main-logo NPO Start
Steun WNL Steun WNL Steun WNL
Goedemorgen Nederland - 6 april 2022 — 13:26

Na coronapandemie valt nu ook Oekraïne-oorlog ten prooi aan complotdenkers: ‘Georganiseerd in radicaal denken’

Waar we in de coronacrisis te maken kregen met sceptici die de pandemie in twijfel trokken, lijken diezelfde mensen zich nu te richten op de oorlog in Oekraïne. Beelden die naar buiten komen uit bijvoorbeeld Boetsja, waar honderden dode burgers werden aangetroffen langs wegen en in geïmproviseerde graven, worden afgedaan als fake.

De oorzaak is een “dieperliggend gebrek aan vertrouwen in machthebbers en overheden”, zegt desinformatiedeskundige van de Tilburg Institute for Law, Technology, and Society Gwenda Nielen in Goedemorgen Nederland. “Bij de verhalen rond de The Great Reset zie je bijvoorbeeld dat er machthebbers zouden zijn die op wereldniveau de macht in handen proberen te krijgen”.

De aanhangers van dit soort theorieën variëren sterk, “van neonazi’s tot antivaxxers”, zegt Nielen. Zij hebben zich “georganiseerd in een bepaalde manier van radicaal denken. Je ziet dat de antivaxxers nu via de kanalen van The Great Reset tot dit soort theorieën komen”, doelt ze op de verschillende ontkenningen rond de moorden in Boetsja.

De sceptici komen elkaar tegen in groepen op bijvoorbeeld berichtendienst Telegram, vertelt Nielen. Ook zelf neemt ze deel aan zo’n kanaal. “Daarin gaat het net zo goed over Hugo de Jonge als over de slachtoffers in Boetsja, wat nepnieuws zou zijn. Maar het gaat ook over corona. Alles komt terug en loopt door elkaar. Mensen krijgen via dit soort kanalen deze ideeën, omdat ze toch al geen vertrouwen hebben in overheden en feiten.”

Putinverstehers

Volgens Nielen zijn deze mensen inmiddels veelal te bestempelen als pro-Russisch. “Ze noemen zichzelf Putinverstehers. Ze vinden bijvoorbeeld dat Poetin een rechtmatig mandaat had om Oekraïne binnen te vallen.”

Sceptici en complotdenkers lijken dus gevoelig voor propaganda uit Moskou. Volgens Nielen is “manipulatie van perceptie en gedrag van alle tijden, maar maakt internet het eenvoudiger om het op grote schaal te verspreiden”.

Ook maakt Rusland volgens haar gebruik van de moderne gedragswetenschappen om mensen te beïnvloeden. “Er wordt angst gebruikt en onzekerheid gecreëerd door meerdere verhalen naast elkaar te delen. In onzekerheid zijn mensen minder bereid om zich ergens voor in te zetten.”

Boetsja

De beïnvloeding uit Rusland heeft nu ook effect op het ontvangen van de berichtgeving rond Boetsja, merkt Nielen. Volgens haar probeert Moskou het idee te creëren dat Oekraïne de moorden op burgers in scène heeft gezet om zo Rusland in een kwaad daglicht te zetten. Dat die verhalen ook in het Westen worden gedeeld, is volgens haar niet omdat het Kremlin denkt dat wij het geloven. “Ze doen het zodat ze in Rusland kunnen zeggen: wij delen dit ook internationaal, omdat het de waarheid is.”

Op die manier wordt voorkomen dat steun in Rusland voor de oorlog in Oekraïne afbrokkelt. Poetins regime vertelt zelfs “een steeds sterker verhaal dat alle Oekraïners nazi’s zijn en dat verminkingen aan burgers en Oekraïense militairen geoorloofd zijn, om ze daarvoor te straffen”.

Het gevolg is dat ook mensen in het Westen beginnen te twijfelen over de echtheid van de moorden in Boetsja. “Ze horen zo vaak dit soort verhalen dat ze denken: waar rook is, is vuur”, zegt Nielen. “Zo werken mensen. Als je iets meemaakt, probeer je zelf een verklaring te zoeken. Als die verklaring er niet is, kun je die er zelf achter plakken.”

Ondertussen worden in Oekraïne “mensen die verdacht worden van spionage of overloop of niet Oekraïens genoeg zijn vastgebonden aan lantarenpalen met bordjes met ‘verrader’ erop geschreven”. De nieuwsstroom “polariseert enorm daar, maar ook hier”, waarschuwt Nielen.

Social media

Nepnieuws wordt met name verspreid via social media, zoals Twitter, Facebook en Tiktok. “We zijn in Nederland hard aan het werk aan Europese wetgeving. Dat moet ervoor zorgen dat bedrijven als Twitter en Facebook allemaal hun verantwoordelijkheid moeten nemen”, zegt VVD-Tweede Kamerlid Queeny Rajkowski.

“Als er berichten seculieren die oorlog ontkennen of het coronavirus niet serieus nemen, moeten die social media-platformen, die een megafoon zijn, de berichten verwijderen en de trollenlegers geen toegang meer geven”, pleit het Kamerlid.

De vraag is: wie bepaalt wie de waarheid spreekt? Maar volgens Nielen zijn er desondanks een aantal voordehandliggende maatregelen. “Je kunt sowieso zeggen: bepaald gedrag vinden we niet geoorloofd. Je mag geen fake accounts gebruiken, je mag geen robots inzetten, je mag niet geautomatiseerd content verspreiden, je mag niet aanzetten tot haat. Je kunt allerlei regels bedenken.”

“Als je mensen oproept andere mensen te vermoorden, dan kun je zeggen dat we dat niet accepteren zonder de achterliggende reden te beoordelen”, zegt ze. “Daar moeten we meer op inzetten, maar ook op toezicht. Nu ligt het bij de platformen zelf, maar die kunnen een commercieel belang hebben. Er moet een onafhankelijke toezichthouder komen”, besluit Nielen.

LEES OOK: Honderden dode burgers op straat in Boetsja ‘kan incidenteel zijn’

Door: Peter Visser

Maak nu het verschil. Het telt. Word lid van WNL. Klik hier

WNL In de Kantine

Komende weken trekt WNL In de Kantine door het land met een speciale zomereditie. Deze zaterdag presenteert Fidan Ekiz live vanuit de Grolsch Veste in Enschede, tijdens de wedstrijd van de Oranjeleeuwinnen tegen Finland, een gesprek met Pieter Omtzigt – Tweede Kamerlid, Twentenaar, vader en voetballiefhebber. Ook te gast: Marinus den Hartogh, mede-oprichter van De Nieuwe Denktank die ‘het debat terug naar het midden’ wil brengen.

Luister zaterdag naar WNL In de Kantine Zomereditie, van 18-19u op NPO Radio 1!
KLM raadt reizigers af maandag met de auto naar Schiphol te komen vanwege boerenprotesten

Reizigers die maandag met een KLM-vlucht vanaf Schiphol vertrekken doen er verstandig aan niet met de auto naar de luchthaven te komen. Dat meldt de…

Lees meer

VNO-NCW-voorzitter: vrije val van Nederlands vestigingsklimaat moet stoppen

Nederland moet oppassen dat het vestigingsklimaat niet in een vrije val komt. Daarvoor waarschuwt Ingrid Thijssen, voorzitter van ondernemersvereniging VNO-NCW, in een opiniestuk in NRC….

Lees meer

Johan Remkes gaat bemiddelen tussen boeren en politiek

VVD-coryfee en voormalig commissaris van de Koning in Limburg, Johan Remkes, is aangewezen als bemiddelaar die gesprekken tussen boeren en de politiek moet leiden. De…

Lees meer

Oekraïne erkent dat Rusland controle heeft over oostelijke stad Lisitsjansk

De strategisch gelegen Oost-Oekraïense stad Lisitsjansk is in Russische handen gevallen, erkennen verschillende Oekraïense militaire bronnen. “In de regio Donetsk concentreren de bezetters zich op…

Lees meer

Nog twee arrestaties om openlijke geweldpleging bij huis minister Van der Wal

De politie heeft nog eens twee mannen aangehouden die worden verdacht van openlijke geweldpleging bij het huis van stikstofminister Christianne van der Wal op dinsdagavond….

Lees meer

Jongeren teisteren COC Limburg, expo Pride Photo beklad: respectloze actie

Het pand van het COC in Maastricht wordt al een tijd geteisterd door jongeren die er binnendringen, gaan schreeuwen, flyers meenemen om die vervolgens op…

Lees meer

Zelenski veroordeelt raketaanval op flatgebouw Odessa, Russen hebben strategisch gelegen stad ‘volledig omsingeld’

De Oekraïense president Volodimir Zelenski zegt dat de Russische raketaanval op een flatgebouw in Odessa geen ongeluk was, maar een doelgerichte aanval. Hij noemde het…

Lees meer

Boeren blokkeren ijsbedrijf van D66-Tweede Kamerlid Romke de Jong en eisen gesprek: ‘Niet op deze manier’

Boeren hebben zaterdagochtend het ijsbedrijf van Tweede Kamerlid Romke de Jong (D66) in het Friese Gorredijk geblokkeerd met trekkers. De gemeente moet beslissen of de…

Lees meer

Oud-minister Arie Pais (VVD) overleden

Oud-minister Arie Pais is op 25 juni overleden, blijkt uit een rouwadvertentie in NRC. Pais was de eerste liberale minister van Onderwijs na de oorlog….

Lees meer

Farmers Defence Force verwacht dat boerenprotesten maandag ‘heel groot’ worden

De boerenactiegroep Farmers Defence Force (FDF) heeft “geen idee wat er maandag allemaal gaat gebeuren”, aldus vice-voorzitter Jos Ubels zaterdag. “Maar dat er wat gaat…

Lees meer

Inbouwen van geheime ruimte in vervoersmiddel wordt illegaal

Het wordt illegaal om een geheime ruimte in een auto of vrachtwagen in te bouwen. Die kunnen namelijk dienen als opslag of vervoer van wapens…

Lees meer

Zes mensen zwaargewond na frontale botsing vlakbij Meppel, waaronder vijf kinderen

Vijf van de zes mensen die zwaargewond zijn geraakt door een frontale botsing bij Meppel, zijn kleine kinderen. Hoe oud ze precies zijn, is onduidelijk. Door…

Lees meer

Ontvang de gratis WNL Vandaag Nieuwsbrief

Iedere dag de actualiteit gratis in je mailbox.

Schrijf je in