main-logo NPO Start
Steun WNL Steun WNL Steun WNL
Goedemorgen Nederland - 6 april 2022 — 13:26

Na coronapandemie valt nu ook Oekraïne-oorlog ten prooi aan complotdenkers: ‘Georganiseerd in radicaal denken’

Waar we in de coronacrisis te maken kregen met sceptici die de pandemie in twijfel trokken, lijken diezelfde mensen zich nu te richten op de oorlog in Oekraïne. Beelden die naar buiten komen uit bijvoorbeeld Boetsja, waar honderden dode burgers werden aangetroffen langs wegen en in geïmproviseerde graven, worden afgedaan als fake.

De oorzaak is een “dieperliggend gebrek aan vertrouwen in machthebbers en overheden”, zegt desinformatiedeskundige van de Tilburg Institute for Law, Technology, and Society Gwenda Nielen in Goedemorgen Nederland. “Bij de verhalen rond de The Great Reset zie je bijvoorbeeld dat er machthebbers zouden zijn die op wereldniveau de macht in handen proberen te krijgen”.

De aanhangers van dit soort theorieën variëren sterk, “van neonazi’s tot antivaxxers”, zegt Nielen. Zij hebben zich “georganiseerd in een bepaalde manier van radicaal denken. Je ziet dat de antivaxxers nu via de kanalen van The Great Reset tot dit soort theorieën komen”, doelt ze op de verschillende ontkenningen rond de moorden in Boetsja.

De sceptici komen elkaar tegen in groepen op bijvoorbeeld berichtendienst Telegram, vertelt Nielen. Ook zelf neemt ze deel aan zo’n kanaal. “Daarin gaat het net zo goed over Hugo de Jonge als over de slachtoffers in Boetsja, wat nepnieuws zou zijn. Maar het gaat ook over corona. Alles komt terug en loopt door elkaar. Mensen krijgen via dit soort kanalen deze ideeën, omdat ze toch al geen vertrouwen hebben in overheden en feiten.”

Putinverstehers

Volgens Nielen zijn deze mensen inmiddels veelal te bestempelen als pro-Russisch. “Ze noemen zichzelf Putinverstehers. Ze vinden bijvoorbeeld dat Poetin een rechtmatig mandaat had om Oekraïne binnen te vallen.”

Sceptici en complotdenkers lijken dus gevoelig voor propaganda uit Moskou. Volgens Nielen is “manipulatie van perceptie en gedrag van alle tijden, maar maakt internet het eenvoudiger om het op grote schaal te verspreiden”.

Ook maakt Rusland volgens haar gebruik van de moderne gedragswetenschappen om mensen te beïnvloeden. “Er wordt angst gebruikt en onzekerheid gecreëerd door meerdere verhalen naast elkaar te delen. In onzekerheid zijn mensen minder bereid om zich ergens voor in te zetten.”

Boetsja

De beïnvloeding uit Rusland heeft nu ook effect op het ontvangen van de berichtgeving rond Boetsja, merkt Nielen. Volgens haar probeert Moskou het idee te creëren dat Oekraïne de moorden op burgers in scène heeft gezet om zo Rusland in een kwaad daglicht te zetten. Dat die verhalen ook in het Westen worden gedeeld, is volgens haar niet omdat het Kremlin denkt dat wij het geloven. “Ze doen het zodat ze in Rusland kunnen zeggen: wij delen dit ook internationaal, omdat het de waarheid is.”

Op die manier wordt voorkomen dat steun in Rusland voor de oorlog in Oekraïne afbrokkelt. Poetins regime vertelt zelfs “een steeds sterker verhaal dat alle Oekraïners nazi’s zijn en dat verminkingen aan burgers en Oekraïense militairen geoorloofd zijn, om ze daarvoor te straffen”.

Het gevolg is dat ook mensen in het Westen beginnen te twijfelen over de echtheid van de moorden in Boetsja. “Ze horen zo vaak dit soort verhalen dat ze denken: waar rook is, is vuur”, zegt Nielen. “Zo werken mensen. Als je iets meemaakt, probeer je zelf een verklaring te zoeken. Als die verklaring er niet is, kun je die er zelf achter plakken.”

Ondertussen worden in Oekraïne “mensen die verdacht worden van spionage of overloop of niet Oekraïens genoeg zijn vastgebonden aan lantarenpalen met bordjes met ‘verrader’ erop geschreven”. De nieuwsstroom “polariseert enorm daar, maar ook hier”, waarschuwt Nielen.

Social media

Nepnieuws wordt met name verspreid via social media, zoals Twitter, Facebook en Tiktok. “We zijn in Nederland hard aan het werk aan Europese wetgeving. Dat moet ervoor zorgen dat bedrijven als Twitter en Facebook allemaal hun verantwoordelijkheid moeten nemen”, zegt VVD-Tweede Kamerlid Queeny Rajkowski.

“Als er berichten seculieren die oorlog ontkennen of het coronavirus niet serieus nemen, moeten die social media-platformen, die een megafoon zijn, de berichten verwijderen en de trollenlegers geen toegang meer geven”, pleit het Kamerlid.

De vraag is: wie bepaalt wie de waarheid spreekt? Maar volgens Nielen zijn er desondanks een aantal voordehandliggende maatregelen. “Je kunt sowieso zeggen: bepaald gedrag vinden we niet geoorloofd. Je mag geen fake accounts gebruiken, je mag geen robots inzetten, je mag niet geautomatiseerd content verspreiden, je mag niet aanzetten tot haat. Je kunt allerlei regels bedenken.”

“Als je mensen oproept andere mensen te vermoorden, dan kun je zeggen dat we dat niet accepteren zonder de achterliggende reden te beoordelen”, zegt ze. “Daar moeten we meer op inzetten, maar ook op toezicht. Nu ligt het bij de platformen zelf, maar die kunnen een commercieel belang hebben. Er moet een onafhankelijke toezichthouder komen”, besluit Nielen.

LEES OOK: Honderden dode burgers op straat in Boetsja ‘kan incidenteel zijn’

Door: Peter Visser

Maak nu het verschil. Het telt. Word lid van WNL. Klik hier

Von der Leyen wil actie tegen marktverstorende subsidies VS

Ook de voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen, heeft problemen met economische plannen van de Verenigde Staten. Een wet waarmee de Amerikaanse…

Lees meer

Auto op A2 slaat acht keer over de kop, bestuurder lichtgewond

Een automobilist is zondag op de A2 bij de afslag Veghel (Noord-Brabant) acht keer over de kop geslagen. De bestuurder liep slechts minimale verwondingen op…

Lees meer

EU: Twitter riskeert boete of ban bij niet naleven regels

Sociale-mediabedrijf Twitter kan een boete krijgen of helemaal worden verbannen als het zich niet aan de Europese regels houdt. Dat zei EU-commissaris voor de Interne…

Lees meer

Columnist Zihni Özdil hekelt besluit Verzetsmuseum om term ‘verzetshelden’ in de ban te doen

Het Verzetsmuseum koos er onlangs voor om de term ‘verzetshelden’ te veranderen in ‘verzetsmensen. De achterliggende reden daarvoor was dat “mensen heldhaftig kunnen zijn, maar…

Lees meer

Wordt talent nog gestimuleerd? ‘Er is geen enkel ander land dat beroepsonderwijs “laag” noemt’

We moeten afstappen van het onderscheid tussen ‘hoog- en laagopgeleiden’, stelt ondernemer Zeynep Dag in WNL op Zondag op NPO1. Mensen willen namelijk niet ‘laagopgeleid’…

Lees meer

Minister Schreinemacher: Mogelijke kabinetsdelegatie naar wedstrijd Nederland-Argentinië ‘gespiegeld’ aan Argentijnse afvaardiging

Volgens minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking Liesje Schreinemacher zal het kabinet de keuze voor het sturen van een afvaardiging naar de wedstrijd Nederland-Argentinië af…

Lees meer

Minister Schreinemacher: naïef geweest over handelsrelatie met China, ‘afhankelijkheid is ons overkomen’

Volgens minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking Liesje Schreinemacher is het kabinet naïef geweest over de handelsrelatie met China: ‘’De zorgen van Amerikanen over China…

Lees meer

Drie explosies in tien dagen: burgemeester Den Bosch zet extra toezicht in

Burgemeester Jack Mikkers van Den Bosch heeft voor de komende dagen extra surveillance ingezet in de buurt waar vrijdagnacht een explosief afging. Dat meldt hij…

Lees meer

Politie vindt meer dan 800 kilogram vuurwerk in Twents dorp

De politie heeft vrijdag bij een woning in het Twentse dorp Westerhaar-Vriezenveensewijk 813 kilo vuurwerk in beslag genomen. Er is niemand aangehouden, maar de politie…

Lees meer

Paus Johannes Paulus wist al veel eerder van kindermisbruik

Johannes Paulus II was al lang voordat hij paus werd in 1978 op de hoogte van kindermisbruik in zijn bisdom. Dat blijkt uit onderzoek van…

Lees meer

Tbs’er stak ex-vriendin om zich te bewijzen aan huidige vriendin

De ontsnapte tbs’er Kendrick M. wilde aan zijn vriendin in Bergschenhoek bewijzen dat zij zijn ‘nummer 1’ was. Daarom stak hij woensdag in Soest zijn…

Lees meer

Tilburger verdacht van witwassen van 7 miljoen euro

Een 31-jarige man uit Tilburg wordt verdacht van het witwassen van meer dan 7 miljoen euro in anderhalf jaar tijd. De politie sluit niet uit…

Lees meer

Weer veel pollen in de lucht, hooikoorts kan gaan opspelen tijdens kerst

Geloof het of niet, maar de hazelaar en de elst staan door het zachte herfstweer alweer bijna in bloei. Komende weken komen er dus weer…

Lees meer

Zoetermeer sluit brug over A12 wegens mogelijk instortingsgevaar

De gemeente Zoetermeer heeft een belangrijke fiets- en voetgangersbrug over onder meer de A12 en het spoor gesloten omdat die niet als veilig kan worden…

Lees meer

Nederlandse non verdacht van babyroof

Een 89-jarige Nederlandse non wordt beschuldigd van babyroof en illegale adoptie uit Chili. In de jaren 70 en 80 zou ze kinderen zonder toestemming bij…

Lees meer

GRATIS: De WNL Nieuwsbrief!

Blijf nu op de hoogte van het laatste nieuws.

Klik hier