij acht jaar geleden stelde dat minder Marokkanen gelijkstaat…

Lees meer

Nederland levert Oekraïne samen met ander land Patriot-systeem

Nederland gaat samen met een ander land een Patriot-systeem leveren aan Oekraïne. Demissionair defensieminister Kajsa Ollongren maakte vrijdag bekend dat het is gelukt om onderdelen…

Lees meer

Van Rij aan nieuw kabinet: neem zorgen Booking.com serieus

Demissionair staatssecretaris Marnix van Rij (Fiscaliteit) wil dat het signaal dat de baas van Booking.com afgeeft over het Nederlandse investeringsklimaat serieus wordt genomen. Hij wijst…

Lees meer

Demonstranten bezetten klaslokalen en toiletblok UvA-gebouw

Pro-Palestijnse demonstranten hebben vrijdagmiddag een gang, twee klaslokalen en een toiletblok bezet op de Roeterseilandcampus van de Universiteit van Amsterdam. De locaties zijn in het…

Lees meer

Haagse politicus De Mos veroordeeld tot voorwaardelijke geldboete

Het gerechtshof in Den Haag heeft de Haagse politicus Richard de Mos veroordeeld tot een voorwaardelijke geldboete van 2000 euro. De Mos heeft volgens het…

Lees meer

Jan Paternotte (D66) over dreigende sluiting tientallen ambassades: ‘Maak er een uitvoeringsorganisatie van’

D66-Tweede Kamerlid Jan Paternotte roept het nieuwe kabinet dringend op tientallen Nederlandse ambassades niet te sluiten. Door bezuinigingen dreigen 34 ambassades, verspreid over de hele…

Lees meer

Undercoveragenten doen zich voor als zakenman en chauffeur: laten de verdachten iets los over diamanten? 

In een nieuwe aflevering van de podcastserie De Diamantroof vertelt Officier van Justitie Saskia Wildemors voor het eerst over de grootscheepse undercoveroperatie die is opgezet…

Lees meer